Uzasadnienie
W dniu [...] czerwca 2006r. J. i M. P. wystąpili do Starosty Powiatu B. z wnioskiem o wypłacenie odszkodowania za zajęte pod drogę powiatową nr [...] działki oznaczone numerami geodezyjnymi [...]/24 i [...]/25, położone w obrębie N.K., które na dzień 31.12.1998r. stanowiły współwłasność wnioskodawców oraz A.D. i T.D. We wniosku było nawiązanie do otrzymanego zawiadomienia z [...].06.2005r. o wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie w oparciu o art. 73 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nabycia z mocy prawa z dniem 01.01.1999r. przez Powiat B. prawa własności wyżej wymienionych działek.
Decyzją z [...].08.2006r. Starosta Powiatu B. powołując się na art. 105 kpa oraz art. 73 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie żądanego ustalenia i wypłaty odszkodowania stwierdzając, iż wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania można było składać w okresie od 01.01.2001r. do 31.12.2005r., a po upływie tego terminu roszczenie wygasło.
Odwołanie wnioskodawców wniesione od powyższej decyzji nie zostało uwzględnione.
Wojewoda P. decyzją z dnia [...] września 2006r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 73 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i potwierdził słuszność stwierdzenia organu I instancji, iż wniosek złożony w czerwcu 2006r. wpłynął po upływie terminu uprawniającego do zgłoszenia żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za działki zajęte pod drogę publiczną w oparciu o przepis art. 73 ust. 1 cytowanej ustawy. Organ podkreślił, nawiązując do odwołania, iż termin wynikający z art. 73 ust. 4 w/w ustawy jest terminem zawitym i nie podlega przywróceniu. Po jego terminie roszczenie wygasło, a zatem postępowanie wywołane wnioskiem złożonym w okresie wygaśniętego, roszczenia podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
W skardze na tę decyzję wniesionej do sądu przez J. i M. P. podniesiony został zarzut naruszenia Konstytucji RP poprzez odebranie własności gruntów bez słusznego odszkodowania (art. 21 i 64 ust. 3 Konstytucji RP), a takie naruszenie art. 107 § 3 kpa i 7 kpa poprzez nierozważenie istoty sprawy tj. niewywiązanie się Skarbu Państwa (starosty) z zapłaty za zabraną nieruchomość z pominięciem uzasadnionego prawa skarżących do zapłaty i poprzez odmowę przywrócenia skarżącym terminu do zgłoszenia żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania.
Wojewoda P. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd administracyjny w B. zważył, co następuje.
Na wstępie sąd stwierdza, iż merytorycznemu rozpatrzeniu podlegała jedynie skarga M.P. albowiem skarga wniesiona przez J.P. została prawomocnie odrzucona postanowieniem z [...] listopada 2006r. z powodu nieusunięcia braków formalnych. Skarga M.P. podlegała oddaleniu jako bezzasadna albowiem organ administracji nie naruszył prawa umarzając postępowanie w sprawie wszczętej z wniosku J. i M. P. z dnia [...] czerwca 2006r. dotyczącego ustalenia i wypłacenia odszkodowania za zajęte pod drogę powiatową działki skarżących oznaczone numerami geodezyjnymi [...]/24 i [...]/25, położone w obrębie N.K. J. i M. P. z opisanym wyżej żądaniem wystąpili w oparciu o przepis art. 73 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998r. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Przepis ten w powiązaniu z treścią ust. 1 i 2 art. 73 w/w ustawy stanowi, iż odszkodowanie za nieruchomości osób trzecich zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r.; po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Nie ulega wątpliwości, że przewidziany powyższym przepisem termin do zgłoszenia wniosku o wypłatę odszkodowania, jest terminem prawa materialnego a nie prawa procesowego. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazał okres, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjno-prawnego stosunku materialnego i jednoznacznie określił sankcję prawną uchybienia terminowi do zgłoszenia wniosku o odszkodowanie stwierdzając wprost, że po upływie okresu trwającego od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. roszczenie o odszkodowanie wygasa. Skoro wniosek J. i M. P. został złożony po upływie materialnoprawnego terminu do zgłoszenia żądania, nie mogło być skutecznie prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie. Brak możliwości decyzyjnego określenia elementów materialnego stosunku prawnego czynił postępowanie bezprzedmiotowym i uzasadniał jego umorzenie w oparciu o art. 105 kpa.
Organ nie mógł przy tym oceniać przyczyn z powodu których wnioskodawca spóźnił się ze zgłoszeniem wniosku o odszkodowanie albowiem terminy prawa materialnego nie są przywracalne. Godzi się jedynie zauważyć, że we wniosku o odszkodowanie J. i M. P. nawiązali do otrzymanego wcześniejszego zawiadomienia z dnia [...] czerwca 2005r., informującego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia w oparciu o art. 73 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nabycia z mocy prawa przez Powiat B. z dniem 1 stycznia 1999r. prawa własności działek skarżących, zajętych pod drogę powiatową. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją przepisu Konstytucji RP zabraniającego odbierania własności gruntów bez słusznego odszkodowania, Sąd zauważa, że ocena zgodności art. 73 ust. 4 z treścią art. 21 ust. 2 Konstytucji RP była przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym zarejestrowanego pod sygnaturą SK 11/02.
Trybunał Konstytucyjny wydanym w tymże postępowaniu wyrokiem z dnia 20.07.2004r. (OTK-A 2004/7/66) stwierdził, że art. 73 ust. 4 cytowanej na wstępie ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przyjęty art. 73 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną okres dochodzenia odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne, zarówno odsuwający w czasie możliwość złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania jak i ograniczający okres dochodzenia roszczenia, a także nieokreślający terminu zapłaty odszkodowania i wyłączający z zakresu czasowego waloryzację okresu między dniem utraty własności, a dniem ustalenia wysokości odszkodowania, mieści się w graniach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania. Słuszność tego odszkodowania – jak podkreślił trybunał – mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczonego lecz również znanymi ustawodawcy możliwościami władzy publicznej w zakresie sprostania wymaganiom związanym z uregulowaniem sytuacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne (kwestia czasu koniecznego na przygotowanie środków, w budżetach państwowych i gminnych do wypłaty odszkodowań).
Z tych przyczyn Sąd nie podzielił zarzutów skargi i jako bezzasadną ją oddalił (art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd nie dostrzegł potrzeby odroczenia rozprawy dla dołączenia pisma wojewody z dnia [...] czerwca 2005r. do którego treści nawiązali J. i M. P. w swoim wniosku o wypłatę odszkodowania. Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji istotna była bowiem wyłącznie kwestia daty wystąpienia skarżących z żądaniem ustalenia odszkodowania za grunty zajęte pod drogę publiczną, a ta data była bezsporna ([...] czerwca 2006r.). Akta administracyjne nie potwierdzają, by poza umorzonym postępowaniem wszczętym z wniosku z [...] czerwca 2006r. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, toczyło się postępowanie z wcześniejszego wniosku skarżących złożonego w oparciu o wskazany wyżej przepis.