Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2006r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło o uchyleniu decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] marca 2006r. nr [...] w sprawie stwierdzenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia [...] września 2004r. do [...] grudnia 2005r. w kwocie [...] zł należności głównej i odsetek w kwocie [...] zł i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] maja 2004r. organ I instancji przyznał J. K. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] maja 2004 r. do bezterminowo. Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. działając z urzędu MOPR w B. zmienił powyższe rozstrzygnięcie w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na pobieranie przez stronę nienależnego świadczenia. Ustalono bowiem, iż począwszy od [...] września 2004r. na mocy decyzji ZUZ w B. z dnia [...] grudnia 2005r. nr [...] J. K. otrzymał uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 6 ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy decyzją z dnia [...] marca 2006r. organ gminy ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] września 2004r. do [...] grudnia 2005r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi od tej kwoty w wysokości [...] zł.
Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem J. K. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wnosząc o jego uchylenie.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu podjętej decyzji wskazano, iż stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu. Przy czym w myśl definicji zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
- 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania,
- 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca te świadczenia.
Mając na względzie powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż zmiana decyzji z uwagi na nienależne świadczenie (art. 32 ust. 1 ustawy w zw. z art. 163 kpa) w części dotyczącej terminu, została dokonana ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. Strona nie kwestionowała powyższej decyzji.
W konkretnej sprawie Kolegium powzięło jednak wątpliwości, co do poprawności naliczonych odsetek ustawowych. Zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. W decyzji organu I instancji wskazano, iż odsetki ustalono według stawki 11,5 %, to jest na dzień wydania decyzji a wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. (Dz. U. 201, poz. 1662) i obowiązującej od dnia 15 października 2005r. Tymczasem zdaniem Kolegium odsetki liczy się od zaległości według stawek na dzień jej trwania - art. 360 kc stanowi o płaceniu odsetek z dołu. Stąd zgodnie z powołanymi przepisami wysokość odsetek należało przeliczyć od chwili wypłaty świadczenia stosownie do stawek obowiązujących w czasie ich powstania odpowiednio od 25 września 2003r. - 12,25% (Dz. U. z 2003r. Nr 166, poz.1613), od 10 stycznia 2005r. - 13,5% (Dz. U. z 2005r. Nr 3, poz.16) i od 15 października 2005r. - 11,5% (Dz. U. z 2005r. Nr 201, poz.1662).
Końcowo organ odwoławczy wskazał J. K. na możliwość ubiegania się od organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych o: umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji jego rodziny.
Od tej decyzji J. K. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wnosząc o jej uchylenie z uwagi na rażące naruszenie prawa. Skarżący podniósł, iż wypłacone przez MOPR świadczenia nie były świadczeniami nienależnymi, gdyż strona nie była pouczana o konieczności ich zwrotu w przypadku przyszłych zmian sytuacji materialnej, w szczególności zaś uzyskania od ZUZ na drodze sądowej uprawnień w postaci renty po dwóch latach od momentu przyznania świadczeń przez MOPR. Nadto zdaniem skarżącego Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. zmianę decyzji z [...] stycznia 2006r. uzyskał w sposób naruszający prawo.
Skarżący podał, iż dwie pracownice ośrodka wprowadziły go w błąd, co do przedmiotowości składanego podpisu mówiąc, iż sprawa dotyczy przyznania obiadów a nie decyzji o zwrocie dodatku pielęgnacyjnego za wsteczny dwuletni okres. Wskazał, iż powyższej decyzji nie kwestionował, gdyż jako osoba niepełnosprawna umysłowo (demencja starcza i inne) nie mógł świadomie podjąć decyzji o zgodzie lub braku zgody na niekorzystne dla siebie załatwienie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnośnie podniesionych w skardze zarzutów wyjaśniono, iż organ II instancji nie mógł w trybie odwoławczym badać ostatecznego rozstrzygnięcia o pozbawieniu prawa do zasiłku z uwagi na świadczenie nienależne. Postępowanie zakończone decyzją organu I instancji i będące przedmiotem rozpatrywanego obecnie odwołania dotyczyło ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego, co uzasadniła ostateczna decyzja z dnia [...] stycznia 2006r. zmieniająca decyzję o zasiłku pielęgnacyjnym z dnia [...] maja 2004r. Organ nie zgodził się również z zrzutami braku pouczenia strony o konieczności informowania o zmianie sytuacji mającej wpływ na utratę uprawnienia do świadczeń, gdyż takie pouczenie znajdowało się zarówno w treści wniosku z dnia [...] kwietnia 2004r., jak i treści decyzji z dnia [...] maja 2004r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Zarzuty skargi są nieuzasadnione.
Stosownie do treści art. 3 ustawy z dn. 30.08.2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego.
Na wstępie rozważeń podkreślić należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w obecnym postępowaniu jest decyzja kasacyjna dotycząca ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego, nie zaś orzeczenie o pozbawieniu prawa do zasiłku z uwagi na świadczenie nienależne. Tę ostatnią kwestię rozstrzygnięto bowiem decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] stycznia 2006r., która nie była kwestionowana przez skarżącego. Wskazaną decyzją podjętą w trybie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) i art. 163 kpa, zmieniono własną decyzję z dnia [...] maja 2004r. przyznającą J. K. świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] maja 2004r. do bezterminowo i wskazano okres przyznania w/w świadczenia od dnia [...] maja 2004r. do [...] sierpnia 2004r. Podstawą dokonanej zmiany było ustalenie w oparciu o informację ZUZ w B. z dnia [...] grudnia 2005r. o uzyskaniu przez skarżącego począwszy od [...] września 2004r. uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego w związku z decyzją tego organu z dnia [...] grudnia 2005r.
Wskazane okoliczności przesądziły, iż J. K. nie jest uprawniony do otrzymywania świadczeń w formie zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od dnia [...] września 2004r., to jest od dnia ustalenia prawa do dodatku pielęgnacyjnego, a w konsekwencji również o tym, iż pobrane po tej dacie świadczenia należało uznać za nienależne.
W następstwie powyższego orzeczeniem z dnia [...] marca 2006r. stwierdzono nienależnie pobrane świadczenia wypłacone skarżącemu w formie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] września 2004r. do [...] grudnia 2005r. określając ich kwotę główna na [...] zł, zaś odsetki na [...] zł. Ustalenie świadczenia nienależnie pobranego nastąpiło w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i obejmowało ustalenie wysokości należności głównej wraz z odsetkami.
Zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. Tymczasem jak słusznie zauważył organ odwoławczy w decyzji pierwszoinstancyjnej wadliwie ustalono odsetki według stawki 11,5 % (na dzień wydania decyzji), wynikającej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 2005r. (Dz. U. Nr 201, poz. 1662) i obowiązującej od dnia 15 października 2005r. Odsetki liczy się bowiem od zaległości według stawek na dzień jej trwania, co wprost wynika z art. 360 kc. Stąd stosownie do art. 30 ust. 8 wysokość odsetek należało przeliczyć od chwili wypłaty świadczenia adekwatnie do stawek obowiązujących w czasie ich powstania.
W tym stanie faktycznym i prawnym dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż organ odwoławczy trafnie przyjął, iż budzi ona zastrzeżenia merytoryczne i na tej podstawie prawidłowo orzekł kasacyjnie. Przepis art. 138 § 2 kpa daje organowi II instancji pełne prawo do wydania decyzji uchylającej rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazane zaś przez organ odwoławczy okoliczności dawały podstawę do przyjęcia takiego rozstrzygnięcia, co też organ trafnie uczynił.
Mając powyższe na względzie ocenić należy, iż skarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30.08.2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).O kosztach orzeczono zaś zgodnie z art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 i 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).