Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12.09.2018 r. K. H. wystąpił do Prezydenta Miasta B. o wszczęcie postępowania o rozgraniczenie nieruchomości o numerze geodezyjnym [...] z nieruchomościami sąsiednimi o numerach [...] i [...], położonych w B. w obrębie nr 17 – B. Postępowanie o rozgraniczenie w/w nieruchomości zostało wszczęte dnia 19.04.2019 r. Jednakże, postanowieniem z dnia [...].05.2019 r. Prezydent Miasta B. postępowanie to zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 123 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Organ stwierdził, że w Sądzie Rejonowym w B. toczy się postępowanie w sprawie o sygnaturze [...] z pozwu K. H. o wykup nieruchomości. Stanowi ono zagadnienie wstępne, gdyż od sposobu rozstrzygnięcia sprawy przed sądem powszechnym będzie zależał wynik sprawy rozgraniczeniowej.
Wskutek zażalenia K. H., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...].07.2019 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...].05.2019 r.
W uzasadnieniu postanowienia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło ogólne zasady prawne zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Kolegium przytoczyło treść art. 36 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne: sad przed którym toczy się sprawa o własność lub wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeśli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. Kolegium stwierdziło, że aktualnie przed Sądem Rejonowym w B. toczy się sprawa o wydanie części nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i [...]. Sprawa ta została wszczęta wcześniej niż sprawa o rozgraniczenie, bo pozew złożono dnia 08.08.2018 r. Natomiast sprawa o rozgraniczenie została zainicjonowana wnioskiem z dnia 12.09.2018 r. (data wpływu do organu).
Sąd Rejonowy w B., w postępowaniu o wydanie nieruchomości, powinien wydać wcześniejsze rozstrzygnięcie, na podstawie którego organ administracji zadecyduje o konieczności i zasadności prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działką nr [...] a działkami [...] i [...]. Rozstrzygnięcie sprawy rozgraniczeniowej jest uwarunkowane zakończeniem postępowania w sprawie o sygnaturze [...].
Z powyższą argumentacją nie zgodził się K. H. i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
Zarzucił postanowieniu:
- 1. naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 29 ust. 1 i 3 w związku z art. 30 pkt 1 w związku z art. 36 ustawy z dnia 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i Kartograficzne i w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14.04.1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z 1999 r. nr 45, poz. 453). Zarzucił błędną interpretację tych przepisów poprzez uznanie, że sprawa sądowa o wykup nieruchomości ma pierwszeństwo przed rozstrzygnięciem rozgraniczenia, 2.) naruszenie § 3 pkt 1 i 2 oraz § 5 pkt 1, 2, 3 i §6 pkt 1,2, § 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14.04.1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości w związku z art. 107 ust. 3 k.p.a. poprzez niesłuszne przyjęcie, że spór nie dotyczy przebiegu granic, pomimo posiadania dokumentów i opinii biegłego geodety A. D.,
- 3. naruszenie art. 6,7, 107 § 3 w związku z art. 123 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych informacji odnośnie rzeczywistego charakteru trwającego sporu sądowego – oznaczenia na mapie zasadniczej położenia punktów granicznych i przebiegu granic, co było podstawą wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, następnie niesłusznie zawieszonego z urzędu,
- 4. naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów, polegającą na nie wzięciu pod uwagę opinii geodety A. D., który wypowiedział się w sprawie o sygnaturze [...], że sporem jest przebieg punktów i linii granicznych na mapie zasadniczej dotyczącej nieruchomości o nr [...].
- 5. naruszenie art. 30 pkt 1 i art. 36 ustawy z dnia 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, które przyznają obowiązek do rozgraniczania nieruchomości "wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi", a nie cedują tego uprawnienia na rzecz sądu powszechnego w zastępstwie w/w organów.
Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].07.2019 r. oraz postanowienia organu I instancji z dnia [...].05.2019 r. zawieszającego postępowanie administracyjne.
W uzasadnieniu skargi K. H. stwierdzał, że zainicjonowane przez niego postępowanie cywilne w sprawie o sygnaturze [...] powinno być zawieszone (o co wnioskował) do czasu zakończenia postępowania o rozgraniczenie, a nie odwrotnie. Sprawa cywilna toczy się w trybie art. 231 k.c. o wykup gruntu tj. fragmentów działek nr [...] i [...]. Chodzi o wąski pas gruntu położony wzdłuż granicy w/w działek z działką skarżącego o nr [...]. Skarżący powołał się na dokumentację geodezyjną orz stanowisko wyrażone, w sprawie cywilnej, przez biegłego geodetę A. D., który stwierdził, że obecna mapa zasadnicza na wysokości działki nr [...] zawiera błąd kartograficzny polegający na niewłaściwym przyjęciu granicy ewidencyjnej przebiegającej obecnie za płotem działki nr [...] a nie w miejscu jego faktycznego usytuowania. Błąd powstał podczas sporządzania odnowienia ewidencji gruntów i budynków w 1979 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Art. 97 § 1 k.p.a. wskazuje przesłanki prowadzące do obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego. Jedną z tych przesłanek, wymienioną w art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. jest wystąpienie tzw. zagadnienia wstępnego.
Przez zagadnienie wstępne rozumie się zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania administracyjnego i do którego rozstrzygnięcia nie jest właściwy organ prowadzący postępowanie, lecz inny organ lub sąd.
Rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracji.
Chodzi o to, ze treść rozstrzygnięcia innego organu lub sądu jest koniecznym elementem rozstrzygnięcia sprawy i wydania decyzji przez organ administracji.
W sprawie niniejszej należało odpowiedzieć na pytanie, czy tocząca się sprawa przed sądem powszechnym, w trybie art. 231 k.c. ([...]), a dotycząca wykupu części nieruchomości o nr [...] i [...] będzie miała pierwszeństwo w rozstrzygnięciu przed sprawą o rozgraniczenie działek o nr [...] i [...] z działką [...].
Zdaniem Sądu, należało udzielić odpowiedzi negatywnej i to bez względu na to,. która z toczących się spraw została wszczęta wcześniej a która w terminie późniejszym. Ta okoliczność nie stanowi przesłanki rozstrzygającej o zawieszeniu postępowania. Stan faktyczny w każdej sprawie wymaga, zdaniem Sądu, indywidualnej oceny przy uwzględnieniu materialnego charakteru podstaw prawnych.
Działka o nr [...] graniczy z działkami o nr [...] i [...]. Spór sprowadza się do tego, czy wąskie fragmenty działek o nr [...] i [...] (na mapie widoczne jako "uskoki") powinny przynależeć do pasa drogowego czy też powinny wchodzić w skład działki skarżącego o nr [...]. Chodzi o powierzchnię ok 30 oraz ok. 23 m2. Skarżący zamierzał wykupić fragment tych działek i dlatego zainicjował sprawę cywilną o wykup.
Jednakże, źródłem konfliktu pomiędzy skarżącym a Prezydentem Miasta B. pozostaje od dawna wątpliwa granica pomiędzy w/w działkami (sądowi wiadomym jest, z urzędu, że toczyły się różne sprawy dotyczące tego samego przedmiotu).
Skoro spór dotyczy, przede wszystkim granicy, to pierwszeństwo w zażegnaniu sporu będzie wynikać z rozgraniczenia, a nie z wykupu fragmentu działek, które to fragmenty bez dokonania rozgraniczenia, nie wiadomo – czyją stanowią własność.
Istotą powództwa z art. 231 k.c. jest doprowadzenie do przeniesienia własności gruntu. Jak słusznie podkreśla K. H. w skardze oraz, we wcześniejszym, zażaleniu w sprawie niniejszej istnieje nie rozwiązany spór graniczny, na co wskazują materiały geodezyjne oraz opinia biegłego geodety A. D., sporządzona do sprawy cywilnej, której uczestnikiem jest Gmina B. Sąd podziela stanowisko skarżącego uważając, że organy nie oceniły wnikliwie znaczenia w/w dowodów, doprowadzając do zbyt pochopnego zawieszenia postępowania rozgraniczeniowego.
Prejudykatem powinna być sprawa o rozgraniczenie, ponieważ w jej wyniku może okazać się bezprzedmiotowe roszczenie o wykup fragmentów nieruchomości, o które ubiega się jej "właściciel".
Sąd nie podziela stanowiska Kolegium, sprowadzającego się do twierdzenia, że sąd w sprawie cywilnej ([...]) toczącej się o wykup fragmentów działek nr [...] i [...] rozstrzygnie również spór graniczny. Z treści przepisu art. 36 ustawy z dnia 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. DZ. U. z 2019 r., poz. 725) wynika, że sąd może dokonać (wyjątkowo) w postępowaniu procesowym, rozgraniczenia nieruchomości jeśli wydanie nieruchomości jest żądaniem głównym i samodzielnym, zaś rozgraniczenie ma charakter pomocniczy. Ma to miejsce np. w przypadku zagarnięcia gruntu przez osobę nieuprawnioną. Natomiast, jeśli przyczyną żądań jest sama sporność granicy, to właściwym jest do rozstrzygnięcia tryb nieprocesowy.
Czym innym jest sprawa o własność lub wydanie nieruchomości (gdzie pomocniczo stosuje się rozgraniczenie), a czym innym jest sprawa o rozgraniczenie w rozumieniu art. 29 Prawo geodezyjnego i kartograficznego. W tym ostatnim przypadku chodzi o ustalenie przebiegu granic poprzez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 05.06.2014 r. IV SA/Po 82/14, lex 1479893).
Z taką właśnie sprawą, dotyczącą sensu stricte rozgraniczenia wystąpił skarżący. Intencją skarżącego jest rozgraniczenie nieruchomości, a wykup traktuje jako kwestię wtórną w przypadku, gdyby okazało się, ze część działek (pasów gruntów przy granicy z działką nr [...]) o numerach [...] i [...] nie przynależy do działki nr [...].
Wobec powyższego, zawieszenie postępowania rozgraniczeniowego było, w ocenie Sądu, sprzeczne z treścią art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 3 oraz art. 200 ustawy z dnia 30.08.2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).