Uzasadnienie
Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. po rozpatrzeniu wniosku J. M. z dnia 22 września 2004 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, energii elektrycznej rozszerzonego dnia 29 września 2004 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] przyznał zasiłek celowy na częściowe zaspokojenie potrzeb wnioskodawcy w wysokości 70 zł.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się J. M. wnosząc odwołanie do
Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Bk 798/04 uchylił zaskarżoną decyzję z powodu nieokreślenia przez organ kryteriów, którymi kierowano się przy przyznawaniu zasiłku celowego, jak również i sposobu rozdysponowania posiadanych środków.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] uchyliło w całości sporną decyzję Kierownika MOPS w Z. z dnia [...] września 2004 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. po ponownym rozpatrzeniu wniosku J. M. z dnia 22 września 2004 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i opłacenie energii elektrycznej rozszerzonego dnia 29 września 2004 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] przyznał zasiłek celowy w wysokości 70 zł na częściowe pokrycie wydatków na żywność, zakup leków oraz opłacenie energii elektrycznej, orzekając o zaliczeniu przyznanego świadczenia na poczet pobranego zasiłku w dniu 15.11.2004 r.
Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 września 2004 r. ustalono, iż J. M., lat 40, bezrobotny – bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w 1/3 części, jest również współwłaścicielem w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,941 ha przeliczeniowego. Źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego wyliczony na kwotę 91,28 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 73,94 zł przyznany za okres od czerwca do października 2004 r.
W uzasadnieniu wyłożono podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), podkreślając, że szczupłość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano, że częściowo potrzeby J. M. zostały zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. domagał się jej uchylenia zarzucając, iż decyzja jest samowolą administracyjną, dowolnością organu, rażąco naruszającą 39 i 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz szereg przepisów ogólnych Kpa i Konstytucji RP. Wysokość przyznanego świadczenia nie jest wystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie zapewnia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka – co sprzeczne jest z dyspozycją art. 3 powołanej ustawy. Zdaniem odwołującego się organ pomocy społecznej swym działaniem powinien zapewnić zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych człowieka, do których należą niewątpliwie żywność, odzież oraz energia elektryczna. Dlatego też przyznanie pomocy finansowej w zakresie częściowym jest rażąco sprzeczne z prawem. Rozstrzygnięciu zarzucił też brak wskazania kryteriów, którymi kieruje się MOPS w przyznawaniu zasiłków, jak i sposobu rozdysponowania środków oraz opóźnienia w wypłacie przyznanych środków, dodatkowo stwierdzając, iż decyzja MOPS w Z. nie ustosunkowuje się do całości złożonego wniosku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy sporne rozstrzygnięcie. Ustosunkowując się do zarzutów podkreślono, iż J. M. przyznano pomoc w ramach możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Podkreślono, iż przyznana pomoc nie musi zaspokajać całości zgłoszonych przez wnioskodawcę potrzeb. J. M. powinien przyczyniać się do zaspokajania tych potrzeb we własnym zakresie, na przykład poprzez wynajem wolnych pomieszczeń w zajmowanym domu. Organ odwoławczy nie stwierdził również naruszenia wskazanych przez odwołującego się przepisów art. 39 i 106 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 10 Kpa. Podkreślono, iż MOPS w Z. szczegółowo określił kryteria, którymi kierował się przy przyznawaniu zasiłku celowego oraz sposób rozdysponowania posiadanych środków.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku J. M. podtrzymał stanowisko zawarte w odwołaniu dodając, iż organy nie zapewniły mu możliwości czynnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Rozstrzygnięcia organów nie zawierają uzasadnień, nie rozstrzygają również o całości wniosków skarżącego, dodatkowo w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego. W konkluzji J. M. wniósł o uchylenie spornej decyzji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą we skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Głównym zarzutem skarżącego pozostaje zbyt niska, jego zdaniem, wysokość zasiłku celowego przyznanego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, zakup leków oraz energię elektryczną, a także jego ograniczony zakres, jak też nieuwzględnienie wszystkich jego żądań.
Należy zauważyć, że zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów w/w ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy.
Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt. I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne.
Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygniecie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z. mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponuje na tego rodzaju pomoc. W szczególności wykazano, iż wysokość średniego zasiłku celowego przyznanego z terminem płatności na miesiąc wrzesień 2004 r. wynosiła 101,64 zł, na miesiąc październik 2004 r. – 108,52 zł. Sporną decyzją J. M. przyznano kwotę 70 zł. Dodać trzeba, że decyzją z dnia 20.09.2004 r. skarżącemu przyznano inny zasiłek celowy w wys. 100,00 zł a także decyzją z dnia 03.09.2004 r. zasiłek okresowy od czerwca do października 2004 r. w kwotach po 73,94 zł. Łączna kwota wydatków budżetowych Miasta Z. na rok 2004 r. przeznaczonych do rozdysponowania na zasiłki celowe wynosiła 278.000 zł. Środki finansowe przeznaczone na świadczenia z zakresu pomocy społecznej były określone zgodnie z harmonogramem rozdziału na poszczególne miesiące.
Organ podkreślił, iż z terminem płatności na wrzesień 2004 r. rozpatrzono 284 wnioski, na październik 2004 r. 210 wniosków o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Z uwagi na wyczerpanie środków finansowych przewidzianych na trzy kwartały 2004 r., wnioski złożone we wrześniu rozpatrywane były z terminem płatności na październik 2004 r. Na dzień 30 września 2004 r. pomocą społeczną w formie zasiłków celowych objętych było 591 rodzin - 1789 osób. W kontekście wskazanych w decyzji danych liczbowych zarzut dyskryminacji skarżącego jest bezzasadny.
W tym miejscu należy wskazać, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Podkreślenia wymaga, iż J. M. jest osobą w pełni sił fizycznych, nie ma więc żadnych przeszkód, by przynajmniej część środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego.
Trafnie MOPS w Z. zauważył, że udzielenie skarżącemu zasiłku celowego w większym rozmiarze nie było możliwe z uwagi na ograniczone środki pozostające do dyspozycji organu, przeznaczane także dla pomocy społecznej innym osobom.
W przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialna i rodzinna oraz potrzeby skarżącego, jak też przedstawiona analiza własnych możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nie budzi wątpliwości. Organy obu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności jakie względy wpłynęły na ograniczony charakter jej zakresu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację rozstrzygnięć organów administracji w tej mierze, w tym co do zakresu przyznanego zasiłku celowego.
Odnosząc się do zarzutu, iż w postępowaniu przed MOPS w Z. nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, to należy stwierdzić, iż pozostaje on bezzasadny. W aktach administracyjnych znajduje się kserokopia kwestionariusza wywiadu środowiskowego sporządzonego na dzień 15 września 2004 r. Nie stanowi to wbrew temu co twierdzi skarżący naruszenia obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z treścią art. 107 ust. 4 ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu.
W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację wywiadu sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmian w danych.
Ta ostatnia sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. J. M. korzysta od lat z pomocy społecznej, ale wniosek skarżącego będący przedmiotem postępowania w sprawie niniejszej dotyczy zasiłku celowego. Ponieważ od daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie nastąpiła zmiana danych w nim zawartych, to nie wystąpiła przesłanka do dokonania aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nota bene z akt sprawy II SA/Bk 836/05 wynika, że kolejny wywiad środowiskowy był przeprowadzony 08.07.2005 r.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości wniosku złożonego przez skarżącego dnia 22 września 2004 r. – rozszerzonego dnia 29 września 2004 r. Już samo porównanie treści tych wniosków z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane potrzeby skarżącego znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. W sprawie niniejszej wniosek o udzielenie pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących" nie był zgłoszony.
Całkowicie gołosłowne pozostają również zarzuty J. M. dotyczące braku możliwości czynnego uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, bowiem z akt administracyjnych wynika, iż skarżący w trakcie prowadzonego postępowania miał możliwość składania wniosków oraz zapoznania się z aktami sprawy. W postępowaniu przed organem II instancji żadne czynności dowodowe nie zostały przeprowadzone.
Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a swoje stanowisko uzasadniły zgodnie z wymogami Kpa. W tej sytuacji skarga nie podlegała uwzględnieniu.
Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów skargi, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).