Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], w której odmówiono A. B. (dalej również jako "skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. R. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ
I instancji bazował na dołączonym do akt orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności H. R. wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. w dniu [...] października 2019 r., z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2019 r. oraz na weryfikacji danych o firmie CEIDG, z którego wynika, iż skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą z dniem [...] stycznia 2020 r.
Burmistrz Ł. przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), stwierdził także, że zgodnie z art. 17 ust. 1b tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Po rozpatrzeniu odwołania A. B., Kolegium utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji stwierdziło, że bezspornie Pani H. R., matka skarżącej, osoba wymagająca opieki, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2019 roku. Orzeczenie wydano na stałe. Okoliczności te nie są sporne.
W ocenie Kolegium argument organu l instancji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w tym zakresie odwołanie skarżącej należy uznać za zasadne. Kolegium przywołało w tym zakresie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) i przywołując jednocześnie liczne orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdziło, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 (ewentualnie 25) roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Oceniając z kolei pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało, że w sprawie tej brak jest spełnienia warunku rezygnacji z zatrudnienia, w tym przypadku z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca z dniem [...] stycznia 2020 roku zawiesiła prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą, a nie zaprzestała jej prowadzenia. W ocenie Kolegium tylko wykreślenie działalności z ewidencji można uznać za całkowite zaprzestanie jej prowadzenia, które stanowi rezygnację z zatrudnienia, zawieszenie działalności gospodarczej dotyczy zaś jedynie czasowego zaprzestania funkcjonowania.
Organ wskazał w tym zakresie, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tj. Dz.U z 2019 r. poz.1292), przedsiębiorca wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy jednak niż 30 dni. Z kolei z treści art.
24. ust. 1 tejże ustawy wynika, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oraz wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następują na wniosek przedsiębiorcy, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. Prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z uzyskaniem i posiadaniem wpisu do stosownej ewidencji, natomiast o prowadzeniu takiej działalności nie przesądza wysokość osiąganych z niej przychodów, ani też faktyczne wykonywanie czynności z nią związanych. W trakcie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej skarżąca w każdej chwili może podjąć czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a zatem zdaniem Kolegium, nie można uznać, że został spełniony warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Poza tym Kolegium zwróciło uwagę, że podczas zawieszenia działalności przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej, jednakże ma prawo wykonywać czynności, które są niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródeł przychodu (art. 25 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców).
Organ zauważył ponadto, że instytucja zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, jako taka, występuje w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, które np. w art. 3 pkt 23 lit. f ustawy, definiując utratę dochodu, określają ją jako wykreślenie z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszenie jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm.).
Mając na uwadze racjonalność ustawodawcy, wskazane powyżej przepisy prawa, świadczą w ocenie Kolegium o tym, że gdyby tenże ustawodawca chciał, aby jedną z przesłanek posiadania legitymacji prawnej do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, umieściłby tą instytucję wśród innych warunków ustawowych.
Kolejnym argumentem jaki przywołało Kolegium jest treść 17b ust. 1 i 2 ustawy, odnosząca się do warunków ubiegania się rolników o świadczenie pielęgnacyjne. Mając na uwadze ustawową zasadę równości stron w postępowaniu, w ocenie Kolegium, niesprawiedliwe byłoby w stosunku do innych grup wnioskodawców złagodzenie rygoru pojęcia "rezygnacji" w stosunku do osób prowadzących działalność pozarolniczą, przy stanowczym brzmieniu przepisu (konieczności zaprzestania, a nie wstrzymania czy też zawieszenia prowadzenia gospodarstwa rolnego). Zasada równości wobec prawa wymaga bowiem, by podmioty, których prawa wynikają z tej samej podstawy prawnej, były traktowane równo.
Zdaniem Kolegium istotne dla oceny zaistnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia jest również orzecznictwo sądowe dotyczące osób przebywających na urlopie wychowawczym, że nie można uznać, aby osoba przebywająca na urlopie wychowawczym spełniała warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem pozostaje ona w stosunku pracy, mimo że pracy nie świadczy i nie otrzymuje wynagrodzenia.
Dlatego też zdaniem organu uprawniony jest pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy osoba sprawująca opiekę rezygnuje ze świadczenia pracy na podstawie stosunków prawnych wymienionych w art. 3 pkt 22 ustawy. Tymczasem skarżąca pozostaje przedsiębiorcą, korzystając z instytucji zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Sytuacja ta nie pozwala na uznanie, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w rozumieniu omawianych przepisów.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się A. B. W skardze wywiedzionej do Sądu, działający w jej imieniu pełnomocnik zaskarżył decyzję Kolegium w całości, zarzucając jej naruszenie:
- 1. prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej uprawniającej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej wyczerpuje w pełni instytucję rezygnacji z zatrudnienia, w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy
- 2. prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy i przyjęcie, że zawieszona działalność gospodarcza jest równoznaczna z podejmowaniem zarobkowania lub zatrudnienia, podczas gdy zawieszenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia lub zarobkowania, i podczas zawieszenia działalności gospodarczej nie można jej wykonywać.
- 3. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.
- 7. art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak uznania przez organ I instancji, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką – H. R.
- 4. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy skutkujące nieuwzględnieniem faktu, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej.
Mając na uwadze powyższe naruszenia autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na Panią H. R., ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Poza tym pełnomocnik sformułował wniosek o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu stawianych zarzutów pełnomocnik podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a nie jest związane z utratą dochodu w kontekście art. 3 pkt 23 ustawy, w tym z wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 23, art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 30 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.
Zdaniem autora skargi, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wiąże się z faktyczną rezygnacją z jej wykonywania na okres, w którym konieczne jest zapewnienie opieki członkowi rodziny, a skutku tego nie niweczy ani wymieniony w art. 25 ust. 1 Prawa przedsiębiorców zakres praw i obowiązków przedsiębiorcy w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej ani przewidziana w art. 23 ust. 1 tej ustawy czasowość tego zawieszenia. Mając na uwadze skutki, jakie wynikają z zawieszenia działalności gospodarczej, a więc faktyczną rezygnację z wykonywanej dotychczas działalności gospodarczej oraz utratę dochodu z tego tytułu osiąganego, pełnomocnik podniósł, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej może być uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Na poparcie zaprezentowanego stanowiska pełnomocnik przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. w dniu [...] października 2019 r., z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2019 r. Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca z dniem [...] stycznia 2020 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Należy zgodzić się z Kolegium, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu odwoławczego, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie wyczerpuje pojęcia rezygnacji z zatrudnienia, jak przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
W tym zakresie wskazać należy, że ustawodawca w art. 3 pkt 22 ustawy definiuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Warunkiem nabycia prawa do świadczenia jest zatem, aby ubiegający się o nie, nie podejmował prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a w razie jej podjęcia, aby z takiej działalności zrezygnował – w celu sprawowania opieki. Pamiętać przy tym trzeba, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki, zastępuje ono bowiem dochód z własnej aktywności opiekuna, której ten nie może podejmować ze względu na sprawowaną opiekę.
W literaturze prawniczej wskazuje się, że zawieszenie działalności gospodarczej można traktować najogólniej jako przerwę lub zastój w jej prowadzeniu wymuszoną przez okoliczności, które uniemożliwiają prowadzenie tej działalności w sposób zorganizowany i ciągły dla realizacji celu zarobkowego (M. A. Waligórski, Prawo przedsiębiorcy do zawieszania i wznawiania wykonywania działalności gospodarczej, PUG 2009, nr 8, s. 2-10).
Uwzględniając również ten pogląd, w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że rezygnacją z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej jest także zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej. Stosownie do treści art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na zasadach określonych w niniejszej ustawie, z uwzględnieniem przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych. Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy, w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Mając zatem na uwadze skutki, jakie wynikają z zawieszenia działalności gospodarczej, a więc faktyczną rezygnację z wykonywanej dotychczas działalności gospodarczej oraz utratę dochodu z tego tytułu osiąganego, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej może być uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.
Zawieszenie działalności gospodarczej jest faktycznie okresową rezygnacją z prowadzenia działalności gospodarczej czyli zatrudnienia. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musiała mieć charakter trwały (zob. np. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 18 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 1023/10; WSA w Warszawie z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1596/12; WSA w Szczecinie z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 585/13; WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 283/14; WSA w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 382/19; WSA w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 1019/19; WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Podzielając poglądy wyrażone w wymienionym orzecznictwie, orzekający w tej sprawie Sąd stwierdza, że nieprawidłowa jest przyjęta przez organy interpretacja art. 17 ust. 1 ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie jest natomiast związane z utratą dochodu. Powoływana przez Kolegium okoliczność, że instytucja zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, jako taka, występuje w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych (np. w art.3 pkt 23 lit. f ustawy), nie może wpływać na ocenę spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.
Wskazany przez organ art. 3 pkt 23 lit. f definiuje utratę dochodu jako utratę dochodu spowodowaną wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r. poz. 299 i 303) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, z późn. zm.). Instytucja utraty dochodu ma znaczenie dla oceny, czy osobie wnioskującej przysługuje prawo do świadczenia rodzinnego, uzależnione od kryterium dochodowego. Z woli ustawodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało natomiast uzależnione od spełnienia takiego kryterium, a jedną z przesłanek do jego przyznania jest rezygnacja z zatrudnienia. Tego ostatniego pojęcia ustawodawca nie zdefiniował w ustawie, nie oznacza to jednak, że odnoszenie się w tym zakresie do definicji utraty dochodu jest zasadne i usprawiedliwione.
Zakres pojęcia rezygnacji z zatrudnienia w kontekście zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej da się wywieść z wykładni literalnej połączonej z treścią przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców oraz celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jako materialnego wsparcia osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad niepełnosprawnym. Z tego względu nie można uznać jako miarodajne dla rozstrzygnięcia tej sprawy stanowiska Kolegium, że gdyby ustawodawca chciał, aby jedną z przesłanek posiadania legitymacji prawnej do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, umieściłby tą instytucję wśród innych warunków ustawowych. Organ błędnie uznał, że definicją utraty dochodu można posługiwać się w przedmiotowej sprawie w kontekście, w jakim odnosi się do wyrejestrowania i zawieszenia działalności gospodarczej.
Argumentem za przyjętą przez Kolegium wykładnią art. 17 ust. 1 ustawy nie może być również uregulowanie zawarte w art. 17b ustawy, dotyczące warunków ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolników. Organ akcentuje w tym zakresie zasadę równości stron i wskazuje, że niesprawiedliwe byłoby w stosunku do innych grup wnioskodawców złagodzenie rygoru pojęcia "rezygnacji" w stosunku do osób prowadzących działalność pozarolniczą.
Zgodnie z art. 17b ust. 1, w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W myśl ustępu 2 tego przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Konstytucyjna zasada równości oznacza, że osoby znajdujące się w takiej samej lub podobnej sytuacji należy traktować tak samo, natomiast osoby znajdujące się w odmiennej sytuacji faktycznej należy traktować odmiennie. Innymi słowy, wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, jak i faworyzujących (L. Garlicki, M. Zubik [w:] M. Derlatka, K. Działocha, S. Jarosz-Żukowska, A. Łukaszczuk, P. Sarnecki, W. Sokolewicz, J. Trzciński, M. Wiącek, K. Wojtyczek, L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, Warszawa 2016, art. 32 i przywołane tam orzecznictwo).
Zdaniem Sądu osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz rolnicy prowadzący działalność rolniczą nie znajdują się w identycznej sytuacji i nie może być mowy o "złagodzeniu" pojęcia "rezygnacji" z art. 17 ust. 1 ustawy w stosunku do osób prowadzących działalność pozarolniczą. Do tych obu grup "zawodowych" odnoszą się zupełnie inne reżymy prawne. Zasady podejmowania, wykonywania i zakończenia działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym prawa i obowiązki przedsiębiorców oraz zadania organów władzy publicznej w tym zakresie – reguluje ustawa Prawo przedsiębiorców, która obok wykreślenia prowadzenia działalności gospodarczej przewiduje również zawieszenie jej wykonywania, co znajduje swoje odzwierciedlenie we właściwej ewidencji.
Z kolei podejmowanie, prowadzenie i zakończenie działalności rolniczej nie zostało skodyfikowane w jednym akcie prawnym. W systemie prawnym brak jest przy tym instytucji zawieszenie takiej działalności, tylko - tak jak np. w odniesieniu do ubezpieczeń społecznych rolników - zaprzestanie jej wykonywania. Stąd w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo rolnika do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione zostało od zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że zarówno osoby prowadzące działalność gospodarczą pozarolniczą, które wykreśliły z ewidencji fakt jej prowadzenia bądź zawiesiły jej wykonanie, jak też osoby prowadzące działalność rolniczą, które zaprzestały jej prowadzenia, w równym stopniu mogą w każdym czasie zdecydować o jej podjęciu na nowo, bądź kontynuowaniu.
Nie sposób zatem przyjąć, aby zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie mogło zostać zrównane z pojęciem rezygnacji z zatrudnienia, a to z powodu nierówności w sytuacji prawnej, na którą powołało się Kolegium w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia.
Sądowi znane są również poglądy przywołane przez organ odwoławczy, a odnoszące się do oceny przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w przypadku osób przebywających na urlopie wychowawczym. Z przywołanego przez Kolegium orzecznictwa rzeczywiście wynika, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem pozostaje ona w stosunku pracy, mimo że pracy nie świadczy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Dla porządku dodać trzeba, że pogląd ten nie jest przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Zdaniem Sądu, sytuacji osób przebywających na urlopie wychowawczym nie można jednak przyrównywać do sytuacji osób, które zawiesiły prowadzenie działalności gospodarczej. Z uprawnienia do urlopu wychowawczego może skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika. Urlop wychowawczy jest uprawnieniem ściśle związanym z pozostawaniem w stosunku pracy. Jego celem jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji trudności z połączeniem obowiązków opiekuńczych z obowiązkami zawodowymi. Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się także do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego nie uzyskuje wynagrodzenia, a składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne opłaca Państwo. Sytuacja osoby zawieszającej wykonywanie działalności gospodarczej jest tylko z pozoru podobna do osoby przebywającej na urlopie wychowawczym.
W obu tych przypadkach nadal istnieje stosunek pracy (figuruje w ewidencji działalność gospodarcza), nie jest świadczona praca (prowadzona działalność gospodarcza) i brak jest wynagrodzenia (brak osiągania bieżących przychodów). Tyle, że w przypadku osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej dezaktualizuje się obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe, wygasa w określonym terminie ubezpieczenie zdrowotne. Państwo zaś nie finansuje tych składek za ubezpieczonego. Osoba zawieszająca działalność gospodarczą może dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia emerytalno-rentowego i zdrowotnego. Objęcie osób zawieszających działalność gospodarczą prawem do świadczenia pielęgnacyjnego zapewnia natomiast nie tylko środki utrzymania (jako rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia w celu wymienionym w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), ale też opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne.
Idąc tokiem rozumowania organu można uznać, że dla oceny przesłanki rezygnacji z zatrudnienia przydatne jest również orzecznictwo dotyczące osób przebywających na urlopie bezpłatnym, zgodnie z którym, przebywanie na urlopie bezpłatnym jest okresem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że owa rezygnacja ma charakter czasowy – z wyraźnym określeniem terminu (np. wyrok WSA w Poznaniu w sprawie IV SA/Po 1127/18). Gdyby porównać sytuację osób zawieszających wykonywanie działalności gospodarczej, przebywających na urlopie bezpłatnym i przebywających na urlopie wychowawczym, to najbardziej porównywalna jest sytuacja osoby zawieszającej działalność gospodarczą z osobą przebywającą na urlopie bezpłatnym. Pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym nie rozwiązuje stosunku pracy, tylko przerywa go na pewien czas. Nie świadczy pracy i nie uzyskuje wynagrodzenia. Z tego tytułu nie podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu.
Wobec powyższego Sąd za nieprzekonującą uznał argumentację organu odwoławczego, że tylko wykreślenie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej powoduje spełnienie warunku rezygnacji z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej może być traktowane jako tożsame z rezygnacją z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że decyzja Kolegium oraz poprzedzająca decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 17 ust. 1 tej ustawy. Naruszenie to przejawia się w uznaniu przez organy, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Stwierdzone uchybienie temu przepisowi uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanych w obu instancjach. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy zaprezentowaną w niniejszym wyroku oraz w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 pominie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Do oceny pozostaje natomiast istnienie związku przyczynowo -skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawną matką, której to oceny organ powinien dokonać po przeprowadzeniu właściwego postępowania dowodowego.
Uwzględniając powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy procesowej oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Na koszty te złożyła się opłata za czynności podjęte w sprawie przez ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika (480 zł) oraz wydatki związane z opłatą skarbową od pełnomocnictwa i pełnomocnictwa substytucyjnego (34 zł).