Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 roku Nr [...] na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2000 roku Nr [...] odmawiającą przyznania panu E. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.)
W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy:
Pan E. P. zwrócił się ponownie do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu przymusowej pracy w obozie pracy w miejscowości T. Decyzją z dnia [...] lutego 2000 roku Nr [...] kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania pan E. P. uprawnienia do w/w świadczenia. Mając na uwadze, iż strona we wniosku nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji, Kierownik urzędu zakwalifikował go jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 kpa. Z uwagi na niespełnienie przesłanek wskazanych w tym artykule odmówiono uchylenia decyzji.
W dniach [...] lipca 2003 roku i [...] września 2003 roku do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynęły od pana E. P. dokumenty uzupełniające w sprawie przyznania uprawnienia do przedmiotowego świadczenia z tytułu represji, z prośbą o pozytywne rozpoznanie sprawy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 roku nr [...] na podstawie art. 127 § 3 kpa, 138 §1 pkt. 2 kpa oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzje własną nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Nr [...] z dnia [...]02.2000 roku oraz przyznał uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od 05.1944 roku do 12.1944 roku, łącznie 8 miesięcy. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, iż po ponownym przeanalizowaniu sprawy i uwzględniając uzupełniający materiał dowodowy należało przyznać stronie świadczenie wynikające z cytowanej ustawy. Pouczono przy tym pana E. P. o możliwości zaskarżenia tej decyzji do właściwego miejscowo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji za pośrednictwem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatanckich i Osób Represjonowanych.
Następnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2004 roku nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 113 § 1 kpa sprostował z urzędu błędy pisarskie w decyzji z dnia [...] czerwca 2004 roku poprzez prawidłowe wskazanie numerów uchylanych decyzji oraz numeru prostowanej decyzji. Postanowienie powyższe pan E. P. otrzymał w dniu [...] grudnia 2004 roku. Również w tej dacie otrzymał decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2004 roku.
W odpowiedzi na powyższe pan E. P. wystosował pismo skierowane do Pana Ministra J. T. – Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Departamentu Świadczeń za Pracę Przymusową wskazując, iż otrzymał z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dwa pisma z dnia [...] czerwca 2004 roku i 24 listopada 2004 roku, których treści nie może zrozumieć. Wskazał, iż całe postępowanie w jego sprawie toczące się przed tym Urzędem jest dla niego niezrozumiałe i nie jasne, przy tym rozciągnięte w znacznym okresie czasu tj. od czerwca 1998 roku do roku 2005. Pan E. P. podniósł, iż nie wie od której z tych decyzji służy mu odwołanie.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 roku nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował pismo pana E. P. jako odwołanie od własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2004 roku o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego i stwierdził jego niedopuszczalność. W uzasadnieniu wywiódł, iż mimo pouczenia zawartego w decyzji, strona odwołała się do Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów zamiast wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. Dlatego też na podstawie art. 15 i 134 kpa organ stwierdził niedopuszczalność odwołania.
W skardze na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2005 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji Kierownika tegoż Urzędu z dnia [...] czerwca 2004 roku nr [...] o przyznaniu uprawnienia do świadczenia, pan E. P. przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy, podkreślając, iż nie potrafi zrozumieć dlaczego dopiero po 6 latach zostało mu przyznane świadczenie z tytułu represjonowania. W konkluzji wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego pisma.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa procesowego (art. 7, 8, 9, 11, 12, 77 § 1 i 107 § 1, art. 113 § 1 kpa), które mogło mieć wpływ na wynik postępowania.
Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest obowiązek podjęcia przez organ administracji wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w dalszej części zwany w skrócie kpa. Zasadzie tej towarzyszy ciążący na organie obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu organy administracyjnego winny udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 8 kpa)
Pismo pana E. P., jakie wpłynęło do organu miało wprawdzie wskazanego adresata Pana Ministra J. T. – Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Departament Świadczeń za Pracę Przymusową ul. W. [...], [...] W, jednakże Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien mieć na uwadze treść tego pisma oraz okres w którym wpłynęło ono do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, a zatem w praktyce całokształt okoliczności rzutujących na prawidłowe zakwalifikowanie pisma skarżącego.
W ocenie Sądu pismo skarżącego wpłynęło w okresie otwartym do złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2004 roku nr [...], bowiem pan E. P. otrzymał powyższą decyzję dopiero w dniu [...] grudnia 2004 roku. O powyższym świadczy zarówno brak zwrotnego poświadczenia odbioru tej decyzji oraz przedmiotowe pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2004 roku, w którym wskazuje iż zarówno decyzję z dnia [...] czerwca 2004 roku jak i postanowienie o jej sprostowaniu z dnia [...] listopada 2004 roku otrzymał łącznie. Zwrotne potwierdzenie odbioru jest dołączone jedynie do postanowienia o sprostowaniu. Na marginesie należy zauważyć, iż niezrozumiałą dla Sądu okolicznością jest doręczania decyzji stronie postępowania dopiero po 5 miesiącach od jej wydania i organ winien mieć to na uwadze przy rozpoznawaniu innych spraw.
Znamiennym jest również to, że pan E. P. bezspornie nawiązuje w swoim piśmie do decyzji, od której służy mu odwołanie do sądu administracyjnego i postanowienia w przedmiocie jej sprostowania.
Podkreślić należy, że obowiązkiem organu jest załatwienie pisma zgodnie z intencją nadawcy. Mając wątpliwości co do rzeczywistej treści żądania strony organ powinien wezwać ją do złożenia wyjaśnienia na piśmie w trybie art. 50 § 1 kpa – wskazującego na intencję wniosku. Dopiero po uzyskaniu informacji, jak ma traktować pismo z dnia [...] grudnia 2004 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów mógłby jednoznaczne wyjaśnić intencje pana E. P. zawarte w jego piśmie. Tymczasem bez należytego wyjaśnienia sprawy zakwalifikowanie niezatytułowanego pismo jako kolejnego odwołania od swojej decyzji, wydanego w trybie art. 127 § 3 kpa po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydaje się co najmniej przedwczesne, choć w ocenie Sądu można by się pokusić nawet o dalej idące wnioski.
W tym miejscu należy jednoznacznie stwierdzić, że wydanie postanowienia w trybie art. 134 kpa winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, tj. wyjaśnieniem czy faktycznie pismo strony stanowi odwołanie, czy taki środek zaskarżenia w danej sprawie przysługuje, czy pochodzi od uprawnionego podmiotu, czy zostało złożone w ustawowym terminie i spełnia wymogi pisma procesowego. Mając wątpliwości w którejkolwiek z podanych kwestii – przed podjęciem postanowienia w trybie art. 134 kpa organ administracyjny stosownie do potrzeb powinien wezwać stronę do usunięcia braków (art. 64 § 2 kpa) lub do złożenia wyjaśnienia na piśmie w trybie art. 50 § 1 kpa. Dopiero po zgromadzeniu podstaw do oceny mógł podjąć rozstrzygnięcie.
Takie czynności wyjaśniające były niezbędne w niniejszej sprawie, a nie zostały dokonane. Jak powyżej zauważono pan E. P. nawiązał w piśmie (potraktowanym jako odwołanie) do decyzji z dnia [...] czerwca 2004 roku. Również merytoryczne rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji (przyznanie świadczenia) oraz treść pisma wskazywały, iż po raz kolejny nie ubiega się o przyznanie określonych świadczeń. Skarżący wprost akcentował, że nie może zrozumieć wydawanych decyzji i postanowień organu, a także zawartych w nich pouczeń.
Po wtóre należało także wyjaśnić - jeśli pan E. Pr. wskazałby, że pisma nie należy traktować jak skargi na decyzje w przedmiocie przyznania świadczenia - czy jego pismo jest nowym wniosek o przyznanie świadczenia, czy jest też może wnioskiem o zmianę decyzji w trybie art. 154 kpa, czy być może jeszcze inny cel ma pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2004 r. Dopiero po wyjaśnieniu intencji pisma zaistnieje możliwość podjęcia prawidłowych ustaleń i czynności organu, mając na uwadze przy treść art. 6 oraz 9 kpa.
W tym miejscy można powołać się na wyrok NSA z dnia 5.06.2001 roku w sprawie IV SA 786/99, opublikowanej w bazie Lex nr 78948, w którym skład orzekający skonstatował: "Organ administracji publicznej przed podjęciem postanowienia w trybie art. 134 kpa, mając wątpliwości co do tego, czy odwołanie zostało podpisane przez osoby do tego uprawnione, powinien wezwać stronę do usunięcia braków (art. 64 § 2 kpa) lub wezwać do złożenia wyjaśnienia na piśmie (art. 50 § 1 kpa). Istotą i celem przewodnim postępowania administracyjnego jest zawsze załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Przy czym załatwienie sprawy należy rozumieć, jako załatwienie sprawy co do jej istoty w całości lub części (art. 140 § 2 kpa). Załatwienie sprawy w znaczeniu procesowym, a niewątpliwie takim jest wydanie postanowienia w trybie art. 134 kpa, jest ostatecznością, kiedy nie ma prawnych możliwości podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego".
Skład orzekający w sprawie niniejszej przychyla się do tego stanowiska.
Końcowo podnieść należy, iż w niniejszej sprawie w postępowaniu prowadzonym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych także przy rozpoznawaniu pisma skarżącego z dnia 28 lutego 2003 roku pojawiły się analogiczne nieścisłości jak przedstawione powyżej. Pismo automatycznie zostało zakwalifikowane jako wniosek o uchylenie decyzji własnej, bez zbadania dokładnej intencji pana E. P. Ponadto organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien rozważyć, czy właściwie został zastosowany tryb sprostowania decyzji z dnia [...] czerwca 2004 roku.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 1998 roku w sprawie sygnatura akt I SA 1521/97 wskazał, iż zgodnie z art. 113 § 1 kpa organ administracji państwowej może z urzędu lub na żądanie strony sprostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Sytuacje takie będą miały miejsce jednak wówczas, gdy w decyzjach w sposób widoczny zastosowano mylną pisownię, opuszczono litery w wyrazie, dopuszczono się błędu w działaniu matematycznym lub innej tego rodzaju omyłki. Nie jest natomiast ani błędem pisarskim, rachunkowym, ani omyłką w rozumieniu tego przepisu przytoczenie na przykład w decyzji dosłownego brzmienia przedmiotu sprawy użytego w innej decyzji (LEX nr 44599).
Te wszystkie okoliczności winien mieć na uwadze Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Sąd bowiem z uwagi na zakaz "reformationis in peius"(zakaz orzekania na niekorzyść strony) uchylił jedynie zaskarżone postanowienie z dnia [...] lutego 2005 roku
Na podstawie art. 145 § 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30.08.2002 r. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w pkt I wyroku.
Z mocy art. 152 tej ustawy zawarto pkt II, zaś o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 powołanej ustawy.