Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.
Burmistrz Miasta Wysokie Mazowieckie prowadził, wszczęte z urzędu 6 listopada 2024 r., postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie.M. S. i jej małoletnich dzieci P. S. i P. S. oraz M.S. i jego małoletniego dziecka O. S.z pobytu stałego z lokalu nr [...] w budynku położonym przy ul. P. nr [... w Wysokiem Mazowieckiem.
Postanowieniem z 13 grudnia 2024 r. (sygn. akt III [...]) Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustanowił dla małoletnich P. S. i P. S. reprezentanta w osobie adwokata J. P. – K. w celu reprezentowania interesów małoletnich w wyżej wymienionym postępowaniu administracyjnym.
Postępowanie administracyjne o wymeldowanie małoletnich zakończyło się decyzją o wymeldowaniu Burmistrza Miasta Wysokie Mazowieckie z 7 lutego 2025 r. znak Or.5343.13.1.2024.
W dniu 19 lutego 2025 r. adwokat J. P. – K. złożyła do Burmistrza wniosek o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji reprezentanta małoletnich ustanowionego z urzędu, wskazując, że wynagrodzenie nie zostało uiszczone ani w całości ani w części.
W odpowiedzi na ten wniosek Burmistrz wydał 19 marca 2025 r. postanowienie (znak: Or.5343.13.1.2024), na mocy którego przyznał adwokat J. P. – K. wynagrodzenie w wysokości po 60,00 zł netto, powiększone o podatek VAT w wysokości 13,80 zł, co łącznie dało kwotę 73,80 zł brutto na każdego z małoletnich (78,80 zł x 2). Uzasadniając wysokość wynagrodzenia organ wskazał, że zastosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536).
Następnie adwokat J. P. – K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na postanowienie Burmistrza Miasta Wysokie Mazowieckie z 19 marca 2025 r. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 993 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) przez jego niezastosowanie, co skutkowało także niezastosowaniem § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w zw. z art. 29 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Skarżąca wskazała, że jako adwokat ustanowiona do reprezentowania małoletnich w sprawie administracyjnej powinna otrzymać wynagrodzenie w wysokości stawki minimalnej obowiązującej za sprawy tego typu, tj. 480 zł netto, powiększonej o podatek VAT. Zaznaczyła, że jej czynności nie ograniczały się do biernego odbioru pism, lecz obejmowały również analizę akt sprawy, orzeczeń wydanych w sprawie oraz składanie sprawozdań sądowych.
Prawomocnym wyrokiem z 17 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 636/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżony akt uznając, że mimo wadliwej nazwy nadanej przez organ (postanowienie), przyznanie wynagrodzenia reprezentantowi małoletniego jest aktem z zakresu administracji publicznej, podlegającym zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Oceniając zaś legalność zaskarżonego aktu sąd stwierdził, że jakkolwiek wniosek Burmistrza o ustanowienie kuratora dla małoletnich w postępowaniu administracyjnym został złożony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony; to z postanowienia sądu powszechnego o ustanowieniu dla małoletniej reprezentanta w osobie skarżącej adwokat, wynika, że zostało ono wydane na podstawie art. 99 § 1 k.r.o., zgodnie z którym dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z rodziców nie może reprezentować, sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka. Zgodnie z art. 991 § 1 k.r.o. reprezentantem dziecka może być adwokat lub radca prawny wykazujący szczególną znajomość spraw dotyczących dziecka w sprawach, w których wymagana jest reprezentacja (§ 2).
Sąd zwrócił uwagę, że 29 sierpnia 2023 r. przepis ten uległ nowelizacji polegającej na zastąpieniu kuratora reprezentantem małoletniego (ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1606 z późn. zm.). Sąd zwrócił przy tym uwagę, że wraz z ww. nowelizacją zmieniono również art. 993 k.r.o. dodając § 3, zgodnie z którym "Do ustalenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków reprezentanta dziecka będącego adwokatem lub radcą prawnym stosuje się odpowiednio przepisy wykonawcze wydane m.in. na podstawie art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze (dalej jako PoA).
W konsekwencji sąd wskazał, że w sprawie zastosowanie znajdzie wprost przepis art. 993 § 3 k.r.o., który w sposób jednoznaczny i bezpośredni odsyła do rozporządzeń regulujących wysokość wynagrodzenia pełnomocników z urzędu (art. 29 ust. 2 PoA). Nie ma zatem obecnie możliwości, by wbrew wyraźnemu brzmieniu art. 993 § 3 k.r.o., nadal odwoływać się do rozporządzenia MS z 9 marca 2018r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ wydał dnia 9 października 2025 r. akt z zakresu administracji publicznej nr Or.5343.13.2.2024, na mocy którego odmówił adwokat J. P. – K. przyznania wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji reprezentanta małoletnich P. S. i P. S. w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie z pobytu stałego. W podstawie prawnej aktu powołano art. 993 § 1 i 3 k.r.o. w zw. z art. 29 ust. 2 PoA w zw. z § 1 rozporządzenia o kosztach pomocy prawnej. W uzasadnieniu zaś organ przytoczył ww. regulacje oraz dodatkowo zacytował art. 4 ust. 1 PoA, natomiast odnosząc się do dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, stwierdził, że WSA w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z 17 czerwca 2025 r. nie odniósł się do kwestii nakładu pracy reprezentanta w postępowaniu, która to kwestia była znacząca dla organu wydającego uchylony akt. Zdaniem organu za udzielenie pomocy nie może być traktowana zupełna bierność reprezentanta małoletniego będącego adwokatem w postępowaniu administracyjnym.
Organ wskazał, że ustanowiony w sprawie reprezentant nie wykonał jakiejkolwiek czynności, która mogłaby być kwalifikowana jako pomoc prawna podejmowana celem reprezentowania interesów małoletniej. W szczególności reprezentant nie składał wniosków dowodowych, nie brał udziału w czynnościach przesłuchania świadków oraz nie zapoznawał się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym (wbrew treści wniosku o przyznanie wynagrodzenia). Środki zaskarżenia (zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży oraz skarga do WSA w Białymstoku) od aktu administracji w przedmiocie przyznania kosztów wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji reprezentanta nie mogą być uznane za pomoc prawną podejmowaną w interesie reprezentowanej małoletniej.
Skargę na ww. akt wniosła do sądu administracyjnego adwokat J. P. – K. zaskarżając go w całości i wnosząc o zmianę zaskarżonego aktu przez przyznanie na jej rzecz tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie małoletniego P. S. w postępowaniu administracyjnym do kwoty 590,40 zł (w tym 110,40 zł podatku VAT) oraz wynagrodzenia z tytułu reprezentowania małoletniego P. S. w postępowaniu administracyjnym do kwoty 590,40 zł (w tym 110,40 zł podatku VAT).
Prawomocnym wyrokiem z 15 stycznia 2026 r. sygn. akt II SA/Bk 1819/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżony akt, uznając, że w ocenie sądu wystąpiły przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej adwokat wnioskowanego wynagrodzenia, które winno zostać ustalone wedle przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 29 ust. 2 PoA, a więc na zasadzie rozporządzenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez adwokata z urzędu.
Po rozpoznaniu sprawy po raz trzeci aktem z zakresu administracji publicznej z dnia 10 czerwca 2026 r. Burmistrz Miasta Wysokie Mazowieckie przyznał od Gminy Miejskiej Wysokie Mazowieckie wynagrodzenie na rzecz adwokat J. P. – K. w łącznej wysokości 590,40 zł brutto (w tym 110,40 zł podatku VAT) z tytułu pełnionej funkcji reprezentanta małoletnich P. S. i P. S. w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie z pobytu stałego.
Skargę na ww. akt wniosła do sądu administracyjnego adwokat J. P. – K. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 99 § 3 k.r.o. w zw. z art. 151 k.r.o. poprzez ich niezastosowanie i odmowę przyznania wynagrodzenia za reprezentację dwóch małoletnich osób osobno w sytuacji gdy liczba reprezentowanych osób stanowi samodzielne kryterium wpływające na wysokość należnego wynagrodzenia, nie zaś liczba postępowań. Wniosła o zmianę zaskarżonego aktu poprzez przyznanie na jej rzecz J. P. – K. w postępowaniu administracyjnym do kwoty 590,40 zł (w tym 110,40 zł podatku VAT) oraz wynagrodzenia z tytułu reprezentowania małoletniego P. S. w postępowaniu administracyjnym do kwoty 590,40 zł (w tym 110,40 zł podatku VAT).
Skarżąca wskazała w uzasadnieniu wywiedzionej skargi, iż w niniejszej sprawie reprezentant małoletnich reprezentował rodzeństwo, dwójkę dzieci – P. S. i P. S., w jednym postępowaniu o wymeldowanie z pobytu stałego. W takiej sytuacji podstawą do ustalenia wynagrodzenia jest w jej ocenie liczba reprezentowanych osób, nie zaś liczba postępowań. Podkreśliła, że każde dziecko jest odrębną stroną reprezentacji i wobec każdego reprezentant wykonuje obowiązki samodzielnie. Nie ma przy tym przepisu, który automatycznie nakazywałby ograniczenie wynagrodzenia "do jednej stawki za jedno postępowanie". Liczba zatem reprezentowanych osób stanowi samodzielne kryterium wpływające na wysokość należnego wynagrodzenia. Przywołała także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 kwietnia 2026 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 114/26. Nawiązała do regulacji art. 99 § 3 k.r.o., który stanowi, że do reprezentanta dziecka stosuje się odpowiednio, między innymi, art. 151 k.r.o., który wskazuje, że sąd opiekuńczy może ustanowić jednego opiekuna dla kilku osób, jeżeli nie ma sprzeczności między ich interesami. Podkreśliła, że powyższe nie zmienia jednak faktu reprezentacji kilku osób i wiążącego się z tym faktem należnego wynagrodzenia za reprezentację każdej z tych osób, a nie za jedno postępowanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Organ wskazał, że skarżąca wykonywała obowiązki reprezentanta obojga małoletnich w jednym postępowaniu, które było prowadzone przed organem administracji i nie było postępowaniem karnym ani postępowaniem o wykroczenie. Zgodnie z § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - za obronę kilku osób lub reprezentowanie kilku osób w postępowaniu karnym lub postępowaniu o wykroczenia ustala się opłatę od każdej z tych osób.
Wobec powyższego, brak było podstawy prawnej, aby w niniejszej sprawie wynagrodzenie stanowiące równowartość opłaty określonej w § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia było podwajane z tego powodu, że skarżąca reprezentowała dwie osoby, skoro nie dotyczyło to postępowania karnego oraz postępowania o wykroczenia. Wykładnia literalna § 7 rozporządzenia jest jednoznaczna - opłata od każdej z reprezentowanych osób jest ustalana tylko wtedy, gdy reprezentacja dotyczy postępowania karnego lub o wykroczenia. Organ wskazał ponadto, że nie podziela poglądu WSA zaprezentowanego w wyroku z dnia 23 kwietnia 2026 r. sygn. II SA/Bk 114/26 (na który powołała się skarżąca), iż "podstawą do ustalenia wynagrodzenia jest liczba reprezentowanych osób, nie zaś liczba postępowań" oraz że "nie ma przy tym przepisu, który automatycznie nakazywałby ograniczanie wynagrodzenia do jednej stawki za jedno postępowanie".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył. co następuje;
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Za bezdyskusyjną należy uznać w sprawie ocenę prawną wcześniejszych aktów przesądzoną poprzednimi prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wydanymi w sprawach o sygnaturach II SA/Bk 636/25 (z dnia 17 czerwca 2025r.) oraz II SA/Bk 1819/25 (z 15 stycznia 2026r.). Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.
Nie ma wątpliwości co do tego, że poprzednie wyroki zostały wydane po wejściu w życie (z dniem 29 sierpnia 2023r) ustawy z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1606 z późn. zm.), mocą której znowelizowany został przepis art. 99 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawodawca zastąpił ustanawianego przez sąd rodzinny dla małoletniego kuratora - reprezentantem małoletniego. Zmienił również art. 993 k.r.o. dodając § 3, zgodnie z którym "do ustalenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków reprezentanta dziecka będącego adwokatem lub radcą prawnym stosuje się odpowiednio przepisy wykonawcze wydane m.in. na podstawie art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze". Na znaczenie tej zmiany dla ustalenia w sposób właściwy wynagrodzenia reprezentanta małoletniego będącego adwokatem lub radcą prawnym zwrócił uwagę sąd w wiążącym prawomocnym wyroku z 17 czerwca 2025r. sygn. II SA/Bk 636/25.
W związku z tym, że obecnie zaskarżony akt został wydany w tym samym stanie prawnym, który obowiązywał przy poprzednio wydawanych aktach, ocena prawna wyrażona poprzednimi wyrokami sądu nie uległa dezaktualizacji i jest nadal wiążąca.
W następstwie wcześniejszych oceny prawnych za bezsporne należy uznać zatem, że:
- 1) przyznanie wynagrodzenia reprezentantowi małoletniego jest aktem z zakresu administracji publicznej, podlegającym zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - okoliczność przesądzona prawomocnym wyrokiem z 17 czerwca 2025r. sygn. II SA/Bk 636/25;
- 2) do ustalenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków reprezentanta dziecka będącego adwokatem lub radcą prawnym stosuje się odpowiednio przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze a zatem w przypadku, gdy ustanowionym przez sąd rodzinny reprezentantem dziecka jest adwokat, przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024r., poz.
- 87) – okoliczność przesądzona prawomocnym wyrokiem z 17 czerwca 2025r. sygn. II SA/Bk 636/25
- 3) w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącej adwokat wynagrodzenia za sprawowanie reprezentacji małoletnich P. S. i P. S. w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie; Odmowę przyznania wynagrodzenia uzasadnioną brakiem nakładu pracy, sąd prawomocnym wyrokiem z 15 stycznia 2026r. o sygn. II SA/Bk 1819/25 uznał za nieuzasadnioną okolicznościami sprawy i niezgodną z przepisami;
Trzecim aktem z zakresu administracji publicznej, będącym przedmiotem niniejszej skargi, organ przyznał skarżącej adwokat wynagrodzenie za reprezentowanie dwóch małoletnich w postępowaniu administracyjnym w wysokości jednej stawki wynagrodzenia adwokata za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Organ zatem prawidłowo co do zasady zastosował przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024r., poz.
87) a tym samym wypełnił zalecenia wynikające z wcześniejszych wyroków sądu. Obecnie spór sprowadza się do prawidłowości ograniczenia wynagrodzenia reprezentanta dwóch małoletnich do jednej stawki wynagrodzenia adwokata.
W tej kwestii skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni akceptuje stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w prawomocnym wyroku z 23 kwietnia 2026r. o sygn. II SA/Bk 114/26. Wyrokiem tym sąd przesądził o konieczności przyznawania wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu przez sąd rodzinny jako reprezentant dwóch małoletnich w jednym postępowaniu administracyjnym, w podwójnej wysokości. Sąd stwierdził bowiem, że podstawą do ustalenia wynagrodzenia jest liczba reprezentowanych osób, a nie liczba postępowań. Każde dziecko jest odrębną stroną reprezentacji i wobec każdego reprezentant wykonuje obowiązki samodzielnie. Nie ma przy tym przepisu, który automatycznie nakazywałby ograniczenie wynagrodzenia do "jednej stawki za jedno postępowanie". Nawet zatem jeśli czynności procesowe reprezentanta dziecka częściowo się pokrywają, reprezentacja dotyczy dwóch osób. Liczba zatem reprezentowanych osób stanowi samodzielne kryterium wpływające na wysokość należnego wynagrodzenia.
Sąd zwraca uwagę, że w podstawie prawnej postanowienia Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 13 grudnia 2024r. (sygn. [...]) ustanawiającego skarżącą adwokat J. P. – K. reprezentantem małoletniego P. S. oraz małoletniego P. S. w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie powołany został przepis art. art. 99 § 1 k.r.o., zgodnie z którym dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z rodziców nie może reprezentować, sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka. Z postanowienia wynika zatem, że adwokat został ustanowiony do reprezentowania interesu każdego z małoletnich, pozostających stronami jednego postępowania administracyjnego. I chociaż ich interes był zbieżny, to reprezentacja każdej ze stron odrębna.
W konsekwencji wynagrodzenie skarżącej adwokat za sprawowanie reprezentacji dwójki małoletnich dzieci w jednym postępowaniu administracyjnym winno być przyznane w wysokości dwóch stawek wynagrodzenia adwokata za pomoc prawną udzieloną z urzędu zgodnie z wysokością każdej stawki określoną w § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024r., poz. 87), podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług stosownie do treści § 4 ust.3 wyżej wymienionego Rozporządzenia.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego aktu (art. 146 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)
Małgorzata Roleder Anna Bartłomiejczuk Elżbieta Trykoszko