Uzasadnienie
E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym (wada serca) i z tego powodu zmuszony jest do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznacza spadek dochodów i wiąże się z koniecznością najmu pracowników. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 20 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania jest renta w wysokości 360 zł miesięcznie oraz dochód z tytuły sprzedaży płodów rolnych – wnioskodawca jednorazowo sprzedał zboże za 1.600 zł. Przeciwko wnioskodawcy toczy się pięć postępowań egzekucyjnych, które skutkują zwiększeniem zadłużenia.
Obecnie jest on zadłużony wobec: osób fizycznych, sądu rejonowego, PEPES S.A. w Ł., Spółki Wodnej w K., zakładu energetycznego, Funduszu Gwarancyjnego, hurtowni nawozów, PZU S.A. na łączną kwotę ponad 13.000 zł. Posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy roli, przyczepę rolniczą z 1973 r. i inne drobne maszyny. Wydatki miesięczne związane z utrzymaniem to około 1.100 zł, w tym: 160 zł – energia elektryczna, telefon – 150 – 200 zł, 650 zł – żywność, 30 zł - woda; 36 zł - wywóz nieczystości, około 100 zł – lekarstwa, 150 zł – koszty przejazdów i korespondencji. Wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego to głównie zakup oleju napędowego. W ostatnim okresie 3 miesięcy wyniosły ok. 2.200 zł, ponadto remonty maszyn rolniczych – 500 zł, usługi – 1000 zł. W ostatnich trzech miesiącach wnioskodawca nie sprzedawał płodów rolnych.
Do akt sprawy skarżący dołączył: zaświadczenie lekarskie (k. 85); wezwania z dnia [...] października 2012 r. dotyczące pokrycia nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego i grzywny w łącznej kwocie 2.418,60 zł (k. 86 - 87); postanowienia ustalające koszty egzekucyjne (k. 88 – 90); faktury na zakup oleju napędowego (k. 92 - 93); decyzję w sprawie zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na kwotę 8 zł, wyciąg z rachunku bankowego za okres 18.09.2012 – 12.12.2012r., dowody uiszczenia opłat za energię elektryczną (k. 97), zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę 1.006 zł (k. 98).
W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku leży okoliczność, iż E. S. dysponuje znacznym majątkiem. Posiadany areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy świadczą o dużych możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. Ponadto, zdaniem referendarza, w sprawie niniejszej należało mieć na uwadze również to, że treść złożonego przez E. S. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim świadczy o tym brak możliwości określenia faktycznych źródeł dochodu wnioskodawcy, poza rentą w wysokości 360 zł i zwrotem podatku akcyzowego w wysokości 554,11 zł, który stanowi przychód incydentalny. E. S. oświadczył bowiem, iż w okresie ostatnich 3 miesięcy nie osiągnął dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie sprzedawał żadnych płodów rolnych.
Deklarowane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.276 – 1.326 zł zł. Ponadto, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego to kwota około 3.700 zł (za okres trzech ostatnich miesięcy). Wykazane wydatki wnioskodawcy znacznie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny. E. S. nie wykazał natomiast skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie. Wnioskodawca nie posiada również zgromadzonych oszczędności, z których mógłby pokryć wykazane wydatki.
Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw i wskazał, że referendarz pominął, iż znajduje się on w niezwykle trudnej sytuacji finansowej. Jest osobą samotną i chorą. Z powodu choroby jest czasowo, całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym (dowód: decyzja KRUS z dnia [...] marca 2012 r. w sprawy), co utrudnia osiągnięcie dochodów z pracy na gospodarstwie. Wskazał, że referendarz nieprawidłowo zrozumiał koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego na kwotę 3.700 zł w okresie ostatnich 3 miesięcy. Z tej kwoty zapłacił on tylko 2.200 zł za olej napędowy, natomiast za usługi i remont maszyny rolniczej do dnia dzisiejszego nie zapłacił. Ponadto zalega z opłatą za energię elektryczną i wodę. Wskazał też na to, że uczestniczy w procesach sądowych, które paraliżują jego życie i funkcjonowanie gospodarstwa od 2007 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania.
Należy zauważyć, że Skarżący w niniejszej sprawie składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jednak referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po rozpoznaniu sprzeciwu również Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych – postanowienie z 23 sierpnia 2012 r. NSA postanowieniem z dnia 18 października 2012 r. oddalił zażalenie od tego postanowienia. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, iż w oparciu o złożone przez stronę dokumenty nie można było rzetelnie ocenić jej sytuacji majątkowej. Podkreślono, że skarżący ewidentnie eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów.
W ocenie Sądu Skarżący również w aktualnie złożonym wniosku nie wykazał w sposób rzetelny, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Informacje w nim zawarte oraz przedłożone dokumenty są w znacznym stopniu zbieżne z tymi przedstawionymi w uprzednim wniosku. Istotnie z analizy tych danych wyłania się obraz trudnej sytuacji życiowej i majątkowej Skarżącego: jest on osobą chorą, samotną, zadłużoną, bez oszczędności, z jedynym udokumentowanym źródłem dochodu w postaci renty w wysokości 360 zł. Niemniej jednak takie okoliczności jak to, że deklarowane wydatki znacznie przekraczają osiągany dochód miesięczny (wydatki związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.100 zł., wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego to kwota około 2.200 zł - za okres ostatnich 3 miesięcy) pozwalają stwierdzić, że Skarżący w złożonym oświadczeniu nadal przedstawia jedynie okoliczności mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, że dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.