Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r., wydaną w sprawie odmowy skierowania Z. Z. (dalej powoływanego jako "Skarżący") do domu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] października 2019r. Skarżący zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o skierowanie go do domu pomocy społecznej oraz o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla bezdomnych.
Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. odmówił Skarżącemu skierowania do domu pomocy społecznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w toku postępowania organ I instancji ustalił, że Skarżący ma 71 lat, jest osobą bezdomną, rozwiedzioną, posiadającą rodzinę (troje dzieci) z którą nie utrzymuje kontaktu. W latach 1982- 2003 skarżący mieszkał w B., gdzie posiadał mieszkanie, był zameldowany i prowadził działalność gospodarczą. Następnie od 2003 r. do 2011 r. ww. mieszkał w G. w budynku gospodarczym (1/4 własności) składającym się z pokoju i kuchni. Po opuszczeniu G. przebywał on w N., gdzie wynajmował pokój, z którego został wyrzucony przez właściciela lokalu, a przez ok. 4 dni przebywał w przestrzeni miejskiej, po czym zgłosił się do OPS w U. z wnioskiem o przyznanie tymczasowego schronienia. Aktualnym miejscem pobytu Skarżącego jest Schronisko "P." w W., gdzie ww. ma zapewnione całodobowe schronienie, 3 posiłki dziennie, wsparcie pracownika socjalnego i psychologa.
Za pobyt w schronisku Skarżący ponosi pełną odpłatność - opłaty reguluje na bieżąco. Źródłem utrzymania Skarżącego jest emerytura z ZUS w kwocie netto 1568,51 zł miesięcznie, z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 471,29 zł. Organ I instancji ustalił również, że Skarżący orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. został zaliczony na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z zastrzeżeniem, że nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalono także, że Skarżący choruje na cukrzycę typu 2 insulinozależną, nadciśnienie tętnicze, przebył dwa udary niedokrwienne mózgu, które skutkowały niedowładem połowicznym lewostronnym, jest po amputacji przodostopia prawego (stopa cukrzycowa). Z wydanego w dniu [...] września 2019 r. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wynika zaś, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, lecz stan jego zdrowia nie wymaga leczenia szpitalnego, ani pobytu w zakładzie opiekuńczo-leczniczym
Na podstawie tak zgromadzonego materiału organ I instancji doszedł do wniosku, że skierowanie Skarżącego do domu pomocy społecznej jest niecelowe, a nadto byłoby sprzeczne z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. dalej jako "ustawa"). W ocenie organu, bezdomność i niepełnosprawność skarżącego nie są wystarczającymi powodami skierowania go do placówki, podobnie jak tylko złe warunki mieszkaniowe, w jakich się znajduje. Skarżący posiada bowiem własny majątek w postaci współwłasności w budynku gospodarczym w G. oraz stabilne źródło dochodu - emeryturę z ZUS, jednak nie podejmuje decyzji dotyczących posiadanych zasobów, które pozwoliłyby na przezwyciężenie trudnej sytuacji mieszkaniowej.
Z powyższą decyzją Dyrektora MOPS w G. nie zgodził się skarżący i w odwołaniu złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zwrócił się o jej uchylenie w całości oraz ustalenie, że spełnia przesłanki do skierowania do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu odwołania wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną, bardzo schorowaną, wymagającą całodobowej opieki i wsparcia (co zostało odzwierciedlone w dołączonej dokumentacji). Stan jego zdrowia uniemożliwia mu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie np. poprzez wynajem, gdyż nie byłby w stanie funkcjonować bez całodobowej pomocy.
Ponadto, jak podkreślił, nie jest w stanie wykorzystać posiadanego udziału w nieruchomości w G. (jest to współwłasność z siostrzenicą), przy czym budynek, w którym w przeszłości zamieszkiwał jest do generalnego remontu - dach, brak ogrzewania. Skarżący nie posiada zaś takich dochodów ani możliwości, aby przywrócić budynek do stanu nadającego się do zamieszkania w nim. Podkreślił, że nawet gdyby budynek nadawał się do zamieszkania nie byłby w stanie w nim mieszkać bez stałej pomocy innej osoby. Końcowo oświadczył, że ma zadłużenie, które egzekwuje komornik i wartość jego udziału prawdopodobnie w najbliższym czasie zostanie przejęta na poczet zadłużenia. Obecnie, jak przyznał, przebywa w schronisku dla bezdomnych, ale pobyt w tym miejscu jest pobytem czasowym, dlatego skierowanie go do domu pomocy społecznej jest najlepszym rozwiązaniem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie podzieliło argumentacji skarżącego i opisaną na wstępie decyzją [...] grudnia 2019r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Kolegium w pierwszej kolejności przywołało art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, że prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Odnosząc powyższą regulację do stanu faktycznego ustalono przez organ I instancji i podzielonego w toku postępowania odwoławczego, Kolegium doszło do wniosku, że co prawda Skarżący ma 71 lat, ale wiek i stwierdzone choroby, a także ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności nie powodują, że nie może on funkcjonować samodzielnie w codziennym życiu.
Potwierdza to treść orzeczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w W. w którym wprost przesądzono, że,,(...) osoba zainteresowana wymaga częściowej pomocy w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki), a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie(...)". W oparciu o treść powyższego zaświadczenia Kolegium doszło do wniosku, że Dyrektor MOPS w G. może zapewnić skarżącemu pomoc w postaci usług opiekuńczych, a to oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki do skierowania go do domu pomocy społecznej wymienione w cytowanym wyżej przepisie art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Odnosząc się zaś do argumentów odwołania Kolegium stwierdziło, że nie neguje, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, potwierdza to bowiem orzeczenie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., tym niemniej z orzeczenia tego nie wynika, że wymaga on całodobowej opieki innej osoby. Nie sposób zgodzić się również z twierdzeniem skarżącego, że stan zdrowia uniemożliwia mu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie np. poprzez wynajem lub zamieszkanie w budynku położonym w G. przy ul. [...]. Nie zasługuje również na uwzględnienie argument, że ¼ % udziału w nieruchomości położonej w G. w najbliższym czasie zostanie przejęta przez komornika na poczet spłaty posiadanego przez skarżącego zadłużenia, gdyż z akt sprawy wynika, że zajęcie komornicze dotyczy emerytury skarżącego, a nie posiadanego przez niego udziału w nieruchomości. Także stan techniczny budynku położonego w G. nie stanowi, zdaniem SKO, argumentu uzasadniającego skierowanie Skarżącego do domu pomocy społecznej.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący i w skardze wniesionej do tutejszego sądu administracyjnego podkreślił, że od 2013 roku jest osoba bezdomną i przebywa w schronisku dla osób bezdomnych w W. Jest bardzo schorowany, cierpi na cukrzycę, stan po amputacji palców prawej nogi, stan po dwóch udarach, ma trudności w mówieniu, niedowład obu rak; czynności codzienne, higieniczne jest w stanie wykonywać przy pomocy innych osób. Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że ma orzeczony jedynie umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale orzeczenie to zostało przez niego zaskarżone.
Ponadto, jak podkreślił, może wynająć sobie mieszkanie w G. lub może zamieszkać na terenie nieruchomości, której jest współwłaścicielem (1/4 udziału) i że wówczas tam może być objęty usługami opiekuńczymi, ale zarówno MOPS jak i SKO nie przeanalizowali szczegółowo jego sytuacji i realnych możliwości skorzystania z niej. Podkreślił, że dysponuje dochodem w wysokości 1097,22 zł (tyle zostaje mu po egzekucji komorniczej), z którego ponosi stale wydatki: około 700 zł, ok. 200 zł leki, telefon 50 zł, pozostałą kwotę przeznacza na zakup żywności; wynajem pokoju w G., to koszt ok. 500 zł, natomiast aby mógł zamieszkać na nieruchomości, w której ma niewielki udział, konieczne jest wykonanie poważnych prac remontowych - nie ma prądu, ogrzewania, dach jest do remontu, dlatego nie jest w stanie tam zamieszkać. Oświadczył, że wartość jego udziału w nieruchomości wynosi 20000 zł i na takim samym poziomie jest jego zadłużenie.
Aby uzyskać tę kwotę musiałby wystąpić na drogę sądową. Dalej podkreślił, że co prawda MOPS w G. deklaruje objęcie go usługami opiekuńczymi, ale zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady Miasta G. z dnia [...] września 2007 r., musiałby ponosić odpłatność w wysokości 50%, a koszt takich usług to 18 zł za godzinę (uchwała nr [...] Rady Miasta G. z dnia [...] grudnia 2018 r.), gdyż jego dochody przekraczają kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, więc nie mógłby liczyć na wsparcie finansowe z ośrodka pomocy społecznej. Obecnie mieszka w schronisku, ale jest to pobyt czasowy i nie może przebywać tu na stałe.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Zdaniem SKO argumenty podniesione w skardze dotyczące kosztu wynajęcia pokoju (500 zł) i konieczności ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, ze sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględniając skargę na decyzję sąd uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako: "p.p.s.a").
Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2019 r. utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] listopada 2019r., wydaną w sprawie odmowy skierowania Skarżącego do domu pomocy społecznej, stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawne przesłanki umieszczenia w domu pomocy społecznej określa art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Prawo takie przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Analiza przepisu art. 54 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do wniosku, że decyzja w sprawie umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej uwarunkowana jest spełnieniem łącznie trzech przesłanek.
Po pierwsze może ona być wydana jedynie w sytuacji, kiedy osoba wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności. Po drugie osoba te ze względów określonych w przesłance pierwszej, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a po trzecie - osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.
Jednocześnie wskazać należy, że w orzecznictwie przyjęty jest pogląd, iż umieszczenie, a co za tym idzie pobyt w domu opieki społecznej, jest ostatecznością i powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz zbadaniem jej sytuacji rodzinnej oraz zdrowotnej (por. wyroki NSA: z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 849/08, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 880/10, z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1276/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W ocenie sądu, w świetle ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego przyjąć należy, że żadna z przedmiotowych przesłanek obecnie nie zachodzi. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji skład orzekający podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez te organy przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Sąd przychylił się również do stanowiska organu w sprawie oraz podzielił poczynione przez organy ustalenia w zakresie mających zastosowanie w sprawie przepisów.
Jak wynika z opisanego powyżej materiału dowodowego w sprawie, w szczególności wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 26 września 2019r., orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] września 2019r., opinii pracownika DPS dotyczącej stopnia sprawności, Skarżący, pomimo problemów zdrowotnych jest osobą poruszająca się samodzielnie, jest samodzielny w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. spożywa posiłki, robi drobne zakupy i utrzymuje higienę, nie wymaga zatem całkowitej i bezpośredniej opieki oraz pomocy ze strony osoby drugiej.
Skarżący wymaga natomiast częściowej pomocy usługowej przy codziennych obowiązkach m.in. wydawaniu leków, czy przygotowywaniu posiłków oraz wsparcia w załatwianiu wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych. Skarżący w aktualnym miejscu pobytu (Schronisku dla Osób Bezdomnych "P." w W.) ma zapewnione całodobowe schronienie, trzy posiłki dziennie, wsparcie socjalne, psychologiczne, materialne, a w razie potrzeby korzystanie z konsultacji lekarskiej ze strony poradni znajdującej się w sąsiedztwie schroniska. Skarżący ma też stabilne źródło dochodu w postaci emerytury z ZUS w kwocie netto 1568,51 zł miesięcznie, z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 471,29 zł. Ponadto, co również wynika z materiału dowodowego w sprawie, skarżący pomimo, że przebywa obecnie w schronisku dla bezdomnych w W., to posiada własny majątek w postaci współwłasności w budynku gospodarczym w G. przy ul. [...].
Uwzględniając powyższe ustalenia faktyczne należy zgodzić się z orzekającymi w sprawie organami, że ani stan zdrowia, ani wiek Skarżącego (71 lat) nie uniemożliwiają mu normalnego funkcjonowania w życiu codziennym. W konsekwencji nie są też spełnione pierwsze z dwóch omówionych wyżej przesłanek skierowania do domowy pomocy społecznej z art. 54 ust. 1 ustawy. Ponadto, jak wynika z dołączonego do akt sprawy orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w W. z dnia [...] sierpnia 2018r., Skarżący pomimo, że nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ale wymaga częściowej pomocy w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w takiej samodzielnej egzystencji (przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki), a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie.
W tej mierze, jak wynika z uzasadnienia decyzji I instancji, Dyrektor MOPS w G. wprost oświadczył, że może zapewnić skarżącemu pomoc w postaci takich usług opiekuńczych. Zatem również trzecia z wymienionych w art. 54 ust. 1 ustawy - przesłanek nie została w przedmiotowej sprawie – spełniona. Oznacza to, że Skarżący, po zamieszkaniu w G., może wystąpić do MOPS w tym mieście z wnioskiem o przyznanie wskazanych wyżej usług opiekuńczych.
Argumenty podnoszone przez stronę skarżącą zarówno w skardze jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji oparte w głównej mierze na twierdzeniu, że stan jego zdrowia jest bardzo ciężki oraz akcentowaniu trudnej sytuacji ekonomicznej, nie uzasadniają w chwili obecnej - zdaniem sądu - skierowania do DPS, zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Nadto co do wspomnianej przez Skarżącego w treści skargi kwestii, że wynajęcie jakiegokolwiek pokoju w G. to koszt ok. 500 zł, na co go nie stać, należy zauważyć, że strona skarżąca – jak to wynika z treści wywiadu środowiskowego - ma troje pełnoletnich dzieci (syna oraz dwie córki), i w stosunku tylko do córek (jak oświadczył) został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Stąd też godzi się poinformować stronę skarżącą, że zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania (...) (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Oznacza to, że po opuszczeniu ośrodka dla osób bezdomnych Skarżący o ile będzie uważał, że znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) może wystąpić do właściwego sadu powszechnego o zasądzenie na jego rzecz alimentów od dorosłego syna L. Z. Odnosząc się zaś do zarzutu Skarżącego, jakoby w przypadku skorzystania z usług opiekuńczych musiałby ponosić ich koszt w wysokości 50 % ich ceny, należy uznać, ze jest on bezpodstawny.
Stosownie bowiem to treści § 3 pkt 1 uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia [...] stycznia 2014r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, osoba samotna uzyskująca dochód powyżej 150% do 200% (włącznie) ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ponosi odpłatność w wysokości 15 % ustalonej ceny usług. Skoro zatem Skarżący uzyskuje dochód w wysokości 1097,22 zł (netto), a ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej), to faktyczny dochód Skarżącego stanowi 156% ustawowego kryterium dochodowego, co oznacza, że w koszt usług opiekuńczych obciążałby Skarżącego w wysokości 15 % ustalonej ceny usługi, a nie 50% tej ceny.
Reasumując należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności sprawy. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i zastosowano właściwe regulacje prawne. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy w sposób dostateczny wykazał, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonym orzeczeniu argumentacja zapadłego rozstrzygnięcia nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia.
Uwzględniając powyższe, sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi..