Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Rektora Uniwersytetu Medycznego w B. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] utrzymano w mocy decyzję Dziekana Wydziału Lekarskiego z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim Uniwersytetu Medycznego w B. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w sprawie skreślenia K. M. C. z listy studentów.
U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:
K. M. C. rozpoczęła studia na Wydziale Lekarskim z Oddziałem Stomatologii Akademii Medycznej w B. – kierunek l. – d. w roku akademickim [...]. Jak wynika z akt sprawy powtarzała I rok studiów w roku akademickim [...], a także V rok studiów – w [...], ale nie uzyskała wymaganego zaliczenia powtarzanego roku i decyzją Dziekana Wydziału z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] została skreślona z listy studentów. W roku akademickim [...] skarżąca była na urlopie dziekańskim z prawem do zaliczenia przedmiotów, jednakże wobec faktu niezaliczenia przedmiotów decyzją Dziekana Wydziału Lekarskiego z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim Akademii Medycznej w B. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] została skreślona z listy studentów.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. K. M. C. wystąpiła o możliwość reaktywacji na V rok studiów, na co uzyskała zgodę i decyzją z dnia [...] października 2008 r. została ponownie przyjęta na V rok studiów w roku akademickim [...] z obowiązkiem wyrównania wskazanych w decyzji różnic programowych.
Następnie pismem z dnia [...] października 2008 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o udzielenie urlopu dziekańskiego na rok akademicki [...] z prawem udziału w zajęciach oraz przystępowania do zaliczeń i egzaminów przedmiotów wskazanych we wniosku.
Skarżąca złożyła kartę egzaminacyjną w dniu [...] października 2009 r. Wobec faktu, iż nie zaliczyła dwóch przedmiotów, tj. chirurgii s. i chorób b. ś., wniosła o zezwolenie na powtarzanie tych przedmiotów.
Decyzją z dnia z dnia [...] października 2009 r., nr [...] Dziekan Wydziału Lekarskiego z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim Uniwersytetu Medycznego w B. skreślił K. M. C. z listy studentów w oparciu o § 17 ust. 2 pkt 3 c Regulaminu Studiów Stacjonarnych Uniwersytetu Medycznego w B. Na podstawie dokonanych ustaleń w sprawie, organ stwierdził, iż w/w nie ma możliwości powtarzania V roku po raz kolejny.
W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji złożonego przez K. M. C., Rektor Uniwersytetu Medycznego w B. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z § 13 ust. 4 Regulaminu studiów stacjonarnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2009 r., zaliczenie roku akademickiego powinno nastąpić nie później niż do 25 września, a w uzasadnionych wypadkach, za zgodą Dziekana w terminie późniejszym. W przedmiotowej sprawie kartę egzaminacyjną K. M. C. złożyła dopiero w dniu [...] października 2009 r., a więc z przekroczeniem terminu i już po rozpoczęciu roku akademickiego [...].
W ocenie organu niezaliczenie przez skarżącą po raz kolejny powtarzanych przedmiotów świadczy o braku postępów w nauce (art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). Powyższego faktu nie zmienia okoliczność, iż skarżąca zaliczyła niektóre przedmioty. Organ podkreślił, iż w przypadku udzielenia studentowi urlopu dziekańskiego z prawem udziału w zajęciach oraz przystępowania do zaliczeń i egzaminów, student jest uprawniony do skorzystania z przysługującego mu uprawnienia. Jednakże w przypadku skorzystania z prawa wywołuje to konsekwencje takie, jak w przypadku normalnego przystąpienia do zaliczenia bądź egzaminu. W rezultacie, studenta po powrocie z urlopu dziekańskiego nie obowiązuje zaliczenie przedmiotów, z których uzyskał ocenę pozytywną (§ 17 ust. 6 Regulaminu), ale też student ponosi negatywne skutki nie uzyskania zaliczeń z przedmiotów, na które uczęszczał. Przyjęcie innego stanowiska skutkowałoby niczym nieuprawnionym uprzywilejowaniem studentów na urlopie dziekańskim, dając im szanse wielokrotnego przystępowania do zaliczeń i egzaminów bez ujemnych konsekwencji, co byłoby naruszeniem zapisów Regulaminu z części IV. Zaliczenie Roku.
Ponadto organ zauważył, iż w konkretnym przypadku ubieganie się o prawo udziału w zajęciach i prawo przystąpienia do egzaminów i zaliczeń wynikało z inicjatywy samej skarżącej zgłoszonej w podaniu o udzielenie urlopu dziekańskiego. W trakcie roku akademickiego skarżąca nie informowała Uczelni o jakichkolwiek utrudnieniach w realizacji obowiązków studenta, wynikających z konieczności sprawowania opieki na chorym dzieckiem, co więcej pismem z dnia [...] lutego 2009 r. poprosiła o możliwość uczęszczania dodatkowo na kolejny przedmiot. W tym stanie rzeczy trudno jest uznać, iż choroba dziecka była okolicznością uniemożliwiającą wywiązanie się z podjętych zobowiązań, skoro skarżąca nie tylko nie informowała o tym fakcie Uczelni, ale po tym czasie wnioskowała o zwiększenie przedmiotów do zaliczeń w trakcie urlopu.
Końcowo organ stwierdził, iż Regulamin studiów nie przewiduje jako szczególnej przesłanki uniemożliwiającej powtarzanie roku po raz kolejny, długotrwałej choroby dziecka, bądź innej osoby najbliższej studenta. Regulamin w § 17 ust. 5 stanowi o przypadku długotrwałej choroby studenta, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Dodatkowo organ wskazał, iż w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek sygnałów, iż skarżąca nie mogła uczestniczyć w zajęciach nie ze swojej woli – z powodu braku miejsc na zajęciach. O ile takie fakty faktycznie miały miejsce należało je na bieżąco zgłaszać we właściwym dziekanacie, celem ustalenia możliwości uczestniczenia w zajęciach.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się K. M. C. i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- - art. 9 kpa, poprzez niepoinformowanie skarżącej w toku postępowania w sposób wyczerpujący o faktycznych okolicznościach leżących u podstaw wydania decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów;
- - art. 190 ust. 3 w zw. z art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez ich niezasadne zastosowanie i uznanie, że skarżąca nie czyni postępów w nauce, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż na tok studiów odwołującej się zasadniczy wpływ miały przyczyny losowe;
- - błędne rozpoznanie stanu faktycznego, poprzez uznanie, iż na podstawie akt osobowych skarżącej nie można przyjąć, iż nie miała ona możliwości uczestniczenia w zajęciach z powodu braku miejsc, podczas gdy z dołączonych do odwołania od decyzji Dziekana zaświadczeń wynika, iż sytuacje takie miały kilkukrotnie miejsce;
- - błędne rozpoznanie stanu faktycznego poprzez uznanie, iż skarżącej nie przysługiwało uprawnienie do zaliczenia przedmiotów podczas przebywania na urlopie dziekańskim, wobec braku podstawy do stwierdzenia, iż w przypadku podejścia do zaliczenia bądź egzaminu, skarżąca była zobowiązana do jego zaliczenia.
Podnosząc powyższe zarzuty i rozbudowując w uzasadnieniu skargi argumentację, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Medycznego w B. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie o zasadności podjętych rozstrzygnięć i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skardze nie można było odmówić słuszności, albowiem zaskarżona decyzja jak i decyzją ją poprzedzająca zapadły z naruszeniem prawa materialnego, które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowana p.p.s.a.).
Zasada legalności obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym obliguje Sąd do kontroli aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, przy czym – zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej zwana jako p.p.s.a.) – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenie prawa materialnego lub procesowego, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu.
W tym miejscu podkreślić należy, iż sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, ma wyłącznie uprawnienia kasatoryjne.
Sąd rozpoznając sprawę nie może, zatem zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. - skarga podlega oddaleniu. Dopiero orzeczenie sądu administracyjnego stanowi podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej.
Mając na względzie powyższe, przede wszystkim stwierdzić trzeba, iż decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem prawa materialnego, przez co jedynym możliwym rozstrzygnięciem sądu administracyjnego było ich uchylenie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Według art. 189 ust. 1 tej ustawy student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminu studiów. Natomiast art. 190 ust. 1 stanowi, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku:
- 1) niepodjęcia studiów;
- 2) rezygnacji ze studiów;
- 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;
- 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.
W myśl zaś ust. 2 w/w artykułu, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku:
- 1) stwierdzenia braku postępów w nauce;
- 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;
- 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
Szczegółowo kwestie te doprecyzowuje regulamin studiów, określony na każdej uczelni.
W przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji, o której uchylenie wnosi skarżąca, stanowi Regulamin Studiów Stacjonarnych Uniwersytetu Medycznego w B. uchwalony na posiedzeniu Senatu w dniu [...] kwietnia 2009 r. uchwała Nr [...]. Zgodnie z treścią § 17 ust. 2 pkt 3 lit. c w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce i nie uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie Dziekan może wydać decyzję o skreśleniu z listy studentów w przypadku braku możliwości powtarzania po raz kolejny studiów.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca została skreślona z listy studentów V roku, z uwagi na nie uzyskanie zaliczenia tego roku w określonym terminie i jednoczesny brak możliwości powtarzania po raz kolejny w/w roku studiów. Władze uczelni przyjęły, że skoro skarżąca przebywała na urlopie dziekańskim z prawem udziału w zajęciach oraz przystępowania do zaliczeń i egzaminów, to powinna ponieść negatywne konsekwencje ponownego niezaliczenia powtarzanych przedmiotów. Powołały się przy tym na zapis § 17 ust. 6 Regulaminu: "studenta, który powtarza rok studiów lub był na urlopie, nie obowiązuje uzyskanie zaliczeń z przedmiotów, z których uzyskał ocenę pozytywną". Władze uczelni wskazały, że w świetle powyższej regulacji student ponosi także ujemne skutki nieuzyskania zaliczeń z przedmiotów, na które uczęszczał, przyjęcie bowiem odmiennego stanowiska skutkowałoby niczym nieuprawnionym uprzywilejowaniem studentów na urlopie dziekańskim, dając im szanse wielokrotnego przystępowania do zaliczeń i egzaminów bez negatywnych konsekwencji.
W ocenie Sądu takie stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji nie zasługuje na aprobatę. Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż decyzja oparta na art.190 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ jest zobowiązany w czytelny sposób, umożliwiający sądowi kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Ponadto zgodnie z poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości, pozytywne rozstrzygnięcie bowiem niemożliwe jest z przyczyn faktycznych albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że uznanie to - będące pewną ściśle określoną sferą swobody pozostawionej przez ustawę - nie oznacza w żadnym razie prawa organu do jakiegokolwiek dowolnego działania (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1982 r. SA 820/81,OSPiKA 1982/1-2 poz. 22). Reasumując, to na organie dokonującym skreślenia z listy studentów ciąży obowiązek wykazania, że w danym wypadku zachodzi przesłanka ustawowa, o której mowa w art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zawarty tu bowiem zakres fakultatywności nie oznacza – jak to wskazano wyżej - dowolności, wymaga natomiast obiektywizujących odniesień, np. stypizowanych w regulaminie studiów.
Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy w Regulaminie Studiów Stacjonarnych Uniwersytetu Medycznego w B. brak jest określenia konsekwencji nieuzyskania zaliczeń przez studenta przebywającego na urlopie dziekańskim z prawem udziału w zajęciach oraz przystępowania do zaliczeń i egzaminów. Inaczej mówiąc, obowiązujący Regulamin nie zawiera zapisów o postępowaniu w stosunku do studentów przebywających na urlopie dziekańskim, którzy nie zaliczają egzaminu, do którego faktycznie mieli prawo podejść. Cytowany w zaskarżonej decyzji przepis § 17 ust. 6 Regulaminu przewiduje wyłącznie skutki, gdy student przebywający na urlopie uzyskał pozytywną ocenę z zaliczeń, stąd też dokonywanie interpretacji powyższego zapisu na niekorzyść skarżącej jawi się jako całkowicie dowolne.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż brak unormowań w powyższej mierze nie może prowadzić do sytuacji, w której uczelnia określa przesłanki skreślenia z listy studentów w sposób dorozumiały (tak: wyrok NSA z dnia 18 marca 2009 r., I OSK 1485/08 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/487EFF6584).
Końcowo zaakcentować należy, iż niewątpliwie regulamin studiów winien możliwie wyczerpująco i precyzyjnie opisywać okoliczności, od których zależy dalsze kontynuowanie nauki przez studenta. Czynność skreślenia z listów studentów bezspornie bowiem należy do aktów, które mogą rzutować na dalsze plany życiowe i uprawnienia zainteresowanego. Nie ma przy tym przeszkód, aby na podstawie art. 160 ust. 1 omawianej ustawy doprecyzować w regulaminie studiów prawa i obowiązki studenta w sytuacji, która zaistniała w rozpatrywanym przypadku. Dodać również należy, iż pojęcie "postępy w nauce" jest terminem nieostrym i podobnie jak wyżej, uczelnie mogą dookreślić w regulaminach, co musi spełniać student, by uczynić zadość "postępom w nauce".
Wobec stwierdzonego naruszenia wyżej wymienionych przepisów prawa,
Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzję organu I instancji. Organy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy powinny dokonać ustaleń bacząc przy tym na popełnione, a wytknięte niniejszym orzeczeniem błędy w zakresie prawa materialnego i dopiero wówczas orzec, co do istoty sprawy.
Konsekwencją uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, było stwierdzenie, że decyzje te nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 p.p.s.a.