Uzasadnienie
Pismem z dnia [...].08.2018 r., M. i J. małżonkowie I., zwrócili się do Wójta Gminy C. z prośbą o zapewnienie dowozu i opieki, w roku szkolnym 2018/19 ich niepełnosprawnej córce K. I. do Szkoły Specjalnej w B. Do wniosku załączyli orzeczenie o niepełnosprawności córki oraz o potrzebie kształcenia specjalnego.
Pismem z dnia [...].08.2018 r. o nr [...] Wójt Gminy C. nie uwzględnił wniosku małżonków I. Powołał się na treść art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14.12.2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996) twierdząc, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom bezpłatnego transportu lub alternatywnie zwrotu kosztów przejazdu ucznia. Zgodnie z zarządzeniem Wójta Gminy C. Nr [...] z dnia [...].08.2016 r. przyjęto zasadę zwrotu kosztów przejazdu uczniów niepełnosprawnych oraz ich opiekunów z miejsca zamieszkania do szkoły lub ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego. Pouczono wnioskodawców, ze należy wypełnić wniosek (stanowiący załącznik nr 1 do zarządzenia) o zwrot kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego oraz przesłać go, wraz z załącznikami, do Urzędu Gminy C. Wówczas zostanie podpisana stosowna umowa, zgodnie z wzorem, stanowiącym załącznik Nr 2 do w/w zarządzenia.
Pismem z dnia [...].09.2018 r. wnioskodawcy wezwali Wójta Gminy C. do usunięcia naruszenia prawa.
W odpowiedzi Wójt Gminy C., pismem z dnia [...].09.2018 r., poinformował że nie widzi podstaw do zmiany decyzji, ponieważ Prawo oświatowe dopuszcza możliwość dowozu dziecka do szkoły specjalnej przez gminę albo rekompensatę kosztów rodzicom lub opiekunom dziecka niepełnosprawnego.
Małżonkowie M. i J. I. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na pismo Wójta Gminy C. z dnia [...].08.2018 r. Zarzucili naruszenie art. 39 ust. 4 pkt 1 – 3 ustawy Prawo oświatowe twierdząc, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki dziecka niepełnosprawnego do szkoły, a nie przerzucać ten obowiązek na rodziców, którzy nie wyrażają na to zgody nawet przy zapewnieniu zwrotu kosztów transportu.
Skarżący wnieśli o nakazanie Wójtowi Gminy C. zapewnienia dowozu i opieki ich niepełnosprawnej córce K. I. do Szkoły Specjalnej w B. i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wójt Gminy C. podtrzymał swoje stanowisko twierdząc, że art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe daje organom gminy możliwość równorzędnego realizowania obowiązku dowozu ucznia do szkoły albo poprzez zapewnienie takiego dowozu albo poprzez zwrot rodzicom dziecka kosztów przejazdu. Wskazano, na tę okoliczność, orzecznictwo sądowe.
Na rozprawie sądowej, w dniu 7 lutego 2019 r., skarżący złożyli wniosek
"o rozszerzenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku" poprzez zobowiązanie organu do zapewnienia dowozu do szkoły i opieki córce K. I. do 2022 roku.
Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona i podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 146 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107),zwanej dalej: p.p.s.a.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się już podgląd, że odmowa zapewnienia uczniom dojazdu do szkoły jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 270/17, wyrok WSA w Szczecinie z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 775/07, wyrok WSA w Olsztynie z 15 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 149/08, wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 614/07 i z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 369/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiocie zapewnienia przez gminę dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły należy podkreślić, że obowiązek ten jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji RP). Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa. Zasadnicze kwestie związane z organizacją oświaty regulują przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996 ze zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 ww. ustawy, sieć publicznych szkół podstawowych powinna być zorganizowana w sposób umożliwiający wszystkim dzieciom spełnianie obowiązku szkolnego. W myśl zaś ust. 4 pkt 1 powołanego art. 39 ww. ustawy, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.
Jednocześnie obowiązek gminy może być realizowany poprzez zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 art. 39 ust. 4 oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem, a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (ust. 4 pkt 3).
Wykładnia językowa przepisu art. 39 ust. 4 w zakresie mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie, prowadzi do konkluzji, że przepis ten przewiduje dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, wskazanym w przepisie, transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27.10.2017 r. sygn. akt II SA/Bk 550/17).
Wspomniane powyżej obowiązki gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły mają charakter zobowiązania przemiennego, co oznacza, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności skutkuje wypełnieniem rzeczonego obowiązku. Co istotne, wybór sposobu realizacji tejże powinności publicznoprawnej jest pozostawiony rodzicom dziecka, tzn. że jeśli wyrażają oni zamiar dowożenia i opieki dziecka do szkoły (ośrodka), to wójt nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna.
W sprawie niniejszej nie doszło do podpisania umowy pomiędzy gminą a skarżącymi w zakresie dowozu dziecka do szkoły przez rodziców i zwrotu kosztów z tym związanych. W takiej sytuacji obowiązkiem organu była realizacja dyspozycji art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, czyli zapewnienie bezpłatnego transportu (i opieki) K. I. do Szkoły Specjalnej w B. Należy zauważyć, że uprawnienia dziecka, z powodu jego niepełnosprawności oraz miejsca pobierania nauki, nie stanowiły sporu w niniejszej sprawie, gdyż skarżący złożyli do organu stosowne orzeczenia.
Sąd orzekł o w/w obowiązku Wójta Gminy C. w zakresie roku szkolnego 2018/2019, ponieważ to było przedmiotem sprawy administracyjnej, zgodnie z wnioskiem skarżących złożonym do Wójta Gminy C., z dnia [...].08.2018 r. "Rozszerzenie" tego wniosku poprzez żądanie, przez skarżących, na rozprawie sądowej w dniu 7.02.2019 r., orzeczenia o przedłużeniu obowiązku organu w zakresie dowozu dziecka do 2022 roku, nie mogło być przez Sąd uwzględnione. Zakres tego wniosku jest, bowiem, inny niż pierwotny i nie był rozpatrywany prze organ administracji. W pierwszej kolejności podlega on procedurze administracyjnej i wyczerpaniu trybu postępowania administracyjnego, zaś zadaniem sądu administracyjnego jest skontrolowanie orzeczenia (czynności lub bezczynności) organu administracji.
Mając na względzie powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 146 p.p.s.a.