Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Burmistrza S. z dnia [...]czerwca 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną A. M., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2022 r. A. K. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną ciotką - A M. Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że wnioskodawca nie znajduje się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że osobą wymagająca opieki jest ciotką wnioskodawcy, nie jest on więc jej krewnym i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem osoby pozostającej pod opieką. Ponadto organ powołał się na to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku 79 lat, a więc po ukończeniu 25 roku życia. Nie została więc spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył A. K. powołując się na to, że pozostająca pod jego opieką niepełnosprawna ciotka wymaga całodobowej opieki, nie może sama się poruszać; jest w podeszłym wieku, trzeba ją nakarmić, pilnować przyjmowania leków. Osoba wymagająca opieki jest samotna, nie ma nikogo bliskiego z rodziny. Ponieważ stan zdrowia ciotki ciągle się pogarsza, skarżący musiał zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, a od dwóch lat także z prac dorywczych. Wyjaśnił, że jest jedyną osobą mogącą się zaopiekować ciotką, bowiem jego żona zmuszona była pójść do pracy, aby utrzymać rodzinę, w tym córkę w wieku szkolnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, nie podzielając przy tym stanowiska organu I instancji, iż przeszkodą do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, iż niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką powstała po ukończeniu 25 roku życia (w tym zakresie organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego).
Ponadto w uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji cytując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W ocenie Kolegium, w sytuacji, gdy ustawodawca wyraźnie wprowadza w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, jednoznacznie wskazując na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą wymagającą opieki, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto na podstawie akt sprawy organ II instancji wskazał, że z przeprowadzonego w dniu [...] maja 2022 r. wywiadu środowiskowego i sporządzonego w tym dniu wykazu czynności wykonywanych podczas opieki nad A. M. wynika, ze opiekę nad nią sprawuje skarżący, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy tez prowadzenie gospodarstwa rolnego. Organ podkreślił zatem, że nie budzi wątpliwości fakt, że sprawuje on opiekę na niepełnosprawną ciocią, a zamieszkiwanie pod innym adresem nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Wskazał także, że nie budzi wątpliwości okoliczność zaprzestania przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego, które zostało oddane w dzierżawę na okres 10 lat, na podstawie umowy zawartej w dniu [...] kwietnia 2016 r. Skarżący oświadczył także, że nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej.
Organ II instancji podkreślił, że ustawodawca określając krąg podmiotowy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zamieścił warunek pozostawania wnioskodawcy w kręgu alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki. Bez wątpienia, więc skarżący nie jest krewnym w linii prostej ani bratem osoby pozostającej pod jego opieki, a zatem nie należy do żadnej z grup wymienionych w pkt 1, 2 i 3 ust. 1 art. 17 ustawy. Nie należy też do kręgu osób o jakich mowa w pkt 4 tego przepisu tj. innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ zaakcentował, że między skarżącym a osobą pozostającą pod jego opieką nie istnieje żadne pokrewieństwo, bowiem osoba wymagająca opieki nie jest siostrą żadnego z rodziców skarżącego, a więc nie jest nawet jego ciocią, choć fakt bycia bratankiem lub siostrzeńcem również wykluczałby uprawnienie do świadczenia.
Organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w sposób jasny wyklucza możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy też systemowej, choć w pewnym okresie w orzecznictwie sądów była w tym zakresie rozbieżność. Naczelny Sąd Administracyjny jednakże w dniu 9 grudnia 2013 r. podjął w poszerzonym składzie uchwałę w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13, a uchwała ta została podjęta właśnie wobec istniejących rozbieżności orzecznictwa w kwestii interpretacji art. 17 ust. 4 ustawy, dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad pełnoletnim członkiem rodziny w sytuacji braku obowiązku alimentacyjnego.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył A. K. wnioskując o uchylenie zaskarżonych decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca przytoczył stan sprawy i wskazał, że ani on ani ciotka A. M. z tą decyzją się nie zgadzają. Podkreślił, że został skrzywdzony bowiem wiele lat poświęcił cioci opiekując się nią, gdyż sama sobie by nie poradziła. Stan jej zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu i wymaga ciągłej opieki, nie tylko ze strony skarżącego, ale i jego żony.
Ponadto uzupełnienie skargi zostało zawarte w piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2023 r. pełnomocnika z urzędu, gdzie zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów prawa, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, a mianowicie:
- 1. art. 18 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy państwo na mocy ustawy zasadniczej jest zobowiązane do ochrony i opieki rodziny jako jednostki społecznej, zaś skarżący należą do rodziny niepełnosprawnej A. M. i przysługuje mu prawo do pomocy ze stron władz państwowych,
- 2. art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy państwo na mocy ustawy zasadniczej jest zobowiązane do ochrony i opieki rodziny jako jednostki społecznej, zaś skarżący należą do rodziny niepełnosprawnej A. M. i przysługuje mu prawo do pomocy ze stron władz państwowych,
- 3. art. 32 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do tego, że skarżącemu nie zostało zagwarantowane prawo do równego traktowania wobec prawa,
- 4. art. 17 ust. 1 oraz ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bowiem pomiędzy nim a osobą pozostającą pod jego opieką nie istnieje żadne pokrewieństwo, podczas gdy skarżący jest członkiem rodziny niepełnosprawnej, niezobowiązanym do alimentacji, ale jedynym członkiem rodziny, który może sprawować opiekę nad niepełnosprawną,
- 5. art. 7 oraz 77 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie okoliczności co do tego, że niepełnosprawna nie posiada innej rodziny, zaś skarżący jest jedynym członkiem rodziny, który może opiekować się niepełnosprawną.
Na tej podstawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych czy też postanowień sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu.
Sąd administracyjny w swoim orzekaniu nie może również uwzględniać zasad współżycia społecznego, ani też zasad słuszności, czy też celowości. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest skontrolowanie legalności zaskarżonego aktu administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwzględnieniem tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu i wszystkie argumenty w nim przedstawione są trafne.
Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącym jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenie pielęgnacyjnego skarżącemu (niespokrewnionemu z osobą niepełnosprawną) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu ciocią w sytuacji, gdy faktycznie tą opiekę sprawuje i co potwierdza przeprowadzony wywiad środowiskowy.
Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. A. K. jest mężem córki brata osoby niepełnosprawnej tj. A. M. Jego żona pracuje zawodowo. Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, które zostało oddane w dzierżawę na okres 10 lat, na podstawie umowy zawartej w dniu [...] kwietnia 2016 r. Skarżący oświadczył także, że nie podejmuje również żadnej pracy zarobkowej, gdyż opieka nad ciocią uniemożliwia mu podjęcie tego zatrudnienia. Ciotka A. M. nie posiada żadnej innej rodziny niż skarżący i jego żona i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stale przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] marca 2022 r. Ponadto tym samym orzeczeniem stwierdzono, że badana wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jak wynikało z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącego jest on jedyną osobą, która sprawuje nad nią opiekę, a opieka ta jest sprawowana we wszystkich niezbędnych potrzebach bytowych. Okoliczności te są również niekwestionowane przez organy obu instancji i wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1. matce albo ojcu,
- 2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W związku z tym należy wskazać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 (ONSAWiA 2014/3/36) wskazuje, że przepisy te poprzez odesłanie do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.
Skarżący, nie będący nawet siostrzeńcem czy bratankiem, który na co dzień opiekuje się tzw. dla niego ciotką A. M., nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Na skarżącym nie ciąży bowiem wobec ciotki obowiązek alimentacyjny, w związku z czym nie zostały przez niego spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.
Przytoczone przepisy pozwalają bowiem na przyznanie żądanego świadczenia krewnemu w linii prostej, a spośród krewnych w linii bocznej - jedynie rodzeństwu (vide: art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i świadczeniach rodzinnych). Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę, ani też od tego, czy istnieją krewni w linii prostej, którzy taką opiekę sprawują i potencjalnie mogą lub nie mogą ubiegać się o świadczenie.
W przywołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przepisach art. 17 ust. 1 i 1a ustawy, został zawarty ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym.
Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił.
Kontynuując swój wywód Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego bez wątpienia miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego.
Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.
W końcowej części rozważań Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. W związku z powyższym zarzuty naruszenia Konstytucji podniesione w uzupełnieniu skargi nie mogły zasługiwać na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że powołana uchwała została wprawdzie podjęta na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony wcześniej w art. 17 ust. 1 pkt 2, a obecnie w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z tego tez względu wyrażony w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym i skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje go i przyjmuje jako własny, tak samo jak i organ II instancji.
Wobec powyższego powtórzyć trzeba, że na skarżącym jako osobie faktycznie obcej, nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki (uprawniona nawet formalnie nie jest ciotką skarżącego, a jedynie ciotką jego żony). Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest natomiast przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że ciotka jest dla skarżącego osobą bliską i tylko on może się nią zaopiekować, bowiem w ich rodzinie nie ma osób, które tej opieki by się podjęły czy też były do niej zobowiązane.
Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przypomnieć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w wyrokach przytoczonych przez skarżącego nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym.
Natomiast jeżeli pośród osób, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny znajduje się grupa niejednakowo traktowana przez ustawodawcę może to świadczyć o naruszeniu zasady równości. W takiej sytuacji skarżący jednak się nie znajduje, bowiem brak obowiązku alimentacyjnego wobec ciotki wyklucza go z grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Niewątpliwie postawa skarżącego, który faktycznie opiekuje się niepełnosprawną ciotką jest z moralnego punktu widzenia godna naśladowania, jednak nie może być brana pod uwagę z prawnego punktu widzenia odnoszącego się do ustawowych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale, niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. W tych okolicznościach również Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie może przyjąć odmiennego rozstrzygnięcia.
Podkreślić także należy, że złożony do akt wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 września 2012 roku został wydany przed podjęciem powyższej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, a jego teza nie może przesądzać o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji, chociażby z uwagi na treść powyżej przytoczonej uchwały NSA oraz aktualne orzeczenia sądów administracyjnych m.in. wyroki przytoczone w zaskarżonej decyzji organu II instancji, czy też wyrok NSA z 10 grudnia 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1954/20 oraz wyrok NSA z 28 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2293/21 (CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że ostatni z wyroków wprost dotyczył również przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną ciocią, gdzie z tych samych względów co w sprawie niniejszej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Końcowo podkreślić trzeba, że wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 – CBOSA). Niemniej jednak nie można takich ustaleń dokonywać w oderwaniu od przepisów regulujących te kwestie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają bowiem na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a).
Argumenty podnoszone przez skarżącego i jego pełnomocnika nie mogły zatem zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy z przyczyn w/w, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest zgodna z obowiązującym prawem, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.