Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu J. L. K. z miejsca pobytu stałego przy ul. A. A. [...] w B. W uzasadnieniu podał, iż z wnioskiem o wymeldowanie wystąpiła E. E. K. – była żona. Według jej twierdzeń J. L. K. opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania w B. w marcu 2006 r. i przebywał na leczeniu w Szpitalu w Ch., a obecnie przebywa w Domu Opieki Społecznej.
W trakcie postępowania przed organem I instancji przeprowadzono dowód z przesłuchania K. Z., J. K., A. K. i E. E. K. oraz oględzin przedmiotowej nieruchomości w dniu [...]02.2007 roku. Na tej podstawie organ ustalił, iż nieruchomość położona przy ul. A. [...] w B. stanowi współwłasność E. E. K. i A. K.. Wskutek rozwiązania małżeństwa E. E. K. i J. L. K. (listopad 1990 roku) – sąd przydzielił J. L. K. do użytkowana budynek gospodarczy posadowiony na posesji i przystosowany do zamieszkiwania. J. L. K. opuścił lokal mieszkalny znajdujący się pod w/w adresem i zamieszkał w budynku gospodarczym, a później w piwnicy znajdującej się pod budynkiem mieszkalnym. W trakcie przeprowadzonych oględzin organ ustalił, iż pomieszczenia gospodarcze są puste, natomiast w piwnicy budynku mieszkalnego (gdzie ostatnio mieszkał skarżący) znajdują się – kominek i dwa stare łóżka, natomiast w pomieszczeniu łączącym wszystkie budynki gospodarcze wiszą na sznurku zniszczone rzeczy skarżącego.
Ponadto organ ustalił, iż J. L. K. w marcu 2006 roku został umieszczony w Szpitalu w Ch., a od [...] września 2006 roku do [...] lutego 2007 roku przebywał w Gościnnym Domu Opieki w N. Od [...] lutego 2007 roku przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. gm. Z. i posiada pod tym adresem zameldowanie czasowe do [...] lutego 2009 roku. Skarżący zawiadomiony o prowadzonym postępowaniu nadesłał wyjaśnienia z których wynikało, że mieszkał w budynku gospodarczym znajdującym się na tej nieruchomości.
Powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ stwierdził, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uprawnia do wniosku, iż J. L. K. spełnił przesłankę polegającą na opuszczeniu bez wymeldowania miejsca pobytu stałego i warunkującą wydanie decyzji o wymeldowaniu.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. L. K. wskazując, iż nie zgadza się z decyzją, a w domu pomocy społecznej przebywa i jest zameldowany na pobyt czasowy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, iż organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego zgodnie z normą art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wywiódł, iż nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że J. L. K. nie zamieszkuje w budynku gospodarczym przy ul. A. [...] w B. przydzielonym mu do tymczasowego wyłącznego użytkowania wyrokiem Sądu Rejonowego w B. Wydział V Rodzinny i Nieletnich z dnia [...]11.1990 roku sygn. akt [...]. Potwierdziły to wyjaśnienia współwłaścicielek nieruchomości – E. K. i A. W., pełnomocnika H. Z., a także zeznania świadków: K. Z. i J. K. Z zeznań i wyjaśnień w/w osób wynika, że J. L. K. po rozwodzie zamieszkał w pomieszczeniach budynku gospodarczego, a po ich dewastacji zamieszkał w piwnicy. Przeprowadzone oględziny tego lokalu wykazały brak jakichkolwiek mebli i rzeczy.
Wszystkie rzeczy znajdujące się tam, według oświadczenia K. Z., nadawały się tylko do wyrzucenia. W piwnicy, którą ostatnio zajmował znajdowały się dwa stare łóżka, kominek oraz wiszące na sznurku rzeczy nie nadające się do użytkowania /protokół oględzin lokalu/. Prąd i woda zostały odcięte. J. L. K. został umieszczony w marcu 2006 roku w Szpitalu w Ch. Pod koniec sierpnia 2006 roku jego cioteczny brat – A. K. zawiózł mu do szpitala jego rzeczy /kurtki i spodnie, które znajdowały się w łączniku między domem a budynkiem gospodarczym/. Od [...] września 2006 roku skarżący przebywał w Domu Pomocy Społecznej w N., a obecnie w B. gm. Z.. Te okoliczności w ocenie organu II instancji uzasadniały wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego przy ul. A. A. [...] w B. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył J. L. K. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i ponownie wskazał, iż ówczesny stan zdrowia nie pozwala mu na pobyt we własnym domu, dlatego też aktualnie przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. na czas określony.
Jest pod kontrolą lekarzy i systematycznie przyjmuje leki. Podkreślił, iż jeśli jego stan zdrowia ulegnie poprawie wróci na swoje siedlisko. Wskazał także, iż z informacji uzyskanych od znajomych wie, że jego była żona i córka nie przebywają w domu przy ul. A. [...] od siedmiu lat. Odnosząc się do dewastacji pomieszczeń stwierdził, iż nie było to jego udziałem, gdyż w tym czasie przebywał na leczeniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, iż przez umieszczeniem skarżącego w szpitalu nie mieszkał już w budynku gospodarczym, który już wówczas był zdewastowany. Nadto licznik poboru energii elektrycznej został zdjęty [...]02.2001 roku, a dopływ wody do budynku odcięto w dniu [...]10.2006 roku oraz zdemontowano wodomierz główny. Jego zaś rzeczy nadające się jeszcze do użytku zawiózł mu, na jego prośbę, jego brak cioteczny do szpitala w końcu sierpnia 2006 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne zapadły z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, o których to naruszeniach jest mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a. W związku z powyższym sąd był zobowiązany do wyeliminowania obydwu tych orzeczeń z obrotu prawnego na podstawie powołanych przepisów, a w stosunku do rozstrzygnięcia organu I instancji również w oparciu o art. 135 p.p.s.a.
Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) – zwanej dalej ustawą z 1974r. o ewidencji ludności - osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana dopełnić obowiązku wymeldowania się. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W przepisie tym wskazano, iż opuszczenie lokalu jest podstawową przesłanką, której zaistnienie rodzi obowiązek danej osoby zainicjowania postępowania o wymeldowanie z lokalu lub też może doprowadzić do wymeldowania na skutek wniosku złożonego przez inną osobę, a nawet z urzędu. Brak ustawowej definicji pojęcia opuszczenia lokalu spowodował, że stało się ono przedmiotem licznych orzeczeń i komentarzy.
Z uwzględnieniem jednolitego stanowiska doktryny i judykatury należy stwierdzić, iż przy ustalaniu, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności należy badać przede wszystkim zamiar osoby, która ma być wymeldowana, trwałość tego zamiaru i dobrowolność podjęcia decyzji o opuszczeniu lokalu. Podkreślić trzeba w szczególności, iż do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Nadto, rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia lub też poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża powziętą dobrowolnie i nie pod przymusem wolę opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem z nim wszelkich więzów, a skoncentrowaniem ośrodka swoich interesów życiowych w innym miejscu.
Trwały i dobrowolny zamiar opuszczenia lokalu powinien dać się wyinterpretować z okoliczności obiektywnych, jak np. wyprowadzenie się wraz z zabraniem z lokalu wszystkich swoich rzeczy (vide wyrok NSA w Warszawie z dnia 18.12.2002r. w sprawie sygn. akt V SA 935/02, LEX 14953, wyrok NSA w Warszawie z dnia 23.04.2001r. w sprawie sygn. akt V SA 3169/00, LEX 50123, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 13.02.2002r. II SA/Wr 15/2000).
Analizując tok rozumowania przedstawiony przez Wojewodę P. w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, iż organ II instancji nieprawidłowo uznał spełnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności.
Znaczną część uzasadnienia decyzji zajęło organowi przedstawienie stanu faktycznego sprawy, w tym sytuacji prawnej przedmiotowej nieruchomości, a także warunków bytowych w których przebywał skarżący przed wydaniem przez Prezydenta B. decyzji o wymeldowaniu. Po stwierdzeniu, iż rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne jest zasadne, Wojewoda przytoczył treść przepisu art. 15 ust. 2, wskazał, iż podstawową przesłanką wymeldowania jest opuszczenie lokalu, po czym nie podejmując próby zdefiniowania tej przesłanki, skupił się na okolicznościach takich, jak zły stan techniczny budynku, brak rzeczy skarżącego nadających się do użytkowania (wszystko zniszczone i zdewastowane), a następnie fakt przebywania w szpitalu i obecnie w Domu Pomocy Społecznej, gdzie skarżący jest zameldowany tymczasowo. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wywnioskować, iż rozstrzygający według Wojewody był fakt fizycznego opuszczenia lokalu przez J. L. K. Tymczasem prawidłowa interpretacja przesłanki opuszczenia lokalu miała dla wydania rozstrzygnięcia przez organ II instancji zasadnicze znaczenie, albowiem jak wynika z wykładni tego pojęcia dokonanej przez orzecznictwo, poprzestanie na sprawdzeniu samego faktu fizycznego nieprzebywania w lokalu i to nawet od dłuższego czasu, jest niewystarczające do postawienia prawidłowej tezy o opuszczeniu lokalu.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że zarówno organ I instancji jak i Wojewoda P. wydali rozstrzygnięcie o wymeldowaniu bez dogłębnej analizy przesłanek je uzasadniających. W konsekwencji nieprawidłowo zastosowali przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności i wydali decyzję, której zasadność słusznie zakwestionowano w skardze.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy administracyjny organ II instancji powinien dokonać prawidłowej wykładni podstawowej przesłanki uzasadniającej wymeldowanie, tj. przesłanki opuszczenia lokalu. Niezbędne będzie zatem sięgnięcie do ugruntowanej przez orzecznictwo i doktrynę interpretacji tego pojęcia, w szczególności zajęcie stanowiska odnośnie tego, czy fizyczne nieprzebywanie przez J. L. K. w lokalu przy ul. A. A. [...] w B. spowodowane pobytem w szpitalu, a następnie koniecznością przebywania w Domu Pomocy Społecznej, odpowiada przesłance opuszczenia lokalu w rozumieniu, jakie nadało jej orzecznictwo. Po przeprowadzeniu interpretacji pojęcia opuszczenia lokalu należy dokonać prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego sprawy zgodnie z normą prawną art. 15 ust. 2 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności.
Organy winny dokonać analizy przyczyn i czasookresu zameldowania skarżącego na pobyt czasowy w Domu Pomocy Społecznej. W świetle bowiem ostatniego orzecznictwa sądów administracyjnych charakter zameldowania czasowego ma zasadniczy wpływ na ocenę przesłanek w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego (vide wyrok NSA z 31.01.2007 roku, sygn. akt II OSK 263/06, LEX nr 321529; wyrok WSA w Opolu z 9.06.2005 roku, sygn. akt II SA/Op 255/04, LEX nr 180351).
Odnosząc się do podnoszonych przez strony kwestii związanych z prawem własności spornego budynku należy zauważyć, że zameldowanie ma charakter jedynie ewidencyjno-porządkowy i odzwierciedla wyłącznie określony stan faktyczny tj. okoliczność stałego lub czasowego przebywania określonej osoby w konkretnym miejscu. Podobnie wymeldowanie ma to tylko znaczenie, iż ewidencjonuje trwałą i dobrowolną zmianę miejsca przebywania oznaczonego podmiotu. Zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie nie wywierają jakichkolwiek skutków w sferze prawnej, w tym w zakresie uprawnień właścicielskich podmiotu, którego dotyczą: ani fakt zameldowania nie powoduje nabycia własności lub szczególnych przywilejów co do określonego przedmiotu, ani wymeldowanie nie powoduje utraty do niego uprawnień. Tytuł prawny do lokalu stanowi okoliczność zupełnie odrębną, nie pozostającą w związku z zameldowaniem lub wymeldowaniem z lokalu (por. wyrok NSA – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 25.06.2002r. II SA/Wr 134/2000).
W kontekście tych uwag stwierdzić trzeba, iż dla rozstrzygnięcia o wymeldowaniu pana J. L. K. żadnego znaczenia nie ma, kto jest lub był właścicielem przedmiotowej lub też kto ponosi określone koszty z tytułu jej utrzymania, albowiem zmiany właścicielskie pozostają bez wpływu na decyzję podejmowaną w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności. Wymeldowanie można orzec tylko w ściśle określonych przypadkach, w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o wymeldowanie bada się tylko przesłanki z w/w przepisu i w razie stwierdzenia ich braku, organ powinien wydać decyzję odmawiającą wymeldowania.
Na marginesie powyższych rozważań wskazać tylko można, iż celem ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest dyscyplinowanie obywateli z punktu widzenia wiedzy posiadanej przez właściwe organy o miejscu, w którym aktualnie obywatele rzeczywiście przebywają. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności dostarcza zatem organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. W związku z tym ani zameldowanie ani wymeldowanie nie wpływa na sferę praw i obowiązków strony do lokalu, którego ten meldunek dotyczy (vide wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r. w sprawie sygn. akt II OSK 561/05, LEX nr 194344).
Wobec nienależytego wyjaśnienia sprawy oraz naruszenia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylono zaskarżone decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. W pkt II wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 cyt. ustawy.
O kosztach rozstrzygnięto w myśl przepisu art. 250 p.p.s.a. w zw. § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł oraz opłatę skarbową w kwocie 17 zł za pełnomocnictwo.