Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] lipca 2013 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania J. Ł. (dalej jako Skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem A. Ł. W aktach sprawy znajduje się wniosek Skarżącego z 2 lipca 2013 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrując ten wniosek organy wskazały na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), który to przepis wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 r., poz. 1548) i stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Kolegium stwierdziło, że ojciec Skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niepełnosprawność została orzeczona w dniu 29 lipca 2008 r. i istnieje według orzeczenia od 21 kwietnia 2008 r. Powstała zatem w wieku 77 lat. Fakt ten powoduje zdaniem organu odwoławczego, że Skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze złożonej do Sądu Skarżący wskazał, że jest jedynym opiekunem niepełnosprawnego ojca, który z powodu swojego kalectwa nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym. Ojciec oczekuje nie tylko stałej opieki lekarskiej, ale też i całodobowej opieki ze strony Skarżącego. W związku z tym Skarżący zrezygnował z pracy jako rolnik. Przez powyższą decyzję odbierającą specjalny zasiłek opiekuńczy oraz ze względu na niski dochód z emerytury ojca (941,58 zł), Skarżący nie jest w stanie utrzymać siebie i taty na takim poziomie, jakie wymaga jego leczenie i rehabilitacja.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podniosło, że w sprawie tej nie orzekano o specjalnym zasiłku opiekuńczym, lecz o świadczeniu pielęgnacyjnym, bo pomimo wyjaśnień Ośrodka Pomocy Społecznej Skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne.
Podczas rozprawy w dniu 30 stycznia 2014 r. Skarżący podał, że do czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne. Składając 2 lipca 2013 r. wniosek jego intencją było uzyskanie świadczenia pieniężnego w związku z niepodejmowaniem pracy i opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Nie wiedział, że nastąpiła zmiana przepisów ustawy, a świadczenie w związku z opieką nad członkiem rodziny nazywa się obecnie specjalnym zasiłkiem opiekuńczym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd uznał, że organy orzekły w tej sprawie wbrew rzeczywistym intencjom Skarżącego, którego zamiarem było uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Co prawda Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak okoliczności tej sprawy wskazują, że organy nie podjęły wystarczających kroków celem rzetelnego wyjaśnienia treści żądania strony. Zwłaszcza, że od 1 stycznia 2013 r. nastąpiła istotna zmiana w zakresie warunków przyznawania świadczeń opiekuńczych, a Skarżący nie był świadomy dokonanych zmian, które usankcjonowały podział osób otrzymujących dotychczas świadczenie pielęgnacyjne na dwie grupy podmiotów: osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne na podstawie nowych przepisów (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i osób otrzymujących specjalny zasiłek opiekuńczy, którego otrzymywanie uzależnione zostało od spełnienia kryterium dochodowego oraz rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Sąd pragnie podkreślić, że w sytuacji wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek strony, obowiązkiem organu jest ustalenie m.in. treści żądania zawartego w takim wniosku. Organy administracji publicznej pamiętając, że strona nie zawsze potrafi zrozumiale sformułować swoje żądania, powinny ze szczególną uwagą analizować wniosek, ustalając jego treść w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, w tym także rozstrzygnięć wydanych uprzednio w stosunku do strony.
Z twierdzeń Skarżącego wynika, że do czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne uzyskane na dotychczasowych zasadach. Z kolei z odpowiedzi na skargę wynika, że pomimo wyjaśnień Ośrodka Pomocy Społecznej Skarżący wystąpił w lipcu 2013 r. o świadczenie pielęgnacyjne, a nie o specjalny zasiłek opiekuńczy.
W świetle tak istotnej zmiany w systemie dystrybucji świadczeń opiekuńczych oraz zasygnalizowanej na rozprawie przed Sądem brakiem wiedzy Skarżącego o funkcjonowaniu w tym systemie świadczenia nazwanego specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, Sąd stwierdza, że postępowanie, w wyniku którego wydane zostały kwestionowane decyzje, zostało przeprowadzone bez należytego wyjaśnienia treści żądania Skarżącego.
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 9 Kodeksu, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Skarżący dopiero podczas rozprawy potrafił skonkretyzować charakter swojego żądania. Oznacza to, że obowiązek należytego i wyczerpującego poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków nie został w tej sprawie w pełni zrealizowany. Okoliczności sprawy potwierdzają zdaniem Sądu, że w istocie intencją Skarżącego było ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, który tak jak poprzednio przyznane mu świadczenie pielęgnacyjne uzależniony został w obecnym stanie prawnym od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz - co istotne - ograniczony również kryterium dochodowym. W pismach kierowanych do organów Skarżący powoływał się na rezygnację z pracy na potrzeby opieki nad ojcem. Wskazywał także na niski dochód uniemożliwiający utrzymanie na takim poziomie, jakie wymaga leczenie i rehabilitacja ojca.
Wskazane przez Sąd okoliczności powinny wzbudzić czujność organów, których zadaniem było właściwe wypełnienie obowiązku informowania, wynikającego z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym zadbanie o to, aby Skarżący nie poniósł szkody w związku z nieznajomością prawa (zmiany prawa).
Uznając, że doszło do naruszenia art. 7 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O niewykonalności decyzji organów obu instancji orzeczono w myśl art. 152 przywołanej ustawy procesowej.
Rozpatrując ponownie sprawę organy powinny umożliwić Skarżącemu uzyskanie rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.