Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Starosta W. zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte z wniosku H. K. C., B. J. O., T. W., J. O., J. Ś., D. O., E. W., J. K. i T. O., o zwrot nieruchomości oznaczonej nr [...] o powierzchni 11,5104 ha, położonej w obrębie wsi Z. N., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] stycznia 1953 r. Nr [...]. Jednocześnie organ wezwał J. B. O., J. O. i T. W. do wystąpienia z wnioskiem do właściwego sądu powszechnego o ustalenie właścicieli działki nr [...] na dzień jej wywłaszczenia.
W uzasadnieniu postanowienia Starosta W. wskazał, że pismem z dnia 12 października 2005 r. zwrócił się do B. J. O., J. O. i T. W. o przedłożenie dowodów, kto był właścicielem nieruchomości, wykazanej pod poz. 24 orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] stycznia 1953 roku Nr [...], ponieważ zapisy w rejestrach ewidencji gruntów nie przesądzają o prawie własności, a prawo własności powinno być wykazane na podstawie wypisów z ksiąg wieczystych, aktów notarialnych lub wyroków sądowych. Pismem z dnia 25 października 2005 r. B. J. O. i T. W. poinformowali Starostwo Powiatowe w W. M., że nie posiadają takich dowodów i nie posiadają ich również pozostali współwłaściciele. Starosta W. stwierdził, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa organ administracji publicznej ma obowiązek zawiesić postępowanie w przypadku istnienia zależności pomiędzy rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, a uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
W tym przypadku rozstrzygnięcie przez sąd powszechny kto był właścicielem nieruchomości na dzień wydania orzeczenia o wywłaszczeniu stanowi rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, a zatem organ nie może wydać orzeczenia merytorycznego.
Powyższe postanowienie utrzymane zostało w mocy postanowieniem Wojewody P. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ II instancji argumentował, że w każdej sprawie organy administracji publicznej mają obowiązek badania czyją własność lub współwłasność stanowiła nieruchomość przed wywłaszczeniem oraz, czy wniosek pochodzi od uprawnionych osób. W sytuacji spadkobierców, podlega obowiązkowemu badaniu okoliczność, którzy z nich są współwłaścicielami do spornej nieruchomości. Będzie to miało zastosowanie w sytuacji, gdy nie wszystkim spadkobiercom przysługuje prawo do dziedziczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot żądania zwrotu. Przedmiotem wywłaszczenia została objęta wyłącznie nieruchomość wchodząca w skład gospodarstwa rolnego dziedziczonego przez inne osoby, niż spadkobiercy uprawnieni do dziedziczenia ogółu spadku.
Wojewoda P. wskazał również, że w odwołaniu od wydanej wcześniej w tej sprawie decyzji Starosty W. z dnia [...] maja 2005 r. B. J. O., J. O. i T. W. podnosili, że właścicielem całego gospodarstwa rolnego był zmarły w 1941 r. M. Ś., a w dacie wywłaszczenia nieruchomości jego spadkobiercami byli córka K. O. w 1/2 części i syn W. Ś. w 1/2 części. Ponieważ brak jest dowodów, kto był właścicielem wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] o powierzchni 11,5104 ha w dniu jej wywłaszczenia, a strony występujące o jej zwrot nie podzielają zapisu wykazanego w orzeczeniu wywłaszczeniowym, dlatego zachodzi konieczność dokonania ustaleń w tym zakresie organ stwierdził również, że postanowienia sądowe o nabyciu praw do spadku nie mogą stanowić samodzielnie dowodu do ustalenia, co jest przedmiotem własności. Prawo własności do nieruchomości powinno być wykazane na podstawie zapisów w księdze wieczystej, umów zawartych w formie aktu notarialnego, postanowień sądowych o dziale spadku lub zasiedzenia nieruchomości lub decyzji administracyjnej.
Skargę na postanowienie Wojewody P. złożyli B. J. O. i T. W. Zarzucili w niej, że postanowienie zostało wydane z obrazą art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Na tej podstawie Skarżący wnieśli o uchylenie tego postanowienia oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia Starosty W. Zdaniem Skarżących bezspornym w sprawie jest, że przed wojną właścicielem całego gospodarstwa o powierzchni 28 ha położonego we wsi Z. N. był M. Ś., który zmarł w 1941 r. Spadkobiercami tego gospodarstwa zostało dwoje dzieci: syn W. Ś. i córka K. O. Każde z nich odziedziczyło to gospodarstwo w równych częściach tj. po ½, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w W. M. z dnia [...] maja 2003 r. Na datę wywłaszczenia przez Prezydium WRN w B. części tego gospodarstwa tj. na dzień [...] stycznia 1953r., jedynie wymienieni wyżej spadkobiercy mieli uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego i stali się współwłaścicielami w równych częściach po ½. Na datę wywłaszczenia brak było postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku.
Z nieznanych powodów w postanowieniu Prezydium WRN-u o wywłaszczeniu znalazł się w rubryce "Nazwisko właściciela" błędny zapis wskazujący: W. Ś. z udziałem 2/3 i spadkobierców M. Ś., tj. E., W. Ś. oraz K. O. z udziałem 1/3. Powyższy zapis, jako błędny nie może stanowić podstawy do ustalenia kręgu współwłaścicieli uprawnionych do zwrotu nieruchomości.
Według Skarżących organ administracyjny winien oprzeć się na przedłożonych postanowieniach sądu o stwierdzeniu praw do spadku. Stawianie zainteresowanym w sprawie po 5 latach od wystąpienia z wnioskiem wymogu przeprowadzenia postępowań sądowych o dział spadku lub zasiedzenia ma na celu jedynie przedłużenie całej procedury zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skoro w orzeczeniu WRN o wywłaszczeniu, jako właściciele wymienieni są spadkobiercy M. Ś., to nie ma potrzeby ponownego udowadniania przed sądem w odrębnym postępowaniu, że to oni odziedziczyli przedmiotową nieruchomość. Jedynym spornym zagadnieniem jest wielkość ich udziałów, a to zostało obecnie przesądzone i ustalone prawomocnymi postanowieniami sądu powszechnego w sprawach o stwierdzenie praw do spadku dołączonymi do akt niniejszej sprawy. Odpada więc podstawa ponownego ustalenia kręgu spadkobierców i ich udziałów, czego domaga się organ administracyjny.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Działalność administracji publicznej została poddana kontroli sądów administracyjnych, jednak sprawując tę kontrolę sądy badają, czy zaskarżony akt lub czynność są zgodne z przepisami prawa - art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269).
W świetle art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie mógłby je uchylić, o co wnosili Skarżący, gdyby stwierdził:
- – naruszenie prawa materialnego, w taki sposób, iżby miało to wpływ na wynik sprawy;
- – naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;
- – inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, a szczególności nie narusza powołanego w skardze art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W myśl tego przepisu organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie postępowania na tej podstawie uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne jest w toku, rozstrzygniecie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte.
Wyłaniające się w tej sprawie zagadnienie wstępne dotyczy tego, kto na dzień [...] stycznia 1953 r. był właścicielem nieruchomości oznaczonej nr [...] o powierzchni 11,5104 ha, położonej w obrębie wsi Z. N., wywłaszczonej wydanym tego dnia orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Nr [...]. Słusznie organ administracyjny uznał, że rozstrzygnięcie tej kwestii jest istotne, bowiem bezpośrednio rzutuje na wielkość uprawnień przysługujących poszczególnym uczestnikom postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Z przywołanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wynika, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona od W. Ś. (2/3 udziału) oraz od spadkobierców M. Ś. (1/3 udziału) – E. Ś., W. Ś. i K. O. Natomiast następcy prawni K. O. i uczestnicy prowadzonego w tej sprawie postępowania – B. O., J. O. i T. W. stanęli na stanowisku, że M. Ś. w chwili śmierci w 1941 roku był właścicielem całego gospodarstwa rolnego, z którego nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości.
Ich zdaniem wynika to z wydanego przez Sąd Rejonowy w W. M. postanowienia z dnia [...] maja 2003 r., sygn. akt I Ns. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. Ś. Stanowisko Skarżących nie jest jednak zasadne. Z przywołanego postanowienia Sądu Rejonowego w W. M. wynika jedynie, że prawo do dziedziczenia wchodzącego w skład spadku po M. Ś. gospodarstwa rolnego położonego w Z. N. zachowali syn W. Ś. (w ½ części) i córka K. O. (w ½ części) – punkt II sentencji. Z postanowienia tego nie wynika jednak, czy M. Ś. był w dniu swojej śmierci jedynym właścicielem tego gospodarstwa rolnego, czy też jego współwłaścicielem. Słusznie zatem Wojewoda P. stwierdził, że postanowienia sądowe o nabyciu spadku nie przesądzają o tym, co jest przedmiotem własności.
W żaden sposób nie da się na podstawie przywołanego postanowienia Sądu Rejonowego w W. M. przyjąć, że na datę wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, tj. na dzień [...] stycznia 1953 r. współwłaścicielami gospodarstwa rolnego byli po połowie: W. Ś. i K. O. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w rejestrze pomiarowym gruntów "Gminy W.-M." z 1929 r., jako posiadacze gruntów o powierzchni 28,0864 ha wpisani zostali W. i M. Ś. (akta administracyjne - karty bez numerów). Podobnie postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn. akt II Ns [...] nie rozstrzyga o tym, jakimi udziałami w gospodarstwie rolnym dysponowali zmarli po sobie następcy prawni M. Ś. – K. O. i J. O. Natomiast wobec faktu, iż w niniejszej sprawie istnieje konflikt interesów, co do wielkości udziałów w gospodarstwie rolnym, pomiędzy spadkobiercami K. O. a spadkobiercami W. Ś., zasadnie organy administracyjne uznały, że ustalenie, kto był właścicielem nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia, stanowi zagadnienie wstępne, do rozstrzygnięcia którego właściwy jest sąd powszechny.
Organy administracyjne nie powinny bowiem samodzielnie rozstrzygać sporów własnościowych (por.: wyrok z dnia 17 lutego 1993 r., sygn. akt II SA 1155/92, opubl. ONSA 1994/2/61; wyrok z dnia 16 kwietnia 1998 r., sygn. akt II SA 258/98, opubl. LEX nr 41288; wyrok z dnia 20 sierpnia 1998 r. sygn. akt II SA/766/98, opubl. LEX nr 82005). W ocenie Sądu spełnione zatem zostały w tej sprawie przesłanki do zastosowania przez organ administracyjny przepis art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego.
W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Sąd na podstawie art.151 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.