Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym wsi N., gmina T., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr geod. [...] o pow. 0,1471 ha, spowodowanego wybudowaniem sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej w działkach nr geod.: [...], położonych na gruntach wsi N., przez co stworzone zostały warunki techniczne do podłączenia ww. nieruchomości do gminnej sieci kanalizacji sanitarnej.
Decyzja SKO w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
Wójt Gminy T. K. decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], ustalił K. C. i Ł. C., opłatę adiacencką w wysokości 2 655,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż nieruchomość, położona w obrębie wsi N., gm. T., oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr geod. [...] o pow. 0,1471 ha, na dzień stworzenia warunków do podłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej, stanowiła własność K. i Ł. C. Przedmiotowa nieruchomość objęta jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną - uchwała nr XXXII/160/01 Rady Gminy Turośń Kościelna z dnia 24 października 2001 r. w sprawie zmiany miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Turośń Kościelna (Dz. Urz. Woj. P.go z dnia 29 października 2001 r., nr 53, poz. 920). Gmina Turośń Kościelna w dniu 11 stycznia 2017 r. złożyła zawiadomienie o zakończeniu budowy sieci wodociągowej rozdzielczej i sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B..
W związku z powyższym za termin zakończenia przyjęto dzień 26 styczeń 2017 r. (tj. 11 stycznia 2017 r. + 14 dni) i w tym dniu stworzone zostały warunki do przyłączenia działki nr geod. [...], do gminnej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej.
Dalej organ wyjaśnił, że w dniu [...] grudnia 2019 r. rzeczoznawca majątkowy P. G. sporządził operat szacunkowy, w którym ustalił wartości nieruchomości, oznaczonej jako działka o nr geod. [...] o pow. 0,1471 ha, przed wybudowaniem sieci kanalizacji sanitarnej w wysokości 66 952,00 zł, natomiast po jej wybudowaniu w wysokości 75 802,00 zł. Zatem wzrost wartości nieruchomości, oznaczonej jako działka o nr geod. [...], położonej w obrębie N., gm. T., wyniósł 8 850,00 zł. W oparciu o ten operat, przy zastosowaniu stawki procentowej określonej w § 3 uchwały Rady Gminy Turośń Kościelna Nr VII/45/07 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie ustalenia wysokości stawki procentowej opłat adiacenckich, obowiązującej na terenie Gminy Turośń Kościelna, należało ustalić wysokość należnej od K. i Ł. C., opłaty adiacenckiej na kwotę 2655,00 zł, {tj. 8 850,00 zł (wzrost wartości ww. działki) x 30 % (stawka procentowa ustalona Rady Gminy Turośń Kościelna Nr VII/45/07 z dnia 28 czerwca 2007 r.) = 2655,00 zł}.
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K. i Ł. C. Po rozpoznaniu odwołania SKO w B. decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2020 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. Wyjaśnił też, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że organ w dniu 11 stycznia 2017 r. złożył zawiadomienie o zakończeniu budowy ww. inwestycji do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. Dlatego też, za termin zakończenia przyjęto dzień 26 stycznia 2017 r. (tj. 11 stycznia 2017 r. + 14 dni). A zatem w dniu [...] stycznia 2017 r. stworzone zostały warunki do przyłączenia działki nr geod. [...], do gminnej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej
Dalej organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało podjęte w oparciu o operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] grudnia 2019 r., w którym rzeczoznawca majątkowy określił skalę wzrostu wartości przedmiotowej nieruchomości i oszacował ją na 8 850,00 zł. W związku z powyższym organ I instancji decyzją ustalił opłatę adiacencką w wysokości 2 655,00 zł właścicielom tej nieruchomości.
Organ odwoławczy szczegółowo opisał operat i ocenił go pozytywnie. Wskazał też, że w toku postępowania rzeczoznawca majątkowy w piśmie z dnia [...] grudnia 2019 r. odniósł się do zarzutów podnoszonych przez skarżących kwestionujących prawidłowość sporządzonego operatu z dnia [...] lipca 2019 r. Biegły uznał za zasadne dokonanie korekty obliczeń wartości nieruchomości poprzez uwzględnienie faktu istnienia na niej sieci infrastruktury, tj. sieci wodociągowej, która w pewnym stopniu wpływa na możliwości zagospodarowania nieruchomości wycenianej. Biegły stwierdził, że ww. zmiany wpływają na wartości określone w operacie, tj. określony wzrost wartości nieruchomości, dlatego też należało sporządzić nowy operat szacunkowy.
W związku z powyższym wycofał sporządzony operat szacunkowy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. i przedłożył sporządzony z dniem [...] grudnia 2019 r. nowy operat szacunkowy oznaczony jako [...]. Zdaniem Kolegium przedłożony w sprawie operat szacunkowy pod względem jego formy, jak też metody i techniki szacowania, sporządzony został zgodnie z przepisami prawa. Jest on zupełny i logicznie wskazuje poszczególne etapy wyceny. Zastosowanie przyjętego podejścia wyceny oraz metody szacowania zostało opisane i uzasadnione.
Organ odwoławczy odniósł się także do zarzutów skarżących i stwierdził, że są one niezasadne. W szczególności w ocenie Kolegium dotyczy to zarzutu skarżących, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 148 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z jego treścią na poczet opłaty adiacenckiej zalicza się wartość świadczeń wniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w gotówce lub w naturze, na rzecz budowy poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej. Skarżący nie wykazali zaś, iż takie wydatki podnieśli.
Natomiast ustawodawca w tym przepisie nie przewidział możliwości zaliczenia na poczet opłaty adiacenckiej ewentualnych wydatków właścicieli nieruchomości, związane z wykonaniem przyłączy do sieci kanalizacji sanitarnej. Mając na uwadze utrwalone orzecznictwo (wyroki Sądu Najwyższego I CSK 454/06 i III SK 39/04 oraz wyrok WSA w Kielcach II SA/Ke 675/07) stwierdzić należy, że realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci.
Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnieśli K. C. i Ł. C., w której zaskarżonej decyzji zarzucili:
- 1) naruszenie art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.; zwanej dalej "u.g.n.") poprzez pominięcie kwestii niewypełnienia przez Gminę obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1437 ze zm.; zwanej dalej "u.z.z.w.") w zakresie budowy urządzenia kanalizacyjnego w postaci przepompowni ścieków oraz przeniesienia na skarżących ciężaru realizacji tego urządzenia;
- 2) naruszenie art. 148 ust. 4 u.g.n. poprzez nieuwzględnienie w wydanej decyzji poniesionych przez skarżących nakładów na rzecz budowy urządzenia infrastruktury technicznej - przepompowni ścieków;
- 3) naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co miało wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 713; dalej: "u.s.g.") do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych (art. 7 ust. 1 pkt 3). Również w art. 3 ust. 1 u.z.z.w. określono, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. O ile z treści art. 7 ust. 1 pkt 3 u.s.g. oraz art. 3 ust. 1 u.z.z.w. nie wynika, że przywołane wyżej zadania muszą zostać zrealizowane, ponieważ ww. przepisy stanowią źródło kompetencji gminy, a nie jej obowiązków, to już treść art. 15 ust. 1 u.z.z.w. jasno stanowi, że to przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane zapewnić budowę urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, ustalonych przez gminę w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w zakresie uzgodnionym w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji, o którym mowa w art. 21 ust.
1. W myśl zaś art. 3 ust. 3 u.z.z.w. gmina ustala kierunki rozwoju sieci w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania. Realizację tego zadania przez Gminę Turośń Kościelna stanowiło zawarcie w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Turośń Kościelna, przyjętym uchwałą nr XVIII/89/2000 Rady Gminy Turośń Kościelna z dnia 4 lutego 2000 r., zmienioną uchwałą nr XXV/189/2009 Rady Gminy Turośń Kościelna z dnia 4 lipca 2009 r. oraz uchwałą nr XXXIV/267/2018 Rady Gminy Turośń Kościelna z dnia 27 kwietnia 2018 r., w rozdziale 2.6.2. postanowień w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków sanitarnych, zgodnie z którymi: (1) System kanalizacji w gminie przyjmuje się typu rozdzielczego, składający się z niezależnego systemu kanalizacji sanitarnej do odprowadzenia ścieków bytowo-gospodarczych i poprodukcyjnych do oczyszczalni ścieków oraz oddzielny dla kanalizacji deszczowej z urządzeniami podczyszczającymi do odprowadzenia wód opadowych z terenów zabudowanych; (5) rozwój scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej wg kryteriów podanych w pkt 2); (a) budowa kanalizacji sanitarnej w poszczególnych wsiach i odprowadzenie ścieków za pośrednictwem przepompowni do oczyszczalni w T. z realizacją w następującej kolejności: T., D., B., I., N., T., T., M., J., P. Natomiast w § 14 pkt 3 zmiany miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Turośń Kościelna, przyjętej uchwałą nr XXXII/160/01 Rady Gminy Turośń Kościelna z dnia 24 października 2001 r., obejmującej działkę nr geod. [...], zawarto ustalenie - odprowadzenie ścieków do kanalizacji.
W ocenie skarżących, gmina realizując zadanie własne w zakresie budowy urządzeń kanalizacyjnych wykonała jedynie (w działkach nr geod. [...] w miejscowości N.) sieć kanalizacyjną (sanitarną ciśnieniową) w postaci kanału głównego PE 0 75 mm, a odstąpiła od wykonania, zgodnej z ustalonymi w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Turośń Kościelna kierunkami rozwoju, sieci oraz niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej przepompowni ścieków. Tym samym właściciele poszczególnych nieruchomości położonych wzdłuż zrealizowanej sieci kanalizacji sanitarnej, w tym także i skarżący, zmuszeni zostali do wykonania (w ramach przyłączy kanalizacyjnych) przydomowych przepompowni ścieków. Tymczasem w art. 2 pkt 14 u.z.z.w. ustawodawca nie dokonał zróżnicowania przepompowni ścieków, a co za tym idzie wszystkie przepompownie ścieków, bez względu na ich typ czy rodzaj, są urządzeniami kanalizacyjnymi.
Zdaniem więc skarżących gmina nie wypełniła obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 u.z.z.w. w zakresie budowy urządzenia kanalizacyjnego jakim jest przepompownia ścieków oraz przeniosła ciężar (nie tylko finansowy) wybudowania tego urządzenia na właścicieli nieruchomości. Natomiast zgodnie art. 144 ust. 1 u.g.n. właściciele nieruchomości uczestniczą w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej poprzez wnoszenie na rzecz gminy opłat adiacenckich, jednakże art. 15 ust. 2 u.z.z.w. zobowiązuje ich do poniesienia kosztu wynikającego wyłącznie z budowy przyłącza.
Dalej skarżący wskazali, że art. 148 ust. 4 u.g.n, nakazuje pomniejszyć różnicę wartości nieruchomości przed i po wybudowaniu urządzeń infrastruktury technicznej o wartość nakładów poniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, na rzecz budowy poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej, a pojęcie nakładów na rzecz budowy poszczególnych urządzeń rozumieć należy szeroko. Ponadto nakłady właściciela nieruchomości nie muszą być poniesione w określonym czasie, zbiegającym się z datą realizacji inwestycji. Wobec tego uznać trzeba, że odliczeniu na podstawie art. 148 ust. 4 u.g.n. winny podlegać wszystkie nakłady, jakie właściciel (użytkownik wieczysty) poniósł na rzecz budowy urządzeń infrastruktury technicznej. Nie ma przy tym znaczenia, czy chodzi o urządzenia, z których wykonaniem (podłączeniem do sieci) ma związek nałożenie opłaty adiacenckiej, czy też o takie, które nie miały nic wspólnego z wybudowaniem urządzeń infrastruktury technicznej z udziałem środków Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi. Bez znaczenia jest również czas, w jakim właściciel (użytkownik wieczysty) poniósł nakłady na urządzenia.
W ocenie skarżących organ działający z urzędu, ustalając opłatę adiacencką, ma obowiązek oprócz wykazania zasadniczych przesłanek nałożenia tej opłaty, również uwzględnienia poczynionych przez właścicieli nakładów na budowę poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej. Pod koniec października 2019 r. skarżący wykonali zaś na własny koszt (w ramach realizowanego przyłącza kanalizacyjnego) przepompownię ścieków, zgodnie z wydanymi przez Wodociągi P. Sp. z o.o. w B. warunkami technicznymi wykonania przyłącza kanalizacji sanitarnej (pismo znak: [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.) oraz opracowanym przez S. G. projektem wykonawczym przyłącza kanalizacji sanitarnej budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego przy ul. [...], na działce nr geod. [...] w miejscowości N.. Na dowód poniesionych przez nich kosztów, w toku wszczętego z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, wraz z pismem z dnia [...] marca 2020 r. przedłożyli oni kopię faktury VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. wystawioną przez K. Sp. z o.o. za wykonanie przepompowni.
Zdaniem skarżących bezspornym jest fakt, iż zgodnie z art. 2 pkt 14 u.z.z.w. przepompownia ścieków jest urządzeniem kanalizacyjnym, a tym samym poniesiony przez nich koszt realizacji przepompowni ścieków stanowi świadczenie pieniężne na rzecz budowy urządzenia infrastruktury technicznej, o którym mowa w art. 148 ust. 4 u.g.n.
Skarżący podkreślili też, że oba organy nie podważyły faktu wybudowania przez nich przepompowni ścieków, jak również poniesionych w tym zakresie nakładów pieniężnych. Natomiast do poniesienia nakładów na wybudowanie urządzeń kanalizacyjnych obowiązana jest gmina, za pośrednictwem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego (w myśl art. 15 ust. 1 u.z.z.w.), a nie osoba ubiegająca się o przyłączenie do sieci. Nie ponosząc tych nakładów i zmuszając osoby ubiegające się o przyłączenie do sieci do ich poniesienia, bez zapewnienia późniejszego rozliczenia tych kosztów w ramach opłaty adiacnckiej, gmina niewątpliwie osiąga nieuzasadnione korzyści materialne kosztem swoich mieszkańców.
Dalej skarżący zarzucili, że organy naruszyły przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Na kwestię wykonanej przez nich (w ramach realizowanego przyłącza kanalizacyjnego) przepompowni ścieków zwracali oni niejednokrotnie uwagę w toku prowadzonego przez Wójta Gminy postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, a ponadto przedłożyli dokumenty w postaci: (1) warunków technicznych wykonania przyłącza kanalizacji sanitarnej wystawione przez Wodociągi P. Sp. z o.o., w których nałożono na nich obowiązek wykonania przydomowej przepompowni ścieków (pkt 2 lit. b warunków); (2) fakturę wystawioną przez Wodociągi P. Sp. z o.o. za odbiór techniczny przyłącza kanalizacyjnego z ich nieruchomości; (3) fakturę wystawioną przez K. Sp. z o.o., na której wyszczególniono koszt przepompowni oraz wykonania przyłącza przepompowni do sieci. Złożyli również wniosek w trybie art. 148 ust. 4 u.g.n.
Natomiast oba organy się do tej kwestii nie odniosły. Organ I instancji odpowiedział jedynie, że nie widzi podstaw do zaliczenia tych nakładów na poczet opłaty adiacenckiej, zaś organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie wykazali, iż takie wydatki ponieśli. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca w tym przepisie nie przewidział możliwości zaliczenia na poczet opłaty adiacenckiej ewentualnych wydatków właścicieli nieruchomości, związanych z wykonaniem przyłączy do sieci kanalizacji sanitarnej. Zatem rozstrzygnięcia obu organów podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, albowiem nie ustalono wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a załatwiono sprawę określając wysokość opłaty adiacenckiej, co świadczy o naruszeniu przepisów u.g.n. i przedwczesności zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja SKO w B. z dnia [...] września 2020 r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], w sprawie ustalenia K. C. i Ł. C. opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości ich nieruchomości spowodowanego wybudowaniem sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej.
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.; dalej: u.g.n.).
Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie art. 148 ust. 4 u.g.n., które to naruszenie, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., miało wpływ na wynik sprawy.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy poza sporem jest, że Gmina T., na podstawie decyzji z dnia [...] października 2014 r., nr [...], o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę, zbudowała m.in. sieć kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej na działkach (wyliczonych w decyzji) położonych w obrębie ewidencyjnym N. w jednostce ewidencyjnej T. oraz, że protokołem z dnia [...] listopada 2016 r. dokonano odbioru m.in. robót budowlanych związanych z budową sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej w N. gmina T. (pkt 1 protokołu), a także, że w dniu 14 grudnia 2016 r. zawiadomiono Powiatowy Inspektorat nadzoru Budowlanego w B. o zakończeniu budowy. Z analizy skargi wynika też, że skarżący nie kwestionują już zasadności, prawidłowości i wysokości wyliczenia opłaty adiacenckiej (zarzuty były podnoszone wcześniej w postępowaniu administracyjnym). Bezpośredni spór w sprawie dotyczy natomiast kwestii, czy skarżący ponieśli świadczenia pieniężne na rzecz budowy poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej, które podlegałyby zaliczeniu na poczet przedmiotowej opłaty adiacenckiej.
Pośrednio istnieje także spór odnośnie ustalenia zakresu infrastruktury technicznej w postaci sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej, tzn. czy sieć ta wymagała do swego funkcjonowania przepompowni ścieków, kogo obciążał obowiązek wybudowania i na czyj koszt tej przepompowni oraz czy wybudowana przez skarżących przepompownia ścieków stanowi urządzenie tej sieci.
Zdaniem Sądu rację mają skarżący. Organy wyszły z założenia, że skoro sieć kanalizacyjna została zbudowana i w dniu [...] stycznia 2017 r. stworzone zostały warunki do przyłączenia działki skarżących nr [...] do tej sieci, to zaszła podstawa do wyliczenia skarżącym opłaty adiacenckiej. W ocenie Sądu stanowisko organów jest co najmniej przedwczesne. Podkreślenia bowiem wymaga, że zgodnie z decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], przedmiotem inwestycji była m.in. sieć kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej. W protokole z dnia [...] listopada 2016 r. także jest mowa o budowie sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej a ponadto jest tam opis inwestycji, tj.: rury polietylenowe, studnie z kręgów betonowych, studnia zrzutowo-rozprężna, studnie końcowe z zasuwami, studnie rewizyjne oraz z zasuwami liniowymi. Pośród wymienionych tam elementów brak jest pompy lub pomp (przepompowni ścieków), które by tworzyły ciśnienie w sieci.
A przecież kanalizacja ciśnieniowa to system kanalizacyjny, który odprowadza do oczyszczalni ścieki bytowo-gospodarcze oraz przemysłowe, ale bez ścieków deszczowych, a transport ścieków wymuszony jest pompami ściekowymi, które dodatkowo mogą być wyposażone w urządzenia rozdrabniające zanieczyszczenia stałe. Ten wariant kanalizacji może współpracować z innymi typami, czyli grawitacyjną oraz podciśnieniową (patrz: https://pl.wikipedia.org/wiki/Kanalizacja). Ponadto z art.
5. ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2028; dalej: u.z.z.w.) wynika, że to przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków.
W sprawie niniejszej organy nie wyjaśniły, czy wybudowana sieć kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej bez stosownych pomp nadawała się do użytku i czy w związku z tym stworzono warunki do podłączenia nieruchomości skarżących do tej sieci w rozumieniu art. 145 ust. 1 u.g.n. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że "stworzeniem warunków" do podłączenia nieruchomości do urządzeń infrastruktury technicznej, o którym mowa w art. 145 ust. 1 u.g.n., nie jest data zakończenia budowy urządzeń, ale data powstania prawnej możliwości podłączenia nieruchomości do urządzeń określonej infrastruktury, czyli data powstania prawnej możliwości przystąpienia do użytkowania obiektów według właściwych przepisów (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 22/19) oraz, że decydujące znaczenie ma wobec tego nie protokolarny odbiór, lecz rzeczywista możliwość podłączenia nieruchomości do określonych urządzeń (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt SA/Gd 512/17).
Zwrócić też należy uwagę na to, że z art. 15 ust. 4 u.z.z.w. wynika, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług. Organy w sprawie niniejszej nie ustaliły jednak, czy w przyjętej przez siebie dacie [...] stycznia 2017 r., istniała techniczna możliwość świadczenia usług w postaci odbioru nieczystości z nieruchomości skarżących przez sieć kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej.
W stanie faktycznym sprawy skarżący wystąpili do Wodociągów P. Sp. z o.o. w B. o uzgodnienie warunków technicznych dla budowy przyłącza kanalizacji sanitarnej do istniejącego budynku mieszkalnego jednorodzinnego nr [...] na działce nr [...]. W odpowiedzi (pismo z dnia [...] czerwca 2017 r.) podmiot ten wskazał m.in., że należy zaprojektować przyłącze kanalizacyjne z rur PE SDR 17, na którym należy zaprojektować przydomową przepompownię ścieków z wyposażeniem standardowym wraz z zasilaniem energetycznym. Skarżący takie przyłącze wraz z przepompownią zbudowali i zapłacili za nie 11.700 zł (k. 86 akt adm.), po czym została ona odebrana w dniu [...] października 2019 r. przez Wodociągi P. Sp. z o.o. w B. Ponadto, jak wynika z pisma Wodociągów P. Sp. z o.o. w B. z dnia [...] kwietnia 2020 r. (na które powołują się organy), spółka ta odpowiedziała na zapytanie Gminy T. z dnia [...] kwietnia 2020 r., że w wyniku realizacji w 2016 r. przez Gminę T. sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej we wsi N., zostały stworzone techniczne warunki przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacji (m.in. nieruchomości skarżących).
Po pierwsze więc, jak z powyższego zatem widać, jeszcze w dniu 23 kwietnia 2020 r. Gmina T. nie była pewna, czy takie możliwości zostały stworzone mimo protokołu odbioru końcowego i zawiadomienia o zakończeniu budowy (stąd pytanie). Po drugie zaś należy się zastanowić, czy wybudowanie przez Gminę T. sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej bez stosownej przepompowni ścieków można nazwać budową kompletnej sieci ciśnieniowej i czy w związku z tym stworzono warunki do podłączenia do niej nieruchomości skarżących. Bez zbudowania bowiem stosownej pompy (pomp), kanalizacja sanitarna ciśnieniowa nie będzie działać.
Po trzecie zaś, skoro warunkiem budowy przez skarżących przyłącza do przedmiotowej sieci było wybudowanie przez nich przepompowni ścieków, to wypływa stąd wniosek, że bez tej przepompowni zbudowana przez Gminę T. kanalizacja sanitarna (z nazwy ciśnieniowa) nie spełniałaby swojej funkcji (nie działałaby), a przynajmniej organy tej kwestii nie wyjaśniły. Z tego wypływa kolejny wniosek, że wybudowana przez skarżących przepompownia ścieków, mimo że na ich nieruchomości, może wchodzić w skład sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej wybudowanej przez Gminę T. i może w związku z tym stanowić urządzenie tej infrastruktury technicznej. A skoro tak, to być może, zgodnie z art. 148 ust. 4 u.g.n. na poczet opłaty adiacenckiej przypadającej na skarżących należało zaliczyć wartość świadczeń pieniężnych wniesionych przez nich na rzecz budowy poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej.
Zdaniem Sądu, w realiach stanu faktycznego, nieuzasadnione wydaje się traktowanie przez organy sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej wybudowanej przez Gminę Turośń Kościelna jako kompletnej infrastruktury technicznej, do której mogli się podłączyć skarżący ze swojej nieruchomości. Owa kompletność, a zatem jej techniczna sprawność i funkcjonalność (patrząc z punktu widzenia nieruchomości skarżących) pojawiła się dopiero po wybudowaniu przepompowni ścieków przez skarżących i tym samym włączeniu jej do sieci wybudowanej przez Gminę. Bez tej przepompowni ścieków sieć kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej wybudowanej przez Gminę – względem nieruchomości skarżących - by nie działała.
Na powyższą sprawę należy spojrzeć także przez jeszcze inny pryzmat. Otóż całkowita wartość odbieranych robót (poniesionych przez Gminę kosztów) dotyczących sieci wodociągowych i kanalizacji sanitarnych w N., w N., w T., w T. i w T. wyniosła kwotę 228.780 zł (protokół z k. 3 akt adm.). W samych N., gdzie jest [...] numerów nieruchomości (informacja dostępna na stronie internetowej geoportal2), a sieć kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej wynosi 996 m długości (dane z protokołu z [...] listopada 2016 r.), opłaty adiacenckie tylko z tytułu wybudowania tej sieci wyniosą w przybliżeniu ok. 146.000 zł. Z powyższych przybliżonych wyliczeń jednoznacznie więc wynika, że Gmina T. postanowiła całkowitymi kosztami budowy obu sieci (wodociągowej i kanalizacyjnej) obciążyć mieszkańców tej Gminy. Jest to zaś sprzeczne z przepisem art. 144 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym właściciele nieruchomości uczestniczą w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej przez wnoszenie na rzecz gminy opłat adiacenckich. Uczestniczą a nie w pełni je ponoszą, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 u.z.z.w. zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy.
W ocenie Sądu organy obu instancji nie ustaliły również, jak wygląda wybudowane przez skarżących przyłącze do przedmiotowej sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej. Przede wszystkim, w którym miejscu owego przyłącza (za studzienką kanalizacyjną czy przed) usytuowana jest wybudowana przez nich przepompownia ścieków. A to przecież na organach rozpoznających sprawę opłat adiacenckich spoczywa obowiązek rzetelnego i zgodnego z zasadami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. rozpoznania kwestii poniesienia przez właściciela nieruchomości nakładów na rzecz budowy urządzeń infrastruktury i ich ewentualnego zaliczenia na poczet ustalonej opłaty, do czego zobowiązuje przepis art. 148 ust. 4 u.g.n. (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 211/19).
W niniejszej sprawie kwestia ta jest niezwykle ważna, gdyż jak wynika z art. 15 ust. 2 u.z.z.w., realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. W ocenie Sądu przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że chodzi tu o koszty budowy klasycznego przyłącza do sieci, która jest technicznie sprawna i samodzielnie funkcjonuje niezależnie od wybudowanego na nieruchomości, osoby chcącej się podłączyć do tej sieci, przyłącza (przyłączy) i zainstalowanych w nim (w nich) urządzeń. W sytuacji zaś, gdy w ramach zbudowanego przyłącza zamontowano przepompownię ścieków, bez której cała sieć nie działa (lub działa mniej sprawnie), na dodatek pomiędzy studzienką kanalizacyjną i granicą działki, to taka przepompownia ścieków może zostać uznana za urządzenie sieci a nie urządzenie przyłącza, a to może decydować kto ma ponieść koszty jej budowy.
Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 3 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 616/17, pokrycie przez skarżącego kosztów realizacji przewodu kanalizacyjnego na odcinku od granicy nieruchomości do kolektora, jak również od granicy nieruchomości do studzienki kanalizacyjnej znajdującej się na gruncie zainteresowanego stanowi nakład na budowę urządzenia infrastruktury technicznej - kanalizacji sanitarnej. Również ostatni z wymienionych odcinków przewodu kanalizacyjnego stanowi w istocie fragment kanalizacji sanitarnej i jego budowa powinna być co do zasady pokryta ze środków publicznych.
W tym miejscu zauważenia również wymaga, że zgodnie z art. 31 ust. 1 u.z.z.w., osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie. Przedmiotem żądania określonego w tym przepisie są wyłącznie urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne zdefiniowane w art. 2 pkt 14 i 16 u.z.z.w. Art. 2 pkt 14 u.z.z.w. stanowi zaś, że urządzenia kanalizacyjne to sieci kanalizacyjne, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służących do wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi oraz urządzenia podczyszczające i oczyszczające ścieki oraz przepompownie ścieków.
Natomiast uprawnieniem nie są natomiast objęte przyłącza wodociągowe i przyłącza kanalizacyjne, które, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.z.z.w., powinny zostać wybudowane i sfinansowane przez osobę ubiegającą się o przyłączenie nieruchomości do sieci (por. wyrok SN z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt III SK 39/04, OSNP 2005, nr 6, poz. 89 oraz wyrok SN z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt II CK 420/03, M. Prawn. 2005, nr 14, poz. 709).
Jak z powyższego zatem widać, przepompownie ścieków zostały zaliczone do urządzeń kanalizacyjnych, których koszty budowy z założenia winny być pokrywane przez gminę. Jednakże realizacja postanowień przepisu art. 31 ust. 1 u.z.z.w. zależna jest od woli osoby uprawnionej. Wola ta powinna znaleźć wyraz jako żądanie skierowane do gminy albo do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego o odpłatne przejęcie urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych (por. Komentarz Beaty Brynczak do art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – publikowany w LEX). Z analizy akt sprawy nie wynika natomiast, aby skarżący taką wolę wyrazili w jakiejkolwiek postaci. Kwestię nakładów chcą natomiast rozliczyć w ramach art. 148 ust. 4 u.g.n.
Powyższe w ocenie Sądu oznacza, że w niniejszej sprawie organy muszą przede wszystkim ustalić miejsce położenia przedmiotowej przepompowni ścieków w przyłączu zbudowanym przez skarżących (za studzienką kanalizacyjną czy przed) i jej funkcję w ramach istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej. Ponieważ przedmiotowa przepompownia niewątpliwie stanowi urządzenie kanalizacyjne (art. 2 pkt 14 u.z.z.w.), to w sprawie może mieć także zastosowanie art. 148 ust. 4 u.g.n. Z analizy akt sprawy oraz zarzutów podniesionych w skardze wynika niewątpliwie, że skarżącym chodzi właśnie o zaliczenie poniesionych przez nich kosztów budowy przepompowni ścieków na poczet opłaty adiacenckiej.
Natomiast oba organy kwestii tej w ogólne nie analizowały. Wobec powyższego stwierdzić należy, że ich stanowisko, iż zbudowana przez skarżących przepompownia ścieków w ramach przyłącza do sieci kanalizacyjnej, w zakresie poniesienia kosztów jej budowy obciąża skarżących, w realiach niniejszej sprawy, jest całkowicie przedwczesne i niewystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięć zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a., 202 § 2 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis sądowy w kwocie 107 zł.