Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach decyzją z dnia 18 stycznia 2024r. nr KO. 801/9/24 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Krasnopol od decyzji z dnia 18 grudnia 2023 r. nr GOPSŚR.5211.69.2023 w przedmiocie odmowy przyznania T.M. (dalej powoływanemu jako "Skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
Wnioskiem z dnia 6 listopada 2023r. T.M. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym - matką H.M..
Decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. nr GOPS-ŚR.5211.69.2023 Wójt Gminy Krasnopol odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego motywując to faktem, że ustalony stopień niepełnosprawności H.M., zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] września 2022 r. Nr [...] istnieje od dnia 7 września 2022 r. Oznacza to, że niepełnosprawność powstała już w wieku dorosłym, a okoliczność ta wyklucza możliwość przyznać świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z regulacją art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.). Powyższy przepis, zdaniem Wójta, nadal obowiązuje pomimo, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K-38/13 uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak podkreślił, wyrok Trybunału nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie kreuje też nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.
Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący podkreślając, że niepełnosprawna H.M. wymaga jego ciągłej i nieustannej opieki ze względu na stan zdrowia, a on jako rolnik zaprzestał wykonywania pracy zarobkowej w swoim gospodarstwie rolnym w związku z tą opieką, a zatem zgodnie z art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych zrezygnował z pracy zarobkowej w rolnictwie aby opiekować się niepełnosprawną matką pozostając bez dochodu pieniężnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r. nr KO. 801/9/24 utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie.
W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Podkreśliło, że jakkolwiek z dniem 1 stycznia 2024 r. zmieniły się zasady i tryb ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym stanowi, iż w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.
Tym samym odnosząc się do kwestii prawidłowości zastosowania przez Wójta obecnie uchylonego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium wyjaśniło, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego - wbrew stanowisku zawartemu w decyzji I instancji - zmienił więc sytuację prawną opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w cyt. art. 17 ust. 1b u.ś.r. i od czasu ogłoszenia w Dzienniku Ustaw nie powinien stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Przechodząc zaś do meritum sprawy Kolegium odwołało się do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazując, że podstawowym warunkiem, jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, ewentualnie zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie. Przy czym zachowanie wnioskodawcy musi pozostawać w ścisłym i bezpośrednim związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (właściwie rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ w świetle ustaleń pracownika socjalnego zakres czynności opiekuńczych jest bardzo wąski. Kolegium nie zanegowało wprawdzie faktu, że Wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, ale jak podkreśliło z wywiadu wynika, że opieka ta polega wyłącznie na pomocy w robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, wożeniu do lekarzy, realizacji recept, podawaniu leków załatwianiu spraw urzędowych, mierzeniu ciśnienia krwi, rozpalaniu w piecu, wykonywaniu czynności ogrodniczych, odśnieżaniu w sezonie zimowym, sprzątaniu i praniu.
Ustalenia pracownika socjalnego potwierdzają przy tym, że działania Skarżącego odnośnie do dbania o higienę osobistą matki ograniczają się wyłącznie do "wożenia do fryzjera". Ponadto, jak zaakcentowało SKO, pomimo sędziwego wieku i posiadanych schorzeń – H.M. wykazuje się znaczną samodzielnością, w szczególności w zakresie tak podstawowych czynności, jak chociażby dbanie o higienę osobistą. Na podstawie powyższych okoliczności, Kolegium uznało, że opieka sprawowana przez Skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt ten skutkuje natomiast odmową przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o czym prawidłowo, mimo częściowo błędnej argumentacji, orzekł organ I instancji.
Skargę na powyższą decyzję złożył T.M., wnosząc o uchylenie jej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu złożonej skargi Skarżący opisał szczegółowo czynności, jakie wykonuje przy niepełnosprawnej matce podkreślając, że opieka nad niepełnosprawną mamą zajmuje mu całą dobę i rozpoczyna się od odprowadzenia jej rano do jej domu, po tym jak spędza noc u niego. Nadmienił, że mama ma częste zawroty głowy, dochodzą też problemy ze słuchem i pamięcią (demencja starcza). Dodatkową trudność stanowi fakt, że dom matki nie ma doprowadzonej bieżącej wody, a skorzystanie przez nią z toalety w ciągu dnia wiąże się każdorazowo z koniecznością udania się do jego domu (położonego w odległości ok. 20 m).
W ocenie Skarżącego Kolegium nieprawidłowo ustaliło zakres wykonywanych czynności, w tym dotyczących higieny osobistej, podczas gdy faktyczna opieka sprawowana jest od rana do wieczora albowiem nie jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować, a on jako jedyny opiekun nie ma możliwości przy takim zaangażowaniu - podjąć pracy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując zaskarżone rozstrzygnięcie. Uzupełniająco w odpowiedzi na zarzuty skargi Kolegium podkreśliło, że swoje stanowisko oparło na ustaleniach pracownika socjalnego, utrwalonych na kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, które to ustalenia skarżący autoryzował swoim podpisem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z tą regulacją sąd rozpoznając skargę nie jest związany jej zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami, a dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania jej z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny uchyla akt administracyjny, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), względnie naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Kontrując w tym zakresie zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z istotnym naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. I tak zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl zaś ustępu 1b cytowanego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W rozpatrywanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 7 września 2022 r. Organ pierwszej instancji odmówił Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że niepełnosprawność matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia. Natomiast organ drugiej instancji uznał, że kryterium wieku powstania niepełnosprawności nie powinno być brane pod uwagę, jednakże stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na brak w przedmiotowej sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W pierwszej kolejności pozostaje wyjaśnić, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności.
Jak stanowi art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne oraz wchodzą w życie z dniem ogłoszenia (Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy). Oznacza to, że sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Jak wynika przy tym z ustępu 4 wskazanego artykułu 190, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Tym samym nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W tych okolicznościach niedopuszczalne było oparcie przez organ I instancji decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium prawidłowo zatem oceniło powyższą przesłankę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że pogląd organu I instancji był w tym zakresie wadliwy.
Organ odwoławczy jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał z kolei art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a konkretnie brak związku przyczyno – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a opieką nad matką uznając, że zakres sprawowanych czynności opiekuńczych jest bardzo wąski. W ocenie Kolegium czynności wykonywane przez Skarżącego w stosunku do matki to w większości zwykłe czynności dnia codziennego, które nie są aż tak absorbujące oraz czasochłonne i są powszechnie wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym. Konsekwencją tego stanowiska było uznanie, że osoba z niepełnosprawnością pomimo sędziwego wieku i schorzeń takich jak: nadciśnienie, nadczynność tarczycy, cukrzyca typu II, niedomykalność zastawki, wykazuje znaczną samodzielność, co przeczy twierdzeniom Skarżącego, że to zły stan zdrowia matki wymusił na nim powrót z zagranicy oraz zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 listopada 2023r.
W opinii Sądu, taka ocena stanu faktycznego w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jest co najmniej przedwczesna. Tym bardziej, że organ drugiej instancji, odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie odmiennej przesłanki niż zastosowana przez organ pierwszej instancji, uniemożliwił Skarżącemu przedłożenie w postępowaniu administracyjnym dodatkowych dowodów potwierdzających zakres sprawowanej opieki nad matką, naruszając zasadę dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 k.p.a.
Przede wszystkim podkreślić należy, że nie należy do gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika on jednoznacznie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w niniejszej sprawie z orzeczenia z dnia 23 września 2022r. (k. 22 kar administracyjnych). Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny zakres sprawowanej opieki. W tym kontekście należy podkreślić, że przepisy procedury administracyjnej nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania oceny tego materiału (art. 80 k.p.a.). Zwłaszcza, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy brakuje natomiast ustalenia, ile czasu Skarżący codziennie poświęca na opiekę nad matką. Z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że Skarżący opiekuje się matką codziennie, pomaga jej przy codziennych czynnościach, mi.in. przygotowuje i podaje leki, mierzy ciśnienie, przygotowuje posiłki po d dietę cukrzycową, robi zakupy, pali w piecu, realizuje recepty, opłaca rachunki, sprząta i w ocenie pracownika organu opieka ta i pielęgnacja jest niezbędna ze względu na stan zdrowia niepełnosprawnej. Okoliczność ta nie budziła wątpliwości organu I instancji, który pomimo dokonania stosownych ustaleń – nie wyciągnął w tym zakresie żadnych wniosków.
Dodatkowo Skarżący twierdzi, że jego matka wymaga ciągłej i nieustannej opieki. W tych okolicznościach tym bardziej należy doprecyzować, ile czasu w ciągu doby poświęca na rzeczywistą opiekę nad matką. Jest to bowiem jedna z podstawowych okoliczności umożliwiających ocenę związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Z materiału dowodowego (wywiadu) wynika, że Skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad matką wymagającą stałej opieki oraz pomocy innych osób z uwagi na stałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Opieka syna, jak przyjął organ I instancji, polega natomiast na robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków pod dietę cukrzycową, wożeniu do lekarzy, załatwianiu spraw urzędowych, mierzeniu ciśnienia, na pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, sprzątaniu mieszkania, praniu pościeli i rzeczy osobistych oraz przynoszeniu wody ze studni, paleniu w piecu, odśnieżaniu w sezonie zimowym oraz wykonywaniu prac ogrodowych.
Biorąc pod uwagę zakres powyższych ustaleń, jako przedwczesną należy uznać konkluzję Kolegium, że nie są to czynności aż tak absorbujące i czasochłonne ażeby uzasadniały rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Nie można bowiem pomijać, że w przypadku osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości. W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdrowej i porównywać zakresu obowiązków Skarżącego z obowiązkami domowymi, wykonywanymi chociażby w każdym gospodarstwie domowym. Należy także uwzględnić, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez Skarżącego mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić jego dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej taką opieką, jakiej wymaga.
Odnosząc się zatem do wskazanego w zaskarżonej decyzji braku wypełnia przez Skarżącego przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy mieć na względzie, że wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki w stosunku do osoby niepełnosprawnej w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jeżeli więc okazałoby się, że Skarżący opiekuje się matką przez znaczącą część doby, to uprawnione byłoby twierdzenie, że uniemożliwia mu to podjęcie pracy, ale takich ustaleń dotychczas nie poczyniono.
W tym zakresie należy dodatkowo wskazać na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. III SA/Gd 482/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 listopada 2021r. sygn. III SA/Kr 840/21, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. II SA/Gl 951/21, CBOSA). Zgodzić wprawdzie należy się, że niektóre z wymienionych w wynikach wywiadu, a także wskazanych przez samego Skarżącego, czynności wykonywanych w ramach opieki, tj. robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, porządki domowe, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie powinny jednak zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki.
Sąd podziela stanowisko, że opieka nad osobą niepełnosprawną i wymagająca opieki z mocy orzeczenia wyspecjalizowanego organu tylko w wyjątkowych sytuacjach dotyczących stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, jej samodzielności ruchowej, sprawności intelektualnej nie musi być wykonywana w takim zakresie, że umożliwia to podjęcie lub kontynuację zatrudnienia przez potencjalnego opiekuna bez uszczerbku dla wymaganych czynności opiekuńczych. W przypadku osób tak zaawansowanych wiekowo (87 lat) oraz poważnie chorych oprócz koniecznych czynności opiekuńczych związanych np. z utrzymaniem higieny osobistej czy karmieniem niezwykle istotna jest sama obecność opiekuna w domu i możliwość służenia pomocą osobie chorej w każdej potrzebie. Stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Należy przez to rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, opiekun ten wykazuje realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.
Z podanych wyższej względów Sąd uznał, że ramach prowadzonego postępowania doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak również art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę zaistniałego stanu faktycznego oraz brak właściwej oceny przesłanek odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. istnienia związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką oraz zakresu tej opieki.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, a rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględnią dokonaną wykładnię ww. przepisów u.ś.r., zważając by nie naruszono przepisów procedury administracyjnej.
Końcowo należy zwrócić uwagę, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz.1429), a zatem rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, z którego wynika możliwość stosowania w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.