Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138 § l pkt l kpa, art. 4 pkt 22 lit. a i h, art. 92a ust. l i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2012 r. póz. 1265 ze zm.), art. 10 Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006), art. 13, art. 15 ust. 2 i ust. 8 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z dnia 31 grudnia 1985 r. ze zm.), Ip. 6.2.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, utrzymał w mocy decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 roku nr [...] o nałożeniu na J. M. kary pieniężnej w wysokości 5000 zł z tytułu nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi.
U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:
W dniu 29 września 2011 roku na drodze krajowej nr 78 w G. miała miejsce kontrola drogowa przeprowadzona przez Inspekcję Transportu Drogowego. Do zatrzymania pojazdu marki SCANIA nr rej. [...] wraz z przyczepą marki LAMBERET nr rej. [...] doszło na autostradzie A4. Kontrolowanym pojazdem kierował Pan J. N. Kontrola została udokumentowana protokołem nr [...].
Decyzją z dnia [...] listopada 2011r. Ś. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na J. M. karę pieniężną w wysokości 2000 zł tytułem popełnienia naruszenia polegającego na samowolnej ingerencji w funkcjonowanie cyfrowego urządzenia rejestrującego zainstalowanego w pojeździe.
Powyższa decyzja, na skutek odwołania przedsiębiorcy, została uchylona decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2012r. nr [...].
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Ś. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] nałożył na przedsiębiorcę J. M. karę pieniężną w wysokości 5000 zł tytułem popełnienia naruszenia polegającego na nierejestrowaniu za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym: ograniczenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, niepodanie podstawy prawnej użycia danych z systemu YIATOLL przez ITD do celów innych, niż kontrola uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych. Strona odwołująca przedstawia jednocześnie wątpliwości związane z właściwością organu wydającego decyzję oraz zarzuciła organowi, że nie odniósł się do przedstawionych dowodów na okoliczność zaistnienia przesłanek z art. 92c ustawy o transporcie drogowym, w tym pokwitowania przekazania danych pobranych z tachografu wraz z podaną przyczyną wymiany, jaką był błąd wewnętrzny TC. Autor odwołania zarzucił jednocześnie organowi naruszenie art. 107 kpa oraz zasady reformationis in peius poprzez wydanie decyzji o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 5000 zł.
Główny Inspektor Transportu Drogowego nie podzielił zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] lipca 2013r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności powołał przepisy prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. art. 4 pkt 22 lit. a i lit. h, art. 92a ust.1 ustawy o transporcie drogowym, oraz art. 13, art. 15 ust.2 oraz ust.8 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. L 370 z 31.12.1985, str.
- 21) oraz rozporządzenia nr 561/2006 (WE).
Ustosunkowując się zaś do zarzutów zawartych w odwołaniu organ wyjaśnił, że podczas kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] września 2011r. kontrolujący przeanalizowali dane cyfrowe z tachografu zainstalowanego w pojeździe marki SCANIA nr rej. [...] i uzyskali informację z systemu viaTOLL, zgodnie z którymi bramownice kontrolne zarejestrowały przejazdy pojazdu marki SCANIA nr rej. [...] w dniach 8 września 2011r. (godz. 4:51, 4:52), 10 września 2011r. (godz. 4:07), 13 września 2011r. (godz. 2:53, 2:55), 14 września 2011r. (godz. 22:15, 22:17, 23:04) i 15 września 2011r. (godz. 2:05, 2:11, 2:15, 4:02). Tymczasem z danych cyfrowych zarejestrowanych na karcie kierowcy wynikało, że w chwili przejazdu przez bramownice kierowca Pan J. N. odbierał odpoczynek. W czasie kontroli przesłuchano kierowcę Pana J. N. w charakterze świadka. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego w sprawie organ odwoławczy zgadził się z rozstrzygnięciem organu I instancji i uznał nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 5000 zł za nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi, za słuszne.
Organ II instancji nie zgodził się jednocześnie z zarzutem dotyczącym niemożności użycia w przedmiotowym postępowaniu danych z systemu viaTOLL obsługiwanego przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. Powołując się na art. 75 § 1 kpa oraz podkreślił, że pozyskanie informacji z Kapsch telematic Services Sp. z o.o. nie jest sprzeczne z prawem i przyczynia się do wyjaśnienia sprawy. Nadto podkreślić należy, że Kapsch Telematic Sendces Sp. z o.o. jest podmiotem odpowiedzialnym za obsługę krajowego systemu poboru opłat. Skoro zaś podmiot odpowiedzialny za obsługę powyższego systemu ustalił, że we wskazanych dniach kontrolowany pojazd poruszał się po płatnych odcinkach dróg krajowych, a strona nie przedstawiła dowodów przeciwnych, to organ II instancji dał wiarę informacji pochodzącej bezpośrednio od podmiotu obsługującego system i w zestawieniu z danymi cyfrowymi z karty kierowcy ustalił, iż kierowca J. N. w ww. okresach rejestrował odpoczynek, podczas gdy faktycznie prowadził pojazd.
Organ odwoławczy nie zgodził się też z zarzutem strony dotyczącym naruszenia zasady reformationis in peius. Wyjaśnił, że kontrola drogowa została przeprowadzona w dniu 29 września 2011r., natomiast w dniu l stycznia 2012r. weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 244, póz. 1454. dalej ustawa zmieniająca). Zgodnie z art. 10 ww. ustawy przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 roku w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Dlatego też do postępowania toczącego się na podstawie wyników kontroli z dnia 29 września 2011r. słusznie organ I instancji zastosował znowelizowaną ustawę o transporcie drogowym, która w lp. 6.2.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, za nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi, przewiduje sankcję w postaci kary pieniężnej w wysokości 5000 zł.
W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję skarżący powtórzył w całości zarzuty zawarte w odwołaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W rozbudowanym uzasadnieniu skargi skarżący rozwijając postawione zarzuty podkreślił, że pozyskanie informacji z Kapsch Telematic Serwices sp. z o.o. było nie tylko sprzeczne z prawem ale i nie przyczyniło się do wyjaśnienia sprawy, gdyż podmiot ten nie przedstawił orzekającym w sprawie organom żadnych dowodów na potwierdzenie swych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja w sprawie nałożenia na skarżącego jako podmiot wykonujący przewóz drogowy kary pieniężnej w kwocie 5.000 zł za naruszenie określone w pkt 6.2.1 załącznika Nr 3 do ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 września 2011r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.nr 244 poz. 1454), tj. za nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi.
Na tle podniesionych w skardze zarzutów należy zaznaczyć, że w dniu 1 stycznia 2012 r. weszła w życie opisana wyżej ustawa nowelizująca, która zmieniała m.in. brzmienie załączników do ustawy. Stosownie do art. 10 tej ustawy, w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosuje się przepisy ustawy o transporcie drogowym w nowym brzmieniu, nadanym ustawa nowelizującą. Zgodnie z art. 92 a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym po zmianie, podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 10 000 zł za każde naruszenie. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy.
Zgodnie z Lp. 6.2.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, za nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi, wysokość kary pieniężnej wynosi 5000 zł.
Natomiast za samowolną ingerencję w funkcjonowanie cyfrowego urządzenia rejestrującego zainstalowanego w pojeździe, stosownie do lp. 12.15 załącznika do ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., tj. przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, wysokość kary pieniężnej wynosiła 2 000 zł.
Kluczowym dla niniejszej sprawy było zatem ustalenie, czy w sprawie będą miały zastosowanie przepisy obowiązujące w dniu wydania zaskarżonej decyzji, czy też przepisy wcześniejsze, obowiązujące w momencie dokonania naruszenia, które było przyczyną zastosowania sankcji wobec skarżącego przedsiębiorcy. Według nowej ustawy, naruszenie, które zostało stwierdzone w trakcie kontroli, zagrożone jest karą 5 000 zł, a więc karą znacznie surowszą, niż kara, którą przewidywały przepisy ustawy przed nowelizacją (2 000 zł).
Kwestią retroaktywności działania prawa w sytuacji nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który orzekł w wyroku z dnia 23 lipca 2013 r., P 36/12, że art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw w zakresie, w jakim – w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego wszczętych a niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia tej ustawy w życie – nakazuje stosowanie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w brzmieniu nadanym wyżej powołaną ustawą z 16 września 2011 r., przewidujących wyższe kary pieniężne niż kary przewidziane w przepisach obowiązujących w chwili wystąpienia zdarzenia powodującego odpowiedzialność administracyjną, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem Trybunału niedopuszczalna jest sytuacja, w której ustawodawca posługując się ogólnym sformułowaniem "przepisy ustawy (...) stosuje się (...) do spraw (...) wszczętych i nie zakończonych", nakazuje stosowanie przepisów materialnoprawnych ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu określonym ustawą nowelizującą także do stanów faktycznych mających miejsce przed jej uchwaleniem i wejściem w życie. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny - na zasadzie wyjątku - dopuścił uznanie za zgodne z konstytucją przepisów działających wstecz i w swoim dotychczasowym orzecznictwie określił warunki, jakie muszą spełniać takie przepisy, aby nie naruszały zasady demokratycznego państwa prawnego. Kwestionowany przepis spełnił tylko jeden z tych warunków - wprowadzony został ustawą. Nie ma natomiast wątpliwości, że cele ustawy nowelizującej nie usprawiedliwiały naruszenia zasady lex retro non agit (niedziałania prawa wstecz).
Wskazane orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją art. 10 ustawy nowelizującej w podanym zakresie, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Utrata zaś mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności z Konstytucją oznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (ust. 4). Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r. sygn. akt II OSK 1745/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych)..
W świetle powyższego zastosowanie przez organy w niniejszej sprawie przepisu w nowym brzmieniu spowodowało zastosowanie w stosunku do skarżącego surowszych sankcji (wyższych kar finansowych) do zdarzenia mającego miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy.
Uwzględniając zatem opisany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 lipca 2013r. Sąd zobligowany był uchylić decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 cytowanej ustawy). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekając o wymierzeniu skarżącemu przedsiębiorcy kary z tytułu naruszenia przepisów i warunków ustawy o transporcie zastosują w sprawie właściwe przepisy ustalając należny wymiar kary pieniężnej.