Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...] wydaną przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta S., mocą której odmówiono przyznania E. J. M. (dalej powoływana także jako "Skarżąca") przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – G. M. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku specjalnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem G. M., przedkładając szereg zaświadczeń i oświadczeń niezbędnych do przyznania świadczenia. Zdaniem Kolegium, za bezsporny należało uznało fakt spełnienia przez Skarżącą i jej małżonka przesłanki kryterium dochodowego.
Jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji, dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni i osoby wymagającej opieki wyniósł 340,21 zł, zatem jest niższy od kryterium przewidzianego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. wynoszącego obecnie 623 zł. Kolegium przyjęło również, że na Skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego małżonka, zatem również ta przesłanka przyznania świadczenia jest spełniona. Tym niemniej, w ocenie Kolegium, przyznanie Skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego było niemożliwe z tego względu, że nie spełniła ona innej ustawowej przesłanki jego przyznania - nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji, Skarżąca dotychczas nie podejmowała zatrudnienia, zatem w jej przypadku nie może być w ogóle mowy o rezygnacji z zatrudnienia, a jedynie o niepodejmowaniu go.
Kolegium zaznaczyło, że w okresie od dnia [...] sierpnia 2012 r. do dnia [...] marca 2013 r. wnioskodawczyni pobierała z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad małżonkiem przewidziane w art. 17 u.ś.r. Zasadnicza różnica pomiędzy świadczeniem, z którego dotychczas korzystała Skarżąca a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym określonym w art. 16a ustawy polega na tym, że ustawodawca dopuszczał możliwość jego przyznania nie tylko osobom rezygnującym zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, ale także osobom, które tego zatrudnienia nie podejmowały w ogóle.
Kolegium podkreśliło, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którego ustalenie wnioskowała Skarżąca, możliwe jest jedynie w przypadku łącznego spełniania przez wnioskodawcę i osobę wymagającą opieki wszystkich przesłanek wymienionych w art. 16 a u.ś.r. i w sytuacji, gdy nie stwierdzi się zaistnienia żadnej z przesłanek negatywnych określonych w jego ustępie 8. W przedmiotowej sprawie pomimo tego, że nie zaistniała żadna z przesłanek negatywnych, przyznanie Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego stało się niemożliwe, ponieważ nie spełniła ona przesłanki pozytywnej rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną nad małżonkiem opieką.
Na powyższa decyzję Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając błędną wykładnię art. 16 a u.ś.r., wskazując że zasiłek powinien przysługiwać jej nie z tytułu rezygnacji lecz niemożności podjęcia zatrudnienia i jakiejkolwiek pracy zarobkowej z powodu stałej i długoterminowej opieki nad małżonkiem.
W uzasadnieniu swojej skargi Skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem wydanym przez organ pierwszej i drugiej instancji. W jej ocenie są one wadliwe ponieważ w obydwu jako podstawę odmowy przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazuje się niespełnienie przez nią przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji wskazano, że pomiędzy nią a jej małżonkiem nie występuje obowiązek alimentacyjny, co również stanowi przeszkodę uniemożliwiającą ustalenie jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca stwierdziła zaś, że nie była w stanie podjąć zatrudnienia w ogóle, ponieważ bezpośrednio po ukończeniu szkoły średniej zajęła się opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem, nie podejmując nawet starań o znalezienie pracy. Skarżąca wskazała, że pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia [...].08.2012 r. do dnia [...].03.2013 r. kiedy wygasło orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., podtrzymując stanowisko w sprawie wniosło o jej oddalenie.
Postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie, w okresie od 23 stycznia 2014 r. do 2 czerwca 2014 r. było zawieszone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem oceny zgodności z prawem w niniejszej sprawie pozostawała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2013 r., która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowił przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli, poza ww. warunkami, łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust.
2. u.ś.r. (tj. nie więcej niż 623 złotych na osobę w rodzinie). Wyjaśnić przy tym należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1.01.2013 r.
Przechodząc zaś do merytorycznych rozważań, zauważyć należy, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zasadniczo do oceny, czy Skarżąca spełniała przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w szczególności czy spełniała przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Pozostałe kwestie związane z przysługiwaniem Skarżącej świadczenia, w szczególności kryterium dochodowe przyznania świadczenia i istnienie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, co wynika z treści uzasadnienia decyzji Kolegium, należało uznać za niesporne. Ostatecznie Kolegium zgodziło się ze Skarżącą, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem małżonka.
W powyższym zakresie zgodzić się należało z Kolegium, że przez rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć zaprzestanie lub zrzeczenie się zatrudnienia wykonywanego, nie zaś jako niepodejmowanie tegoż zatrudnienia w ogóle. Tym samym nie ma racji Skarżąca wskazując, że powinna otrzymać sporne świadczenie, z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia, z uwagi na stan zdrowia małżonka. Jednakże Sąd pragnie zaznaczyć, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego Skarżąca przedłożyła do akt sprawy kserokopię świadectwa pracy (k. 18 akt sądowych), z którego wynika, że była zatrudniona w okresie od [...] do [...] lipca 2013 r. Z jej oświadczenia wynika natomiast, że rezygnacja z zatrudnienia była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad chorym mężem. Zaskarżona decyzja została wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w dniu [...] lipca 2013 r. a zatem Skarżąca podjęła a następnie zrezygnowała z zatrudnienia jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Owszem, z akt sprawy administracyjnej nie wynika, aby o powyższej okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na dzień wydawania zaskarżonej decyzji zostało poinformowane, jednakże kwestia ta niewątpliwie mogła mieć wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć należy, że Kolegium nie poinformowało Skarżącej, stosownie do art. 10 § 1 K.p.a. o możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a zatem Skarżąca nie posiadała wiedzy o zakończeniu gromadzenia przez organ odwoławczy materiału dowodowego w sprawie, co niewątpliwie mogło przyczynić się do nie przedłożenia ww. dokumentu w trakcie trwającego postępowania odwoławczego.
Zasadą jest, że organ rozstrzyga sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego z dnia wydawania decyzji. Jak wskazał NSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 października 2000 r., V SA 283/00, LEX nr 50110, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie wiążą z datą wszczęcia postępowania podstawy faktycznej i prawnej rozpoznania sprawy. Miarodajny w tym zakresie jest stan obowiązujący w dacie wydania decyzji. Zatem obowiązkiem organu w niniejszej sprawie było uwzględnienie stanu faktycznego jak i prawnego obowiązującego w dniu 23 lipca 2013 r., czego nie uczynił. Tym samym zaskarżona decyzja narusza art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Wskazać należy, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd jest nie tylko naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ale również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględnił dowodu w postaci świadectwa pracy, który istniał w dniu wydawania decyzji a był nieznany organowi, tym samym istniała podstawa do domagania się przez Skarżącą ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie.
Zaznaczyć należy, że w związku z kolejnym wnioskiem Skarżącej z 18 listopada 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przyznało Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2013 r. (kserokopia decyzji k. 34-36 akt sądowych), a zatem ponownie rozpoznając sprawę Kolegium powinno ocenić, czy fakt rezygnacji Skarżącej z zatrudnienia w dniu [...] lipca 2013 r. z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem miał wpływ na zasadność przyznania lub też odmowy przyznania świadczenia we wcześniejszym okresie.
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) i c) p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o przepisy art. 152 p.p.s.a orzeczono, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.