Uzasadnienie
W piśmie z 16 lipca 2023 r. kurator ubezwłasnowolnionej skarżącej L. C. D. Ł. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SA/Bk 554/21, zakończonego prawomocnym wyrokiem z 5 października 2021 r. oddalającym skargę L. C. działającej przez kuratora D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 24 czerwca 2021 r. nr 406.600/E-11/VI/2 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jako podstawę wznowienia kurator skarżącej podał fakt wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W ocenie kuratora skarżącej organy nie zastosowały art. 108 ustawy o pomocy społecznej, a same zarzuty organów to bzdura. Jego zdaniem wywiad środowiskowy był przeprowadzony z osobą ubezwłasnowolnioną, a nie z jej kuratorem, a sam wywiad został podpisany przez kuratora, ponieważ pracownik socjalny zagroził, że niepodpisanie będzie skutkować odmową przyznania świadczenia. Sam formularz wywiadu został także źle wypełniony, a pracownik socjalny swoim zachowaniem zdenerwował kuratora skarżącej. Wskazał także, że nie otrzymuje znikąd pomocy, a ze względu na ubóstwo oraz uzależnienia w rodzinie znajduje się w trudnej sytuacji.
Zarządzeniem z 20 lipca 2023 r. Przewodniczący II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przesłał odpisy skargi o wznowienie postępowania profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu z urzędu do prowadzenia sprawy II SA/Bk 554/21 oraz Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Białymstoku (dalej jako: "SKO") i wezwał ich do zajęcia stanowiska.
SKO pismem z 1 sierpnia 2023 r. wniosło o oddalenie skargi, wskazując że w sprawie nie zachodzą okoliczności określone w art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "p.p.s.a."), co do zachowania terminu wniesienia skargi, jak też okoliczności, o których mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a., co do postaw wznowienia postępowania.
Pismem z 7 sierpnia 2023 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącej poparł skargę o wznowienie postępowania, wnosząc o jej uwzględnienie. Wskazał, że okoliczności podpisania przez kuratora osoby ubezwłasnowolnionej protokołu z wywiadu środowiskowego pod przymusem oraz brak przeprowadzenia wywiadu z kuratorem osoby ubezwłasnowolnionej, lecz z osobą ubezwłasnowolnioną, nie były wcześniej znane.
Pismem z 16 sierpnia 2023 r. kurator skarżącej, w nawiązaniu do pisma z 16 lipca 2023 r. doprecyzował, że o podstawie wznowienia postępowania dowiedział się w okresie od 9 do 16 lipca 2023 r. na skutek porady prawnej udzielonej pro bono oraz lepszego stanu zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Złożona w niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu z powodu braku ustawowych podstaw do wznowienia postępowania.
Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który może być zastosowany wyłącznie z powodów nadzwyczajnych, ściśle określonych w ustawie. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Nie jest to "zwykły" środek odwoławczy (zaskarżenia), zaś przesłanki wznowienia postępowania sądowego zostały sformułowane w sposób odmienny od przesłanek skargi kasacyjnej.
W myśl przepisu art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.
Podanie podstawy wznowienia następuje poprzez powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271 - art. 273 p.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast, uzasadnienie postawy wznowienia winno polegać na dokładnym i precyzyjnym określeniu zarówno okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych) wpływu na rozstrzygnięcie, jaki wywiera istnienie tych okoliczności (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 677).
Zatem pierwszą czynnością sądu jest wstępne badanie skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym pod względem formalnym. Sąd bada, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły ustawową podstawę wznowienia postępowania (por. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2007 r., I FSK 607/06, LEX nr 341337; postanowienie WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2007 r., II SA/Wa 667/06, LEX nr 337773 i postanowienie WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2005 r., I SA/Gd 730/04, LEX nr 220331). Niespełnienie choćby jednego z wymienionych warunków powoduje niemożność merytorycznego rozpoznania sprawy, a w konsekwencji odrzucenie skargi o wznowienie postępowania.
Skarga o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie oparta została na podstawie określonej w art. 273 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W piśmiennictwie wskazuje się, że w przepisie tym chodzi o takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały w czasie trwania postępowania, którego wznowienia strona się domaga, ale nie były znane stronom i z tego tylko względu nie mogły one z nich skorzystać. Środkiem dowodowym, o którym mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. może być każdy środek, który zgodnie z prawem służyć może wykazaniu konkretnego faktu. Okolicznością faktyczną jest zaś zdarzenie, fakt lub wydarzenie zaistniałe w sensie fizycznym lub ich niewystąpienie. Okoliczności te i dowody muszą być przy tym tego rodzaju, że ich znajomość w dacie wydania prawomocnego orzeczenia mogłaby spowodować wydanie rozstrzygnięcia odmiennej treści.
W rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania sądowego nie opiera się bowiem na ustawowej podstawie wznowienia.
Odnosząc powyższe wymogi do okoliczności niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że kurator skarżącej wprawdzie powołał podstawę wznowienia z art. 273 § 2 p.p.s.a., ale przedstawiona w skardze o wznowienie postępowania argumentacja, nie uzasadnia w żadnym stopniu wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem sądu z 5 października 2021 r. wydanego w sprawie II SA/Bk 554/21.
Zawarte w skardze zarzuty, co do nie zastosowania przez organu art. 108 ustawy o pomocy społecznej, przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z osobą ubezwłasnowolnioną, a nie z jej kuratorem, podpisanie wywiadu przez kuratora, ponieważ pracownik socjalny zagroził, że w razie niepodpisania będzie odmowa przyznania świadczenia, nie odpowiadają hipotezie przepisów art. 273 § 2 p.p.s.a.
W ocenie sądu twierdzenie kuratora skarżącej nie mieszczą się w żadnej z ustawowych podstaw wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Podnoszone okoliczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, błędnego wypełnienia formularza czy błędnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z osobą ubezwłasnowolnioną, a nie z jej kuratorem stanowią jedynie nową ocenę znanych już okoliczności, nie są natomiast okolicznością nową. Istotą przesłanki określonej w art. 273 § 2 p.p.s.a. jest wykrycie okoliczności i środków dowodowych w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych. Przepis ten nie odnosi się natomiast do okoliczności i dowodów ujawnionych, a tylko niedostrzeżonych uprzednio przez stronę. Ponadto muszą to być okoliczności i dowody, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w poprzednim postępowaniu.
Zdaniem sądu twierdzenia kuratora skarżącej o nieprawidłowościach przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, niezastosowaniu przez organ art. 108 ustawy o pomocy społecznej czy o "bzdurnych zarzutach organu" stanowią zwyczajną polemikę z treścią wydanego w sprawie wyroku i nie mieszczą się w żadnej z ustawowych podstaw wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Jeżeli kurator skarżącej miał wątpliwości co do prawidłowości wydanego przez sąd orzeczenia to powinien zawrzeć je w skardze kasacyjnej od tego orzeczenia, której jak wynika z akt postępowania II SA/Bk 554/21 – nie złożył. Tymczasem, jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, w skardze o wznowienie postępowania nie można upatrywać substytutu postępowania kasacyjnego. Są to bowiem dwa odrębne względem siebie postępowania, a co za tym idzie, nie mogą być one inicjowane przez stronę zamiennie, bowiem służą zwalczaniu innych wadliwości orzeczenia sądowego, co znajduje wyraz w uregulowanych przez ustawodawcę podstawach kasacyjnych i wznowieniowych (tak m.in. WSA w Łodzi w wyroku z 25 maja 2018 r., sygn. II SAB/Łd 54/18, CBOSA).
Należy także zwrócić uwagę, że kurator skarżącej nie uprawdopodobnił okoliczności stwierdzających zachowanie terminu na wniesienia skargi o wznowienie, podał jedynie, że o podstawie wznowienia postępowania dowiedział się w okresie od 9 do 16 lipca 2023 r. na skutek porady prawnej udzielonej pro bono oraz lepszego stanu zdrowia. Jednakże w sytuacji, gdy nie powołano ustawowej podstawy wznowienia, ustalenia w zakresie zachowania terminu sąd uznaje za zbędne. Takie stanowisko zawarto również w postanowieniu NSA z 3 czerwca 2004 r., OW 87/04, LEX nr 158967, w którym sąd stwierdził, że brak ustawowej podstawy wznowienia postępowania przesądza o obowiązku odrzucenia skargi o wznowienie bez potrzeby czynienia ustaleń w zakresie zachowania terminu (H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 280).
Z przedstawionych powyżej względów, uznając, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 5 października 2021 r. nie jest dopuszczalna, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.