Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2020r. nr[...], Starosta Ł., na podstawie art. 104mb pkt 2, art. 140n ust. 1 i ust. 2a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2020 r., poz. 110, dalej w skrócie: "p.r.d."), nałożył na I. R. (dalej powoływanego jako: "Skarżący") karę pieniężną w kwocie 200 zł za naruszenie obowiązku zgłoszenia, w terminie nieprzekraczającym 30 dni, nabycia pojazdu ciągnika rolniczego marki [...].
Z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia wynika, że Sąd Rejonowy w Ł. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020r. sygn. akt I [...[ stwierdził, że spadek po S. R. nabyli: żona J. R. w ½ części i syn I. R. w ½ części.
Dalej organ wskazał na, wynikający z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, obowiązek właściciela pojazdu – zawiadomienia starosty w terminie nieprzekraczającym 30 dni o nabyciu pojazdu. Zdaniem organu, skoro Skarżący do dnia 29 lutego 2020 r. nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, to organ I instancji zobowiązany był wszcząć z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie w/w naruszenia. Uzasadniając powyższy wniosek organ powołał się na regulację art. 925 Kodeksu cywilnego, stwierdzając, że skoro nabycie spadku następuje z chwilą jego otwarcia, a otwarcie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, to momentem nabycia spadku przez Skarżącego była data śmierci jego ojca, tj. 4 listopada 2019r.
Natomiast obowiązek zgłoszenia nabycia pojazdu w przedmiotowej sprawie powstał z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku, tj. 30 stycznia 2020r. Organ I instancji zwrócił przy tym uwagę, że moment nabycia spadku nie jest tożsamy z datą uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku. Prawomocne postanowienie sądu o nabyciu spadku ma bowiem wyłącznie charakter deklaratoryjny i określa moment powstania obowiązku zgłoszenia nabycia spadku w przedmiotowej sprawie - pojazdu przez spadkobiorcę. Zdaniem organu I instancji aby pojazd przerejestrować i zgłosić jego nabycie, trzeba mieć potwierdzenie, że jest się jego właścicielem. Dlatego podstawą do zgłoszenia nabycia i przerejestrowania pojazdu jest uzyskanie sądowego stwierdzenia nabycia spadku albo notarialne poświadczenie dziedziczenia. Ze stwierdzeniem nabycia spadku łączy się zaś obowiązek zgłoszenia nabycia pojazdu u właściwego starosty wg miejsca zamieszkania, a od uprawomocnienia się wyroku o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym strona nabyła prawo do ww. pojazdu, rozpoczyna się bieg terminu na złożenie zawiadomienia o nabyciu pojazdu.
Dokonując analizy zakresu, w jakim Skarżący dopuścił się przedmiotowego naruszenia, organ stwierdził, iż obejmował on 28 dni. Skarżący, będąc bowiem od dnia 30 stycznia 2020 r. właścicielem pojazdu marki [...] o nr [...[zakupionego na terytorium kraju i zarejestrowanego uprzednio na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w tut. Urzędzie pod numerem rejestracyjnym [...], przez okres 28 dni (od dnia 1 marca 2020r.), pozostawał w stanie niezgodności z przepisem, polegającym na nie zawiadomieniu starosty o nabyciu przedmiotowego pojazdu w ustawowym terminie.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył Skarżący zarzucając jej naruszenie: (-) art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, (-) zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony sformułowanej w art. 7a k.p.a. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 140mb pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W ocenie Skarżącego postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku dokumentuje własność pojazdów, ale również fakt ich nabycia w dniu śmierci spadkodawcy, która to data w tym postanowieniu jest wskazana. Nie można zatem identyfikować daty nabycia z datą uprawomocnienia się postanowienia, ponieważ nie jest to tożsame.
W ocenie Skarżącego przepisy są nieprecyzyjne, bądź występuje luka prawna, co do momentu, od którego należałoby liczyć 30 dniowy termin na zgłoszenie nabycia w sytuacji dziedziczenia. Nie uzasadnia to jednak tego, że organ może sobie dowolnie je interpretować i to na niekorzyść strony. Skoro nabycie przez niego pojazdu nastąpiło w dniu śmierci ojca tj. 4 listopada 2019 r. to niesłusznym jest powoływanie się przez Starostę w zaskarżonej decyzji na art. 140mb pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który obowiązuje od 1 stycznia 2020 r. (wprowadzony do porządku prawnego ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o trzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1579).
Nie można tym samym nałożyć kary pieniężnej za brak zgłoszenia nabycia pojazdów na podstawie przepisu, który nie obowiązywał w momencie, gdy to nabycie miało miejsce, nawet jeśli samo potwierdzenie tego nabycia (postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku) nastąpiło w roku 2020, czyli już po dacie wejścia w życie tego art. 140mb ustawy Prawo o ruchu drogowym. Takie niewłaściwe zastosowanie normy prawnej stoi bowiem w sprzeczności z zasadami legalności i praworządności. Nadto zgodnie z zasadą z art. 7a k.p.a. wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść strony. Nałożenie kary zasadne byłoby w sytuacji, gdy zarówno nabycie spadku w rozumieniu kodeksu cywilnego jak i postanowienie w sprawie jego nabycia miałyby miejsce "pod rządami" tych samych norm prawnych, a w sprawie tak nie jest. Powołując się na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2020r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Skarżący nie zawiadomił starosty o nabyciu ciągnika w terminie określonym w art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, tj. w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia nabycia pojazdu, wobec czego nałożenie na niego kary pieniężnej było zasadne. Dalej podzielając ustalenia organu I instancji Kolegium wywiodło, że skoro Skarżący w dniu 30 stycznia 2020 r. nabył na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] stycznia 2020 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku używany pojazd rolniczy marki U., to zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym do dnia 29 lutego 2020 r. miał obowiązek zgłosić starości jego nabycie. Obowiązku tego w wymaganym terminie nie dopełnił.
Wprawdzie Skarżący spadek po ojcu, w tym przedmiotowy ciągnik, odziedziczył w dniu otwarcia spadku tj.4 listopada 2019r., natomiast obowiązek zgłoszenia nabycia pojazdu w sprawie powstał z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku tj. 30 stycznia 2020 r. Licząc zatem 30 dni od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzenia nabycia spadku organ II instancji stwierdził, że 30 dniowy termin na zgłoszenie nabycia ciągnika upłynął w dniu 29 lutego 2020 r., ale w związku z tym, że była to sobota, to ostatnim dniem terminu był 2 marca 2020 r. Jednocześnie, Kolegium podkreśliło, że przy obliczaniu terminów nie wlicza się dni objętych zawieszeniem biegu terminów, na podstawie regulacji art. 15zzr oraz art. 15zzs wprowadzonych Ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw.
Uwzględniając powyższą ustawę, organ uznał, że Skarżący dopuścił się uchybienia terminowi na zgłoszenie zbycia pojazdu o 28 dni, i w konsekwencji za zasadne uznał nałożenie na niego kary w przedmiocie stwierdzonego naruszenia w wysokości 200 zł.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie: (1) przepisów prawa materialnego poprzez: błędną interpretację przepisu art. 78 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym oraz nieprawidłowe zastosowanie art. 140mb pkt 2 tej ustawy, (2) zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony sformułowanej w art. 7a k.p.a., do respektowania której zobowiązane są organy prowadzące takie postępowanie, (3) art. 32 Konstytucji RP, (4) zaistnienie błędów w sentencjach decyzji zarówno wydanej przez Starostę Łomżyńskiego w pierwszej instancji [...] października 2020r. Nr[...] jak i wydanej przez SKO w Ł. [...] listopada 2020r. Nr [...] dotyczących stanu faktycznego sprawy. Powołując się na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości oraz uchylenie decyzji wydanej w pierwszej instancji.
W rozwinięciu podniesionych zarzutów podkreślił, że skoro nabycie przedmiotowego ciągnika nastąpiło 4 listopada 2019r. to niesłusznym było nałożenie na niego kary pieniężnej na podstawie art. 140mb pkt. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który to przepis na moment tego nabycia nie obowiązywał. Wszedł bowiem w życie dopiero 1 stycznia 2020r. Takie nieprawidłowe zastosowanie normy prawnej jest, zdaniem autora skargi rażącym jej naruszeniem i stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Organy wymierzając zaskarżoną karę pieniężną dokonały zatem interpretacji na niekorzyść strony wbrew regule z art. 7a k.p.a. Końcowo Skarżący zwrócił tez uwagę, że organy wymierzyły karę "z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia nabycia pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia jego zakupu". Tymczasem stan faktyczny sprawy dotyczy nabycia pojazdu w drodze dziedziczenia, a nie w drodze zakupu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1267 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrola przeprowadzona według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że zachodzą podstawy do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty Ł. z dnia [...] listopada 2020r. w przedmiocie nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 200 zł z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia nabycia pojazdu zarejestrowanego na terytorium RP w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia jego nabycie w drodze dziedziczenia.
Matrialnoprawną podstawę wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm., dalej: "p.r.d."). Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 u.p.r.d właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Przepis ten w podanym brzmieniu obowiązuje od samego początku obowiązywania p.r.d. z tą tylko różnicą, że zawiadomienie na początku składane było kierownikowi rejonowemu urzędu rządowej administracji ogólnej, a od 1 stycznia 1999 r. - staroście. Zawiadomienie o nabyciu lub zbyciu pojazdu nie jest zatem nowym obowiązkiem. Naruszenie tego obowiązku do 1 stycznia 2020 r. stanowiło jedynie wykroczenie z art. 97 Kodeksu wykroczeń zagrożone karą grzywny do 3000 zł albo karą nagany. Na podstawie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1579) do ustawy Prawo o ruchu drogowym dodane zostały przepisy art. 140 mb i art. 140 n.
I tak w myśl art. 140 mb pkt 2 p.r.d., kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł. Przepis art. 140n ust. 1 p.r.d. stanowi z kolei, że kary pieniężne, w sprawach określonych w art. 140m-140mb, są nakładane w drodze decyzji administracyjnej. Z uzasadnienia do wprowadzonej noweli (druk VIII.3495) wynika, że wprowadzone zmiany mają służyć poprawie przestrzegania przez właścicieli pojazdów obowiązku złożenia wniosku o rejestrację, wyrejestrowanie pojazdu w określonym terminie, czy też ustawowego terminu zawiadomienia o nabyciu, zbyciu pojazdu, czy zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w dowodzie rejestracyjnym. Obowiązek zawiadomienia o zbyciu lub nabyciu pojazdu co do zasady obciąża jednocześnie zbywcę i nabywcę.
Takie stanowisko przyjęto też w orzecznictwie sądów administracyjnych i sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę również je podziela (por. np. wyroki: WSA w Szczecinie z 12 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 637/20, WSA w Łodzi z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 603/20, WSA w Olsztynie z 2 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 947/20, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Zakres obowiązku dokonania zgłoszenia przedstawia się nieco odmiennie jeżeli pojazd nabywany jest, tak jak w niniejszej sprawie, w drodze spadku. Wówczas obowiązek zawiadomienia o nabyciu może dotyczyć tylko nabywcy. Przy czym, biorąc pod uwagę, że regulacja art. 140 mb p.r.d. weszła w życie 1 stycznia 2020r., to kara pieniężna o jakiej mowa w tym przepisie będzie mogła być nałożona, tylko wówczas, gdy nabycie pojazdu zarejestrowanego na terytorium RP w drodze spadku nastąpiło po wejściu w życie tejże regulacji. Omawiane przepisy nie będą miały zatem zastosowania do nabycia spadku, do którego doszło przed 1 stycznia 2020 r. Tym samym rację należy przyznać Skarżącemu, że nie można nałożyć kary pieniężnej za brak zgłoszenia nabycia pojazdów na podstawie przepisu, który nie obowiązywał w momencie, gdy to nabycie miało miejsce.
Treść art. 922 Kodeksu cywilnego definiuje spadek jako prawa i obowiązki zmarłego wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, które z chwilą jego śmierci przechodzą na następców prawnych. W myśl art. 924 i 925 k.c., spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Oznacza to, że z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci (chwila śmierci) spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej.
Mając na uwadze przywołane uregulowania prawne, jak i stan faktyczny ustalony w sprawie, należy przyjąć, że momentem nabycia spadku przez Skarżącego była data śmierci jego ojca, tj. [...] listopada 2019r. Wydane zaś i dołączone do akt postępowania prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2020r. sygn. akt [...] stwierdzające nabycie spadku ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Data uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku stanowi też moment, od którego należy co do zasady liczyć 30-dniowy termin na zgłoszenie nabycia pojazdu przez spadkobiercę, o jakim mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 p.r.d.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób jednak podzielić stanowiska organów orzekających, że skoro potwierdzenie nabycia spadku przez Skarżącego w postaci postanowienia sądu stwierdzające nabycie spadku zostało wydane w dniu 30 stycznia 2020r., czyli po dacie wejścia w życie art. 140mb ustawy Prawo o ruchu drogowym, to Skarżący zobligowany był w terminie 30 dni od tej daty dokonać stosownego zgłoszenia. Brak zaś takiego zgłoszenia we wskazanym terminie powinien skutkować nałożeniem sankcji w postaci administracyjnej kary pieniężnej, o jakiej mowa w art. 140 pkt 2 mb p.r.d.
W ocenie sądu przyjęcie takiego stanowiska jest nieakceptowalne z tego względu, że nabycie przez Skarżącego spornego pojazdu miało miejsce w dniu 4 listopada 2019r., a więc w dacie, gdy jeszcze nie obwiązywał przepis art. 140mb pkt. 2 p.r.d. W sytuacji zaś, gdy czyn za który strona miałaby być ukarana, tj. brak zgłoszenia nabycia pojazdu został popełniony pod rządami przepisów nieprzewidujących sankcji w postaci kary pieniężnej, wówczas organ powinien uwzględnić art. 189c k.p.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony. Jak wynika z powyższej dyrektywy, jeżeli w dacie popełniania czynu nie obowiązywał przepis o administracyjnej karze pieniężnej, to siłą rzeczy jest to norma względniejsza i tą powinien uwzględnić organ wymierzający administracyjną karę pieniężną. W przedmiotowej sprawie organy zaniechały rozważania powyższej reguły, a tym samym w sposób nieuprawniony obciążyły Skarżącego odpowiedzialnością na podstawie art. 140 mb pkt 2 p.r.d.
Z podanych przyczyn sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. O kosztach postępowania, wobec uwzględnienia skargi, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 200 zł tytułem uiszczonego w sprawie wypisu sądowego.
Końcowo wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenie niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 202 r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829), począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą tutejszego sądu, zostało objęte strefą czerwoną.
Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia). W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści wspomnianego wyżej art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
Dopuszczalność orzekania na posiedzeniu niejawnym ze względu na okoliczności związane z zarządzeniem stanu pandemii COVID-19 potwierdza uchwała składu 7 Sędziów NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. II OSP 6/19 (www.nsa.gov.pl).