Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona przy następującym stanie faktycznym:
W dniu 26.03.2007 r. w A. na ul. W. P. (odcinek drogi krajowej nr [...]) funkcjonariusze Izby Celnej w B. dokonali kontroli samochodu ciężarowego marki [...] (o numerze rejestracyjnym [...]), należącego do T. J. W. W wyniku kontroli stwierdzono brak wymaganej licencji oraz nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Podczas kontroli T. J. W. przedłożył oświadczenie z dnia 25.03.2007r. oraz udzielił wyjaśnień, iż wieziony na L. towar był jego własnością i został wyprodukowany w jego gospodarstwie. Ponadto przedłożył decyzję Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...].02.2006 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2006 z nieruchomości rolnej.
W toku postępowania T. J. W. (w pismach z dnia 22.05.2007 r. oraz z dnia 25.05.2007 r.) wyjaśniał, iż brak opłaty drogowej w chwili kontroli nastąpił z przyczyn losowych, technicznych, a mianowicie z powodu długotrwałej naprawy samochodu. Na dowód powyższego przedłożył opłatę parkingową, wykresówkę z tachografu z zaznaczonym czasem jazdy w dniu kontroli, karty opłaty na dzień 25.03.2007 r. oraz na dzień 26.03.2007 r., kartę gwarancyjną na zakupiony podzespół do samochodu z datą 26.03.2007 r.
Naczelnik Urzędu Celnego w S. decyzją z dnia [...].06.2007 r. nr [...] nałożył na T. J. W. karę pieniężną w kwocie 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.
W odwołaniu od powyższej decyzji T. J. W. podtrzymał składane wcześniej wyjaśnienia. Jak podał, w dniu 25.03.2007 r. wracając z L. po rozładunku jabłek, w trakcie postoju na przedmieściach A. stwierdził awarię samochodu. Z uwagi na niedzielne popołudnie, zmuszony był pozostać na parkingu do dnia następnego. W dniu 26.03.2007 r. po wymianie podzespołu (rozrusznika) wyruszył w trasę o godz. 12:30 i po ok. 15 min. jazdy został zatrzymany do kontroli. Zdaniem Strony, gdyby nie zaistniała awaria, karta opłaty z dn. 25.03.2007 r. wystarczyłaby na dojazd do domu, z kolei wykupienie karty opłaty drogowej przed rozpoczęciem jazdy w dniu 26.03.2007 r. nie było możliwe, gdyż w miejscu postoju nie było punktu sprzedaży. Pierwszy punkt sprzedaży kart opłat drogowych znajdował się w odległości ok. 5,5 km – kilkaset metrów za miejscem kontroli. Odwołujący stwierdził, iż rozporządzenie Ministra Transportu określające sposób dystrybucji kart opłat nie pozwala na ich zakup "na zapas" i tzw. "dziurkowanie" przez kierowcę przed rozpoczęciem jazdy. Zdaniem strony powołanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na "obligatoryjny charakter nałożenia przewidzianej kary pieniężnej" przy nieuwzględnieniu losowego charakteru naruszenia przepisów bez winy strony, budzi obawę o ograniczenie praw obywatelskich.
Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...].07.2007 r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w odwołaniu organ stwierdził, że ustawa o transporcie drogowym nie wyłącza odpowiedzialności wykonującego przewóz w przypadku trudności w nabyciu karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Dlatego też organy administracji ustalają jedynie czy doszło do naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym, bez względu na winę lub jej brak po stronie przedsiębiorcy. Uczestnik obrotu gospodarczego, zwłaszcza międzynarodowego winien znać ciążące na nim obowiązki i być przygotowanym na różne sytuacje losowe, takie jak np. awaria samochodu lub brak w okolicy punktu sprzedaży kart opłaty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku T. J. W. podtrzymał w całości argumentację zawartą w odwołaniu. Zdaniem skarżącego ze względu na losowy charakter sytuacji, w której się znalazł nie powinien ponosić kary pieniężnej. Kierowca powinien mieć możliwość dojechania do punktu poboru opłat, w celu zakupienia karty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.) powoływanej dalej jako u.t.d. podmioty wykonujące na terytorium RP przewóz drogowy zobowiązane są, z wyłączeniami, które w sprawie niniejszej nie mają zastosowania, do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Następuje to, zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089), poprzez nabycie karty opłaty w upoważnionej jednostce. Stosownie do § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia karta powinna być wypełniona przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu, a następnie prawidłowo przechowywana w pojeździe tj. jedna część karty tzw. winieta samoprzylepna powinna być zamocowana w sposób trwały wewnątrz pojazdu samochodowego, w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu, zaś druga część tzw. odcinek kontrolny powinien znajdować się w pojeździe i być okazywany na żądanie osób uprawnionych do kontroli (§ 3 ust. 1, 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 w/w rozporządzenia w zw. z art. 87 ust. 1 u.t.d.).
Naruszenie przedstawionych powyżej zasad postępowania z kartą opłaty drogowej jest surowo sankcjonowane. Zgodnie z przepisem art. 92 ust. 1 u.t.d. oraz pkt 4.1. załącznika do u.t.d. wykonywanie przewozu drogowego z naruszeniem przepisów ustawy, w tym przepisów dotyczących ponoszenia opłat za przejazd po drogach krajowych, podlega karze pieniężnej w wysokości 3.000 zł. W myśl postanowień art. 93 ust. 1 u.t.d. kara pieniężna nakładana jest w drodze decyzji administracyjnej.
W dotychczasowym orzecznictwie podkreślano, iż tak ukształtowana odpowiedzialność oparta jest na zasadzie ryzyka, co oznacza, że organ administracji po stwierdzeniu naruszenia prawa nie ma obowiązku badania czy było ono zawinione, a zobligowany jest do nałożenia kary pieniężnej (vide: wyroki WSA w Warszawie z dnia 19.04.2006 r. w sprawie VI SA/Wa 341/06, Lex nr 221761 oraz z dnia 13.12.2005 r., w sprawie VI SA/Wa 1920/05, Lex nr 190933). Rozwiązanie takie spotykało się z krytyką, wskazywano, iż podmiot ukarany administracyjną karą pieniężną powinien mieć zapewnione prawo do obrony oraz prawo do uwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że dołożył należytej staranności wykonując swoje obowiązki i obiektywnie nie miał możliwości zachować się w inny sposób, niż ten, który wyczerpał znamiona deliktu administracyjnego (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 09.08.2007 r. w sprawie II SA/Bk 392/07, nie publ.).
Należy wskazać, iż przepisem art. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o czasie pracy kierowców oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 661) dokonano nowelizacji ustawy o transporcie drogowym. Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne jest zwłaszcza zmienione brzmienie art. 93 u.t.d., w którym dodano ustępy od 7 do 10. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 93 ust. 7 u.t.d. przepisów ust. 1 – 3 (uprawniających podmioty przeprowadzające kontrolę do nałożenia kary pieniężnej) nie stosuje się, jeżeli zostanie stwierdzone, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej.
Powyższa nowelizacja weszła w życie w dniu 20 czerwca 2007 r., a zatem obowiązywała już w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji i powinna być przy rozstrzyganiu wzięta pod uwagę. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 24.02.1992 r. (sygn. akt II SA 49/92, nie publ.) w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczać się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrywania odwołania. Zastosowanie znowelizowanych przepisów w rozpoznawanym przypadku, a więc w sytuacji, gdy postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej zostało wszczęte na podstawie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji, odpowiada również generalnej zasadzie stosowania nowego prawa do stanów faktycznych zaistniałych przed zmianą porządku prawnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy brak jest przepisów intertemporalnych, a taka sytuacja miała miejsce.
Przedstawiona nowelizacja wprowadziła zatem możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia stosownej opłaty za przejazd. W związku z tym ocena czy w rozpoznawanym przypadku zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisu art. 93 ust. 7 u.t.d. i czy istnieją podstawy do umorzenia postępowania na tej podstawie powinna zostać przeprowadzona przed wydaniem rozstrzygnięcia w II instancji.
Przemawiają za tym okoliczności niniejszej sprawy. Skarżący T. J. W. w toku całego postępowania administracyjnego konsekwentnie podnosił, iż fakt stwierdzonego w czasie kontroli braku karty opłaty drogowej był przez niego niezawiniony i przedstawiał okoliczności, które jego zdaniem uzasadniają to twierdzenie. Skarżący wskazywał w szczególności na niemożliwość zakupu karty opłaty drogowej w miejscu, w którym nastąpiła awaria jego samochodu, wskazywał również, że nie można zakupić karty opłaty drogowej "na zapas", gdyż jej przedziurkowania dokonuje sprzedawca. Organ nie zbadał tych okoliczności, a w wydanej decyzji nie dokonał ich oceny w świetle wskazanego art. 93 ust. 7 u.t.d.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji winien podjąć postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające wyłączenie odpowiedzialności skarżącego.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.
W pkt II wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 w/w ustawy.
O kosztach rozstrzygnięto w myśl przepisu art. 200 w zw. z art. 205 § 1 w/w ustawy.