Uzasadnienie
W dniu [...] sierpnia 2017r. W. W. (powoływany dalej jako "Skarżący") złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie - remont bieżący bojlera - łazienka.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w R. decyzją z dnia [...] września 2017 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy społecznej.
Z decyzją nie zgodził się W. W. i złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę przepisów postępowania jak i błędy w ustaleniach faktycznych i merytorycznych. Wniósł o uchylenie decyzji i przyznanie środków na zakup bojlera i pompki, gdyż zawór z kryzą już zakupił ze środków na żywność. Bojler to 620 zł a pompka 125 zł, zaś robocizna zapewne około 300 zł i w tym materiały instalacyjne. Podkreślił, że nie zwraca się o remont łazienki, a o pomoc w naprawie bieżącej, co stanowi różnicę. Próbował dokonać naprawy we własnym zakresie. ale próby naprawy nie powiodły się i konieczna jest wymiana na nowy. Nie może kupić bojlera na raty, a nie stać go kupić za gotówkę. Ma zadłużenie nawet by móc przeżyć, w lokalnym sklepie. Ma zaświadczenie o stanie choroby, która jest przewlekła, lecz OPS nie wpłacił środków, by mógł dojechać na badanie o stopniu niepełnosprawności, kolejny termin to [...] października 2017. W ocenie wnoszącego odwołanie Ośrodek Pomocy Społecznej utrudnia mu egzystencję, bo wypłacił środki po terminie na badanie przed komisją ds. orzekania o niepełnosprawności.
Stwierdził, że skoro spełnił przesłanki do udzielenia pomocy, to dalsze wywody stają się zbędne. Tym bardziej, że wniosek o zasiłek pokrywa się ze stanem faktycznym i nie ma mowy o naciąganiu. Skarżący oświadczył również, że na zadłużenie w rachunkach za media i nie ma pieniędzy na wskazane potrzeby. Stąd przyznanie środków na wymianę bojlera jest całkowicie zasadne
Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Przede wszystkim Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania zasiłku celowego wynikające z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jak też zasady liczenia dochodu wynikające z tego aktu prawnego (art. 8 tej ustawy). Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżący spełnia warunki do przyznania wnioskowanej pomocy, albowiem jego dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dalej wyjaśniono, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego, ale nie każdy wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy.
Podkreślono, że organy pomocy społecznej dysponują określoną pulą środków przeznaczonych na te cele i w granicach posiadanych zasobów mogą przyznawać pomoc osobom potrzebującym. Przekroczenie tych granic oznacza niewypłacalność Ośrodka. Przyznana konkretna pomoc musi mieć więc pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Odnosząc powyższe zasady do złożonego wniosku Kolegium stwierdziło, że Skarżący nie posiada statusu osoby bezrobotnej, a w lipcu, tj. miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, nie osiągnął żadnego dochodu. Uprzednio przyznano mu jednak zasiłek okresowy od sierpnia do października 2017r. na okres zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku stałego, w kwocie 317,00 zł miesięcznie, zasiłek za sierpień przekazano w dniu [...] sierpnia 2017 r. Dodatkowo przyznano także dodatek mieszkaniowy w kwocie 97,55 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 200,00 zł wypłacony za sierpień w dniu [...] września 2017 r., oraz na częściowe dofinansowanie potrzeb życiowych, tj. buty, kapcie, leki wypłacone za miesiąc sierpień w dniu [...] września 2017r.
W ocenie Kolegium Skarżący z tych środków mógł i powinien wygospodarować środki na dojazd na badanie w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności, które miał wyznaczone na [...] września 2017 r., ale się nie zgłosił. W tych okolicznościach, jak stwierdziło SKO, uzyskanie uprawnienia do dalszych świadczeń z pomocy społecznej nie było możliwe. Z przedłożonego zaświadczenia wystawionego przez lekarza rodzinnego nie wynika bowiem, aby Skarżący był osobą przewlekle chorą i wymagał systematycznego, długotrwałego leczenia. Zasadnie więc organ I instancji stwierdził, że strona nie współdziała w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych i stwierdził brak przesłanek do udzielenia wnioskowanej pomocy.
Skarżący nie uzyskał też żadnego własnego dochodu w miesiącu lipcu, a w okresie letnim/jesiennym mógł próbować znaleźć chociażby pracę dorywczą, i w ten sposób zdobyć pieniądze na pilne potrzeby. Bierne oczekiwanie na pomoc społeczną nie uprawnia do tej pomocy. Kolegium podkreśliło, że trzeba poszukać dodatkowego źródła dochodu, co byłoby jedynym wyjściem w poprawie sytuacji materialno-bytowej. Pomimo jednak braku współpracy Wnioskodawca otrzymuje pomoc, ale jej wymiar jest ograniczany co do możliwości środków finansowych organu na ten cel. Tym bardziej, jak zaakcentował organ odwoławczy, że pomoc społeczna jest wsparciem, a nie gwarancją zabezpieczenia wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. W sytuacji licznych wniosków o zasiłki celowe to organ rozstrzyga, które potrzeby są najbardziej pilne i tylko takie wspiera, dokonując podziału środków w taki sposób, by zabezpieczyć potrzeby jak największej liczby podopiecznych.
Z żadnych przepisów prawa nie wynika natomiast obowiązek przedstawiania przez organ wyliczeń i rozliczania się organów pomocy społecznej z wydatkowanych środków na etapie wydawania decyzji w sprawach indywidulanych.
Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył W. W. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego zasiłku. W uzasadnieniu skargi jej autor powielił argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazując dodatkowo, że w ramach pomocy socjalnej przewidziana jest możliwość partycypacji w kosztach bieżącego remontu domu w zakresie jego podstawowej użyteczności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017, poz. 1369 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, z punktu widzenia opisanego kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2017 r. o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Jak stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), dalej jako u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użyte w tym przepisie słowo "może" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać.
Należy podkreślić, iż samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Udzielanie pomocy społecznej jest limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy dysponują, jak już wyżej wskazano, ograniczonymi środkami. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości teza, że organ nie posiada obiektywnych możliwości, aby zaspokoić (zabezpieczyć) wszystkie potrzeby osób ubiegających się o pomoc, jak również w każdym przypadku udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Pozostaje także poza sporem okoliczność, że organ administracji nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest związany przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. Sądowa kontrola uznania administracyjnego polega na analizie postępowania dowodowego poprzedzającego decyzję i realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z art. 7 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por: tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57).
Konfrontując przestawione reguły przyznawania pomocy społecznej z okolicznościami zaistniałymi w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do wniosku, że organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącemu przyznania zasiłku celowego. Z treści skargi wynika wprawdzie niezadowolenie Skarżącego z braku przyznania mu wnioskowanego zasiłku, tym niemniej z treści powołanych przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie można w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Jak wskazano już wyżej, nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia i w wysokości zgodnej z oczekiwaniami. Podkreślenia wymaga, iż pomoc społeczna nie może być traktowana, jako stałe źródło dochodu, albowiem celem tej instytucji jest wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji.
Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Nadto, organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy Skarżący korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na okres od sierpnia do października 2017r. otrzymał pomoc w formie: zasiłku okresowego w kwocie 317,00 zł miesięcznie, zasiłek za sierpień przekazano w dniu [...] sierpnia 2017 r., dodatku mieszkaniowego w kwocie 97,55 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 200,00 zł wypłacony za sierpień w dniu [...] września 2017 r., oraz na częściowe dofinansowanie potrzeb życiowych, tj. buty, kapcie, leki wypłacone za miesiąc sierpień 2017 r. Jak wynika z powyższego Skarżący jest beneficjentem organu i nie został pozostawiony bez bezpośredniej pomocy, która to pomoc, z uwagi na opisane w decyzji ograniczone możliwości Ośrodka, nie może być przyznawana mu w oczekiwanym zakresie i wysokości.
Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu, że nie każda potrzeba osób zwracających się o pomoc może zostać w pełni zaspokojona, w szczególności z tym założeniem, że zgłaszane potrzeby osób i rodzin mogą zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto zgodzić należy się z organem II instancji, że Skarżący mógł i powinien wygospodarować z przyznanych mu środków pieniądze na dojazd na badanie w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności, które miał wyznaczone na [...] września 2017 r., ale nie uczynił tego, co spowodowało, że uzyskanie uprawnienia do dalszych świadczeń z pomocy społecznej nie było możliwe. Zasadnie więc organ stwierdził, że strona nie współdziała w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych i stwierdził brak przesłanek do udzielenia wnioskowanej pomocy. Tym bardziej, że jak wynika z akt administracyjnych, Skarżący nie jest osobą przewlekle chorą i wymagają systematycznego długotrwałego leczenia.
Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego, ani do żadnych innych naruszeń prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji. Decyzje są oparte na należytych ustaleniach stanu faktycznego i niewadliwym zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.
W tych okolicznościach Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.