Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].03.2004 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 kpa Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].05.2003 r. nr [...] o odmowie zmiany w trybie art. 154 kpa decyzji z dnia [...].11.2000 r. odmawiającej przyznania H. K. świadczenia wynikającego z ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.).
W uzasadnieniu organ wywiódł, iż wniosek "o ponowne rozpatrzenie sprawy" został rozpoznany w trybie art. 154 kpa. Zgodnie bowiem z treścią art. 16 § 1 kpa decyzja ostateczna może zostać wzruszona tylko w przypadkach ściśle określonych. Należy do nich art. 154 kpa, który nie ma jednak zastosowania w sprawie z uwagi na fakt, iż wskazane w nim pojęcie słusznego interesu strony nie obejmuje sytuacji, w której jej działanie może zmierzać do obejścia przepisów prawa - w przedmiotowej sprawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym... Podsumowując organ stwierdził, iż brak jest podstaw do przyznania H. K. wnioskowanego świadczenia, gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie pobytu strony na robotach przymusowych na terenie III Rzeszy. Podkreślono również, iż w trakcie postępowania strona odmówiła odpowiedzi na pytania zawarte w nadesłanym kwestionariuszu. Decyzja z dnia [...].03.2004 r. została doręczona H. K. w dniu 8.03.2004 r. z pouczeniem co do zasad jej zaskarżenia.
Pismem z dnia 27.08.2004 r. H. K. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączając jednocześnie nadesłany przez organ kwestionariusz dla osób deportowanych do pracy przymusowej. W uzasadnieniu podkreśliła, iż nie mogła wcześniej wypełnić wskazanego dokumentu z powodu złego stanu zdrowia.
Postanowieniem z dnia [...].10.2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził niedopuszczalność odwołania od własnej decyzji z dnia [...].03.2004 r. W uzasadnieniu wywiódł, iż mimo pouczenia zawartego w decyzji, strona odwołała się do Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów zamiast wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Dlatego też na podstawie art. 15 i 134 Kpa organ stwierdził niedopuszczalność odwołania.
W skardze na powyższe postanowienie H. K. przedstawiła dotychczasowy bieg sprawy, podkreślając, iż okres pobytu oraz wykonywanie pracy przymusowej w okresie od miesiąca maja 1943 r. do stycznia 1945 r. na terenie Niemiec został należycie udowodniony. W piśmie z dnia 16.01.2005 r. będącym kontynuacją skargi skarżąca podkreśliła raz jeszcze, iż z uwagi na zły stan zdrowia nie mogła wysłać kwestionariusza dla osób deportowanych do pracy przymusowej w wyznaczonym przez organ terminie, w konkluzji wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać, jako wydane z naruszeniem prawa procesowego (art. 7, 8, 77 § 1 i 107 § 3 kpa), które mogło mieć wpływ na wynik postępowania.
Pismo H. K., jakie wpłynęło do organu nie miało wskazanego adresata (jedynie koperta została zaadresowana na adres Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów) i miało następującą treść: "Z ubolewaniem i szacunkiem piszę, że nie mogłam wcześniej wypełnić kwestionariusza, który otrzymałam od państwa. Spowodowała to moja długotrwała choroba. Teraz dzięki Bogu i lekarzom doszłam do zdrowia i ponownie opisałam swoją przymusową pracę. Nie było łatwo po tak długim czasie, bo minęło już 60 lat, przypomnieć sobie wszystkie szczegóły. Dlatego uprzejmie proszą o zrozumienie mojej sytuacji i ponowne rozpatrzenie mojej sprawy".
Bezspornie nie wpłynęło ono w okresie otwartym do złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję z dnia [...].03.2004 r. i bezspornie H. K. nie nawiązuje w nim w żaden sposób do powołanej decyzji.
Obowiązkiem organu jest załatwienie pisma zgodnie z intencją nadawcy. Mając wątpliwości co do rzeczywistej treści żądania strony organ powinien wezwać ją do złożenia wyjaśnienia na piśmie w trybie art. 50 § 1 kpa – wskazującego na intencję wniosku. Dopiero po uzyskaniu informacji, jak ma traktować pismo z dnia 27.08.2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów miałby jednoznaczne wyjaśnienie intencji H. K. zawarte w jej piśmie. Tymczasem bez należytego wyjaśnienia sprawy zakwalifikował niezatytułowane pismo jako kolejne odwołanie od swojej decyzji wydanej w trybie art. 127 § 3 kpa po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wydał postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania.
W tym miejscu należy jednoznacznie stwierdzić, że wydanie postanowienia w trybie art. 134 kpa winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, tj. wyjaśnieniem czy faktycznie pismo strony stanowi odwołanie, czy taki środek zaskarżenia w danej sprawie przysługuje, czy pochodzi od uprawnionego podmiotu, czy zostało złożone w ustawowym terminie i spełnia wymogi pisma procesowego. Mając wątpliwości w którejkolwiek z podanych kwestii – przed podjęciem postanowienia w trybie art. 134 kpa organ administracyjny stosownie do potrzeb powinien wezwać stronę do usunięcia braków (art. 64 § 2 kpa) lub do złożenia wyjaśnienia na piśmie w trybie art. 50 § 1 kpa. Dopiero po zgromadzeniu podstaw do oceny mógł podjąć rozstrzygnięcie.
Takie czynności wyjaśniające były niezbędne w sprawie niniejszej, a nie zostały dokonane. Jak powyżej zauważono H. K. nie nawiązała w piśmie (potraktowanym jako odwołanie) do decyzji z dnia [...].03.2004 r., a raczej treść pisma wskazuje, iż po raz kolejny ubiega się o przyznanie określonych świadczeń.
Po wtóre usprawiedliwia opóźnienie w działaniu – zatem być może jej pismo zawiera wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności. Należało to wyjaśnić i uczyni to organ na skutek niniejszego wyroku. Wezwie H. K. do wskazania, jak ona traktuje swoje pismo z dnia 27.08.2004 r. i czy ma ono stanowić spóźnioną skargę na decyzję z dnia [...].03.2004 r., jeśli tak czy informacja o chorobie stanowi prośbę o przywrócenie terminu, czy jest to nowy wniosek o przyznanie uprawnień, czy jest to kolejny wniosek o zmianę decyzji z dnia [...].11.2000 r. w trybie art. 154 kpa, czy być może jeszcze inny cel ma jej pismo z dnia 27.08.2004 r. Będzie pamiętał organ o treści art. 6 oraz 9 kpa. Dopiero po wyjaśnieniu intencji pisma zajdzie możliwość podjęcia prawidłowych ustaleń i czynności organu.
W tym miejscu można powołać się na wyrok NSA z dnia 5.06.2001 r. w sprawie
IV SA 786/99, lex nr 78948, w którym skład orzekający skonstatował: "Organ administracji publicznej przed podjęciem postanowienia w trybie art. 134 kpa, mając wątpliwości co do tego, czy odwołanie zostało podpisane przez osoby do tego uprawnione, powinien wezwać stronę do usunięcia braków (art. 64 § 2 kpa) lub wezwać do złożenia wyjaśnienia na piśmie (art. 50 § 1 kpa). Istotą i celem przewodnim postępowania administracyjnego jest zawsze załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Przy czym załatwienie sprawy należy rozumieć, jako załatwienie sprawy co do jej istoty w całości lub części (art. 140 § 2 kpa). Załatwienie sprawy w znaczeniu procesowym, a niewątpliwie takim jest wydanie postanowienia w trybie art. 134 kpa, jest ostatecznością, kiedy nie ma prawnych możliwości podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego".
Skład orzekający w sprawie niniejszej przychyla się do tego stanowiska.
Na podstawie art. 145 § 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30.08.2002 r. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w pkt I wyroku.
Z mocy art. 152 tej ustawy zawarto pkt II, zaś o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 powołanej ustawy.