Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].05.2004r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].08.2003r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia 10.03.2000r. odmawiającej S. N. przyznania uprawnień kombatanckich.
Przebieg postępowania przedstawiał się następująco:
Decyzją z dnia [...].03.2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił S. N. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w Armii Krajowej. Decyzję tę S. N. otrzymała w dniu [...].03.2000r. Nie złożyła odwołania w terminie 14 dni, pomimo prawidłowego pouczenia, zawartego w decyzji.
Pismo nazwane "odwołaniem" złożyła do organu dnia 26.05.2003r. (data wpływu). Ponieważ strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował odwołanie stosownie do dyrektyw art. 235 § 1 kpa, jako wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...].03.2000r. w trybie art. 154 kpa. Organ powołał się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa) uważając, iż tylko w wyjątkowych przypadkach decyzja prawomocna mogłaby być wzruszona na podstawie art. 154 § 1 kpa. Zdaniem organu, S. N. nie wykazała, by za uchyleniem decyzji z dnia [...].03.2000r. przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony.
Nie można bowiem za taki interes uznać dążenia strony do innej oceny stanu faktycznego sprawy, niż ocena, jaką zawarł organ w decyzji z dnia [...].03.2000r., gdyż doszłoby do obejścia przepisów art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Organ odniósł się jeszcze raz do stanu faktycznego, ocenianego w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z dnia [...].03.2000r. Stwierdził, iż działalności S. N. w Armii Krajowej w latach 1943-1946 nie można było uznać za pełnienie służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy kombatanckiej, gdyż brak jest dowodów potwierdzających tę okoliczność. Skarżąca miała w owym okresie 15 lat. Otrzymała w 1994r. negatywną rekomendację z Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych. Zgodnie z instrukcją Komendanta Głównego AK gen. K. S. z [...].12.1939. osoby przyjmowane do służby w AK musiały mieć 17 lat, później granicę tę obniżono do lat 16. Dlatego skarżąca mogła świadczyć tylko dobrowolną i okazjonalną pomoc oddziałom partyzanckim, co nie jest równoznaczne z pełnieniem służby w partyzantce. Dowodem przemawiającym za pełnieniem służby nie mogły być, zdaniem organu, zeznania świadków: F., S. i W. N. oraz S. Ł. i K. T. Powyższe stanowisko zajął Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia [...].08.2003r., jak też w decyzji z dnia [...].05.2004r., wydanej w wyniku odwołania S. N. Zarówno w odwołaniu, jak też w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku S. N. polemizuje ze stanowiskiem organu twierdząc, iż nie jest prawdą, iż do służby w AK przyjmowano tylko osoby po ukończeniu 17 lat, albowiem realia były inne.
Twierdzi, iż pełniła służbę mając 15 lat w 1943r., a w 1946r. miała lat 18. Zarzuciła organowi brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, naruszenie przepisów art. Art. 7, 77§ 1 i 3; 80; 107 § 3 kpa oraz art. 130 1 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach... Wnosiła o uchylenie decyzji z dnia [...].05.2004r. i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie zarówno z przyczyn proceduralnych, jak i merytorycznych, które zostały zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, zaś zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego. Należy bowiem mieć na względzie przede wszystkim to, iż zaskarżona decyzja nie została wydana w zwykłym trybie odwoławczym, z którego skarżąca nie skorzystała po doręczeniu jej decyzji negatywnej z dnia [...].03.2000r., lecz w trybie art. 154 kpa. Postępowanie z art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa). Ma zastosowanie, gdy niekorzystna dla strony decyzja, nie tworząca praw nabytych, jest dotknięta innymi wadami, niż wymienione w art. 145 § 1 kpa (wznowienie postępowania) i w art. 156 § 1 (stwierdzenie nieważności decyzji).
Decyzja z dnia [...].03.2000r. odmawiająca skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich była niewątpliwie decyzją nie tworzącą praw nabytych dla strony. Mogłaby być wzruszona na podstawie art. 154 kpa tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Chociaż są to pojęcia nieokreślone w kpa, to nie można uznać za słuszny interes skarżącej w świetle art. 154 kpa, jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczna decyzją z dnia 10.03.2000r. Art. 154 kpa nie może stanowić tzw. "wentyla bezpieczeństwa" polegającego na tym, że skarżąca dąży do wzruszenia prawomocnej niekorzystnej dla niej decyzji, a nie skorzystała uprzednio z przysługujących jej środków odwoławczych. Zmiana zasad polityki administracyjnej, dążenie do liberalizacji oceny stanu faktycznego, zmiana wykładni przepisów prawa – nie stanowią "słusznego interesu strony" w świetle art. 154 kpa.
Takie stanowisko jest prezentowane w literaturze min. przez prof. B. Adamiak i prof. J. Borkowskiego (Komentarz do KPA, str. 685, 689) 6-wydanie, wydawnictwo C.H. Beck W-wa 2004). Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela powyższy pogląd, jak też podziela tezę zawartą w wyroku NSA z dnia 20.12.1991r. IISA 893/91 (publ. ONSA 1993 nr 2, poz. 33), gdzie Sąd stwierdził, iż słusznym interesem strony lub interesem społecznym, w trybie art. 154 kpa może być zmiana okoliczności faktycznych lub zmiana obowiązującego prawa, jakie nastąpiły po dniu wydania decyzji ostatecznej, przy czym organ stosuje przepis art. 154 kpa na zasadzie uznania administracyjnego (o czym świadczy zapis "może"), mając na względzie art. 7 kpa.
W sprawie niniejszej skarżąca nie powołuje się na żadne zmiany stanu faktycznego, jakie miałyby nastąpić po dniu [...].03.2000r., nie doszło tez do zmiany treści podstawy prawnej tj. art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity:
Dz. U. z 2002r. nr 42, poz. 371), którą powołał organ w decyzji z dnia 10.03.2000r.
Niewątpliwie zarzuty skargi sprowadzają się do negacji przez skarżącą oceny stanu faktycznego objętego decyzją prawomocną z dnia [...].03.2000r., lecz jako takie mogłyby być przedmiotem rozpoznania tylko w zwykłym trybie odwoławczym, którego strona zaniechała.
Brak istnienia "interesu społecznego" bądź "słusznego interesu strony" w świetle art. 154 kpa stanowi o zbędności (niedopuszczalności) ponownej merytorycznej oceny stanu faktycznego sprawy, zakończonej uprzednio decyzją prawomocną.
Taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, gdzie merytorycznej oceny stanu faktycznego organ dokonał w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z dnia [...].03.2000r. Subiektywne stanowisko strony co do prawidłowości tej oceny nie może stanowić podstawy do wzruszenia decyzji w trybie art. 154 kpa.
Skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).