Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego jest skarga J.M. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. II SA/Bk 890/22 zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Białymstoku wydanym dnia 16 października 2018 r. oddalającym skargę J.M. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 2018 r. nr 408.41/F-6/8/18 utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Wójta Gminy J. Decyzją tą wydaną w postępowaniu dotyczącym przywrócenia na gruncie właściwych stosunków wodnych, Wójt Gminy J. działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1121, dalej: "P.w.") w zw. z art. 545 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1566) nakazał J.M., jako właścicielce działki o nr geodezyjnym nr [...], położonej w obrębie J1., gmina J., przekopanie na tej działce nasypu blokującego na długości około 5 m od ogrodzenia (punkt 1 decyzji) oraz wstawienie rury Ø 600 na poziomie dna przepustu drogowego – jako przejście pod fundamentem (ewentualnie rozebranie fundamentu i przekop od wylotu przepustu do połączenia z przekopem z punktu 1 (punkt 2 decyzji).
Organ uznał, że zmiana stanu wód na gruncie, która wystąpiła, była następstwem działań właścicielki działki o numerze [...] t.j. wykonania szczelnego fundamentu ogrodzenia z dodatkowym podwyższeniem terenu, umiejscowionego na głównej, naturalnej linii spływu wód oraz zasypanie wylotu przepustu. Powyższe wywołało szkody na gruncie sąsiednim tj. działce o numerze geodezyjnym [...], gdzie następuje koncentracja wód napływowych z rozlewiskiem na zagospodarowany teren posesji. Organ uznał, że działanie właścicielki działki nr [...] było ingerencją w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych tj. ingerencją w kierunku spływu i odpływu wód powierzchniowych, a w konsekwencji wpłynęło na stan wód gruntowych, ze szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie (stagnująca woda na działce o nr geod. [...] oraz przy granicy działki o nr geod. [...] w pasie drogi gminnej).
Zasadniczym dowodem w sprawie była opinia z dnia 28 marca 2017 r., sporządzona przez mgr inż. W.Ż. - biegłego z zakresu hydrologii, budownictwa wodnego i melioracji, która przesądzała o zmianie stosunków wodnych na analizowanym terenie, spowodowanej działaniem właścicielki działki o numerze geod. [...], która dokonała ingerencji w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych.
W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 16 października 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. II SA/ Bk 420/18, oddalającego skargę J.M. na opisaną wyżej decyzję, sąd stwierdził, że nie doszukał się w sprawie naruszenia przepisów powołanych przez skarżącą w zarzutach skargi. W wyniku kontroli legalności decyzji, doszedł do wniosku, że organy w sposób prawidłowy ustaliły okoliczności faktyczne istotne w kontekście rozpatrzenia przedmiotowej sprawy oraz zastosowały właściwą podstawę prawną zapadłych rozstrzygnięć, którą prawidłowo i należycie wyjaśniły w uzasadnieniach obu decyzji.
Skargą z 14 grudnia 2022 r. J.M. wniosła o wznowienie opisanego wyżej postępowania sądowego w sprawie o sygn. II SA/Bk 420/18. Jako podstawę wznowienia postępowania sądowego powołała przepis art. 273 § 2 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. wykrycie nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Jako nową okoliczność i dowód istotną dla wyniku sprawy sądowej skarżąca wskazała opinię biegłego hydrologa dr M.D. sporządzoną w czerwcu 2022 r. dla potrzeb postępowania administracyjnego prowadzonego przez Burmistrza Z. w sprawie naruszenia przez Gminę J. jako właściciela i zarządcę drogi gminnej (działki o numerze geodezyjnym [...]) stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów skarżącej tj. działki o numerze [...] położonej w obrębie J1. Skarżąca podała, że z treścią dowodu zapoznała się w dniu 15 września 2022 r. a zatem zachowała trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania.
W treści uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, J.M. zakwestionowała sporządzoną w poprzednim postępowaniu administracyjnym przez biegłego W.Ż. opinię z dnia 28 marca 2017 r. W ocenie skarżącej w opinii biegłego brak jest informacji o rzeczywistych działaniach właścicieli działki nr [...], regulujących spływ wód opadowych ze swojej działki oraz określenia jakiemu celowi rzeczywiście służy przepust znajdujący się pod drogą gminną. Jako okoliczności przemawiające za wznowieniem postępowania sądowego skarżąca wskazała informacje i fakty ujawnione w opinii sporządzonej w 2022 r. przez biegłego hydrologa dr M.D., w związku z prowadzonym przez Burmistrza Z. postępowaniem w sprawie [...] (opinia została dołączona do skargi). Zdaniem tego biegłego rozwiązanie problemu odprowadzania wód opadowych leży całkowicie w gestii właściciela drogi, a nieuprawniony spływ wód opadowych z działki nr [...] na pas drogowy powinien zostać zlikwidowany.
W skardze o wznowienie postępowania sądowego, skarżąca wniosła o zmianę wyroku WSA w Białymstoku z 16 października 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. II SA/Bk 420/18 poprzez uchylenie zaskarżonej uprzednio decyzji SKO z dnia 25 kwietnia 2018 r. nr 408.41/F-6/8/18 i przekazanie sprawy SKO do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego organ pozostawił rozstrzygnięcie do uznania Sądu. Nadmienił przy tym, że dowód, na który się powołuje skarżąca nie istniał w dacie wyrokowania w sprawie o sygn. II SA/Bk 420/18.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Skarga o wznowienie postępowania sądowego w sprawie sygn. akt II SA/Bk 420/18 podlegała odrzuceniu.
Problematyka wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem została unormowana w dziale VII w przepisach art. 270-285 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 270 P.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, w przypadkach przewidzianych w art. 271-273 P.p.s.a.
Stosownie do art. 271 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności:
- 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia;
- 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.
W myśl zaś art. 273 P.p.s.a. można żądać wznowienia na tej podstawie, że:
- 1) orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym;
- 2) orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (§ 1).
Można także żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (§ 2).
Ponadto można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy (§ 3).
Skarga o wznowienie postępowania sądowego, jak każde inne pismo strony, musi spełniać wymogi formalne określone w art. 46 P.p.s.a., a ponadto powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia (art. 279 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 277 P.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia
W pierwszej kolejności Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie jest wniesiona w powyższym terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia (art. 280 § 1 i 2 P.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 277 P.p.s.a. termin do złożenia skargi opartej na wykryciu nowych okoliczności faktycznych i środków dowodowych biegnie od dnia, w którym strona w sposób wiarygodny dowiedziała się o ich istnieniu i mogła ocenić ich prawdopodobny wpływ na wynik prawomocnie osądzonej sprawy.
Na rozprawie sąd także rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy (art. 281 P.p.s.a.).
W okolicznościach niniejszej sprawy zważywszy, że skarżąca uprawdopodobniła w treści skargi okoliczność zachowania terminu do jej złożenia poprzez stwierdzenie, że z nowym dowodem istotnym dla rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. II SA/Bk 420/18 zapoznała się w dniu 15 września 2022 r. a skargę o wznowienie postepowania złożyła 14 grudnia 2022 r. a także na fakt, że formalnie powołała się na ustawową podstawę wznowienia postępowania sądowego, sąd skierował skargę o wznowienie postępowania na rozprawę.
Sąd na rozprawie akceptując zachowanie przez skarżącą terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania poddał zastosowaną przez stronę podstawę wznowienia ocenie dopuszczalności przez trzyosobowy skład orzekający i stwierdził, że oczywista w sprawie okoliczność powstania nowego dowodu, na który skarżąca się powołała tj. opinii biegłego hydrologa M.D., w czerwcu 2022 r. nie może stanowić dopuszczalnej podstawy wznowienia postępowania sądowego prawomocnie zakończonego w 2018 r. Ze sformułowania użytego w art. 273 § 2 P.p.s.a. wynika bowiem, że "wykrycie" okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu sądowym odnosi się wyłącznie do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały podczas poprzedniego postępowania ale nie były znane stronom postępowania i dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania zostały ujawnione. Podstawa wznowienia postępowania sądowego objęta art. 273 § 2 P.p.s.a. nie może "powstać" tj. być wykreowana po uprawomocnieniu się wyroku kończącego pierwotne postępowanie sądowe.
Innymi słowami środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego zakończonego tym wyrokiem. Czteroletni odstęp między prawomocnym zakończeniem postępowania sądowego w sprawie o sygn. II SA/Bk 420/18 a powstaniem środka dowodowego powołanego przez stronę jako podstawa wznowienia postępowania sądowego przewidziana art. 272 § 2 P.p.s.a., w sposób oczywisty czyni skargę o wznowienie postępowania sądowego niedopuszczalną. Samo sformułowanie podstaw wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona postawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (vide: Komentarz do ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod redakcją R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H.Beck, wydanie 3 i przywołane w komentarzu orzecznictwo). Nie zachodziła zatem potrzeba łączenia badania dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.
Odrzucenie skargi skutkowało zwrotem na rzecz skarżącej uiszczonego wpisu od skargi stosownie do treści art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.