Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 28 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 912/22

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2022 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] września 2022 r. znak [...], którą odmówiono rejestracji pojazdu.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] kwietnia 2022 r. (data wpływu [...] czerwca 2022 r.) E. S. i J. S. (dalej: wnioskodawcy, skarżący) wystąpili do Prezydenta Miasta B. o rejestrację pojazdu marki O. Z., numer identyfikacyjny VIN: [...]. Załączyli do wniosku m.in. włoski dowód rejestracyjny wraz z tłumaczeniem na język polski, z którego wynika, że właścicielem samochodu był A. S.; zaświadczenie o badaniu technicznym pojazdu z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] wraz z dokumentem identyfikacyjnym pojazdu; pismo z Komisariatu IV Policji w B. z [...] czerwca 2022 r. z informacją, że pojazd nie figuruje w systemie SIS; umowę kupna-sprzedaży pojazdu z [...] czerwca 2016 r. zawartą na L. z D. L. Prezydent Miasta B. jako organ pierwszej instancji włączył do akt sprawy:

1. - decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] maja 2017 r. o odmowie rejestracji samochodu osobowego marki O. Z. nr [...], o którą ubiegał się M. K. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że pojazd był poszukiwany we Włoszech jako utracony w wyniku kradzieży z włamaniem w okresie [...] lipca 2016 r. w P. (informacja Komendanta Głównego Policji); postępowanie karne o sygn. [...] prowadzone przez Prokuraturę Rejonową B.–Południe zostało prawomocnie umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego, a samochód wykreślono z bazy SIS; prawowitym właścicielem pojazdu był A. S., a w jego następstwie firma ubezpieczeniowa, jednak nie są oni zainteresowani odbiorem pojazdu i zrzekają się do niego praw. Jak wskazał w ww. decyzji Prezydent Miasta L., ubiegający się o rejestrację pojazdu M. K. nie przedłożył dokumentu własności od ustalonych prawowitych właścicieli pojazdu;
2. - informację z [...] lipca 2022 r. z Prokuratury Rejonowej B.-Południe, zgodnie z którą pojazd został utracony w wyniku kradzieży z włamaniem w P. w dniu [...] lipca 2016 r. Do informacji załączono: odpis postanowienia z [...] listopada 2016 r. sygn. [...] w przedmiocie umorzenia dochodzenia w sprawie nabycia w dniu [...] lipca 2016 r. przez komis samochodowy przy ul. K. [...] w B. od D. L. pojazdu O. Z. nr VIN [...] pochodzącego z kradzieży na terenie Włoch, wobec braku znamion czynu zabronionego; pisma z[...] października 2016 r. i [...] grudnia 2016 r. z Komendy Głównej Policji Biura Międzynarodowej Współpracy Policji, zgodnie z którymi właściciel pojazdu A. S., jak i przedstawiciel firmy ubezpieczeniowej nie są zainteresowani odbiorem pojazdu i zrzekają się wszelkich praw do niego; opinię z [...] października 2016 r., z której wynika, że w pojeździe nie stwierdzono śladów przerabiania oznaczenia identyfikacyjnego VIN;
3. - informację z [...] lipca 2022 r. Prezydenta Miasta L. wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe informacje.

W piśmie z [...] lipca 2022 r. organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawców, na podstawie art. 50 § 1 K.p.a. oraz art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (dalej: P.r.d.), a także § 2 ust. 1 pkt 1, § 3 ust. 1 pkt 1 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (dalej: rozporządzenie MIiB) do przedłożenia dokumentu własności pojazdu w postaci prawomocnego orzeczenia sądu rozstrzygającego o prawie własności na rzecz wnioskodawców. W wezwaniu organ wyjaśnił, że przedłożona umowa z [...] czerwca 2016 r. nie może stanowić podstawy do rejestracji pojazdu, gdyż nie była zawarta z prawowitym właścicielem.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie (pismo z [...] lipca 2022 r.) wnioskodawcy wskazali, że nie dysponują orzeczeniem rozstrzygającym w przedmiocie prawa własności pojazdu, jednak nie jest ono konieczne, bowiem ustalenie podmiotu własności pojazdu objętego wnioskiem o rejestrację jest możliwe na podstawie innych dowodów, w tym dołączonych do pisma.: faktury VAT z [...] lipca 2016 r. o zbyciu pojazdu M. K., ugody z [...] kwietnia 2022 r. wraz z pokwitowaniem odbioru gotówki za pojazd, protokołu zdawczo-odbiorczego oraz faktury korygującej z [...] kwietnia 2022 r., na podstawie której M. K. zwrócił pojazd wnioskodawcom w związku z uzyskaniem decyzji o odmowie rejestracji pojazdu. Wnioskodawcy wskazali, że fakt przysługiwania w latach 2016-2022 prawa własności pojazdu M. K. potwierdzają m.in. akta postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej B.-Południe o sygn. [...], a w szczególności postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych z [...] stycznia 2017 r., w którym został on wskazany jako osoba uprawniona do pojazdu. Zdaniem wnioskodawców, stan własności pojazdu nie jest sporny, jedynymi podmiotami roszczącymi sobie prawo własności są skarżący.

Następnie organ pierwszej instancji zweryfikował dotychczasową informację o niefigurowaniu pojazdu w systemie SIS (pismo Zastępcy Komendanta Komisariatu Policji IV w B. z [...] sierpnia 2022 r.) oraz pouczył strony postępowania w trybie art. 79a § 1 i art. 10 § 1 K.p.a.

W piśmie z [...] sierpnia 2022 r. wnioskodawcy ponownie przedstawili swoje stanowisko. Podkreślili brak możliwości uzyskania orzeczenia sądu powszechnego oraz możliwość ustalenia przez organ pierwszej instancji we własnym zakresie, że nabyli własność pojazdu na podstawie art. 169, art. 181 czy art. 174 K.c.

Decyzją z [...] września 2022 r. Prezydent Miasta B. odmówił rejestracji pojazdu marki O. Z. nr identyfikacyjny VIN [...] na rzecz wnioskodawców. Organ przywołał treść przepisów art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 73 ust. 1 P.r.d. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia MIiB i wywiódł, że rejestracja pojazdu odbywa się na podstawie wniosku właściciela pojazdu, który przedkłada dowód własności pojazdu. Wskazanie w art. 72 P.r.d. dokumentów, które są niezbędne do rejestracji pojazdu, oznacza że postępowanie to jest sformalizowane, organ rejestracyjny zobowiązany jest wymagać tych dokumentów, a w związku z tym ciężar dowodu obciąża wnioskodawcę. Wszelkie wątpliwości uprawniają organ do odmowy rejestracji. Mając to na uwadze Prezydent Miasta wywiódł, że w oparciu o załączone dokumenty nie można bezspornie stwierdzić nabycia prawa własności przez wnioskodawców. Przedłożona umowa kupna-sprzedaży pojazdu nie stanowi - w kontekście pozostałego materiału dowodowego - dostatecznej podstawy wykazania prawa własności pojazdu.

Nie jest ona dowodem nabycia pojazdu, gdyż samodzielnie i niewątpliwie nie potwierdza przejścia własności pojazdu na osoby, które występują z wnioskiem o jego rejestrację. Ustalono bowiem, że pojazd został skradziony w dniach [...]lipca 2016 r. w P., jego prawowitymi właścicielami są A. S., a w jego następstwie T., natomiast przedłożona umowa kupna-sprzedaży została zawarta [...] czerwca 2017 r. z D. L. Organ stwierdził, że wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentu własności od ustalonych prawowitych właścicieli, nawet w sytuacji, gdy zrzekli się oni prawa własności i nie są zainteresowani odbiorem pojazdu. Nabywcy czyli wnioskodawcy (działający jako profesjonalny podmiot - prowadzili komis samochodowy) dopuścili się niedbalstwa. Powinni byli zweryfikować, czy zawierają umowę z prawowitym właścicielem, w szczególności sprawdzić dane z włoskiego dowodu rejestracyjnego, ewentualnie zweryfikować zbywcę bądź zażądać okazania dowodu nabycia przez niego pojazdu od właściciela wpisanego w dowodzie rejestracyjnym.

W zaistniałych okolicznościach kwestia własności pojazdu nie jest zatem oczywista. Sytuacja ta wymaga przedłożenia przez wnioskodawców bezspornego dowodu własności np. orzeczenia sądu ustalającego własność pojazdu.

Odwołanie złożyli E. S. i J.S. Zarzucili naruszenie:

1. a) art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 107 K.p.a. przez przeprowadzenie wadliwej, wybiórczej oceny materiału dowodowego oraz prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę prawdy materialnej, w szczególności przez błędne ustalenie, że z przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, iż wnioskodawcy są właścicielami pojazdu, podczas gdy okoliczność ta wynika z ogółu przedłożonych dokumentów, oraz niezasadne zarzucanie wnioskodawcom niedbalstwa;
2. b) art. 8 § 1 K.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania, przejawiający się w szczególności działaniami organu mającymi na celu zniechęcenie stron do popierania wniosku, przez powoływanie się na orzeczenia sądów administracyjnych w sposób zniekształcający ich znaczenie oraz żądanie przedkładania dokumentów niemożliwych do uzyskania (orzeczenia ustalającego własność pojazdu);
3. c) art. 107 § 1 pkt 5 w związku z art. 11 K.p.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do szeregu argumentów podnoszonych przez strony;
4. d) art. 72 ust. 1 w związku z art. 73 ust. 1 pkt 1 P.r.d. przez ich zawężającą wykładnię, która doprowadziła organ do błędnego wniosku, że dokumentem uzasadniającym rejestrację pojazdu byłaby w sprawie wyłącznie umowa sprzedaży, czy orzeczenie ustalające własność pojazdu, podczas gdy przedłożone dokumenty są wystarczające do dokonania rejestracji pojazdu.

W kolejnych punktach odwołania (e, f, g) wnioskodawcy zarzucili naruszenie art. 174 K.c., art. 169 K.c., albo 180 K.c. w związku z art. 181 K.c. przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy regulacje te potwierdzają nabycie prawa własności przez wnioskodawców. Podkreślili, że organ powinien na nich zarejestrować pojazd w sytuacji, gdyż żaden inny podmiot nie rości sobie do niego prawa.

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny prawnej identycznie jak organ pierwszej instancji. Powołując się na całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że przedłożona umowa kupna-sprzedaży pojazdu O. Z. z [...] czerwca 2016 r. nie stanowi wystarczającej podstawy wykazania prawa własności pojazdu. Kolegium wyjaśniło, że umowa kupna-sprzedaży może być w postępowaniu rejestracyjnym wystarczającym dowodem własności, jeżeli potwierdza nabycie pojazdu a inne dowody, dokumenty oraz okoliczności temu nie przeczą bądź nie podają jej w taką wątpliwość, której usunięcie nie należy do organu rejestracyjnego.

W konsekwencji, umowa kupna-sprzedaży nie jest dowodem nabycia pojazdu wtedy, gdy samodzielnie nie potwierdza w sposób niewątpliwy przejścia własności pojazdu na osoby, które występują z wnioskiem o rejestrację pojazdu. Organ bowiem nie może dokonać rejestracji pojazdu w sytuacji, gdy musi dokonać oceny przedłożonych dokumentów pod kątem ich autentyczności. Zdaniem Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że wnioskodawcy nie przedstawili dokumentu własności od ustalonych prawowitych właścicieli pojazdu, nawet w sytuacji gdy zrzekli się oni prawa własności i nie są zainteresowani odbiorem pojazdu.

W związku z tym umowa kupna-sprzedaży z [...] czerwca 2016 r. zawarta pomiędzy D. L. a S. nie może stanowić rzetelnego dokumentu poświadczającego bezsporną własność pojazdu. SKO wywiodło, że ustalenia dotyczące istnienia bądź nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego należą do właściwości sądów powszechnych. Wnioskujący o rejestrację pojazdu, nie wykazując zachowania ciągłości w przeniesieniu prawa własności pomiędzy zbywcą a jego poprzednikiem prawnym, sam nie może skutecznie domagać się uznania istnienia tego prawa po jego stronie. W tym wypadku słuszne jest odesłanie na drogę postępowania cywilnego.

W pozostałym zakresie Kolegium wskazało na orzecznictwo sądów administracyjnych i wyjaśniło, że do kompetencji organów rozpoznających wnioski o rejestrację pojazdów nie należy dokonywanie ustaleń co do istnienia stosunku prawnego lub prawa, w tym także rozstrzyganie kwestii nabycia własności rzeczy ruchomej w warunkach określonych w art. 169 § 1 lub § 2 K.c. Nie mieści się to w kompetencjach organu rejestrującego, a postępowanie w zakresie ustalenia prawa własności należy wyłącznie do właściwości sądów powszechnych (art. 189 K.p.c.). W konsekwencji Kolegium nie potwierdziło żadnych naruszeń prawa procesowego i materialnego, w szczególności zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 w związku z art. 73 ust. 1 pkt 1 P.r.d. uznało za nieuzasadniony.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyli J. S. i E. S., którzy zarzucili naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. a) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie decyzji organu pierwszej instancji w mocy, podczas gdy z okoliczności sprawy niewątpliwie wynikało, że decyzja jest objęta wieloma wadami, nie odpowiada prawu, wobec czego należało ją uchylić w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem skarżących;
2. b) art 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 107 K.p.a. w z. z art 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo że w sposób wadliwy, wybiórczy ocenił on materiał dowodowy oraz prowadził postępowanie w sposób naruszający zasadę prawdy materialnej, wobec czego organ drugiej instancji dopuścił się tych samych naruszeń przejawiających się w szczególności błędnym ustaleniem, że:
3. - z przedłożonych przez skarżących dokumentów nie wynika, iż są oni właścicielami spornego pojazdu, podczas gdy okoliczność ta z przedłożonych dokumentów wynika,
4. - skarżący nabywając sporny pojazd dopuścili się niedbalstwa - podczas gdy okoliczność ta nie była w ogóle przedmiotem postępowania dowodowego, jest ona ponadto nieistotna dla rozstrzygnięcia;
5. c) art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo że organ ten przeprowadził postępowanie w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania przejawiający się w szczególności zniechęcaniem stron do popierania wniosku o rejestrację pojazdu, powoływaniem się na orzeczenia sądów administracyjnych w sposób zniekształcający ich znaczenie oraz żądanie przedkładania dokumentów niemożliwych do uzyskania (orzeczenia ustalającego własność pojazdu), podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżący przedstawili wszystkie niezbędne dokumenty potwierdzające nabycie przez nich własności pojazdu;
6. d) art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 11 K.p.a. przez nieodniesienie się przez organ drugiej instancji do szeregu argumentów wskazywanych przez skarżących w toku postępowania, w tym m.in. w odwołaniu od decyzji, uzasadniających uwzględnienie wniosku o rejestrację, w wyniku czego skarżący nie wiedzą, z jakich przyczyn organ drugiej instancji nie uwzględnił wniosku;
7. e) art. 72 ust. 1 w związku z art. 73 ust. 1 pkt 1 P.r.d. przez ich zawężającą wykładnię, która doprowadziła do błędnego wniosku, że dokumentem uzasadniającym rejestrację pojazdu byłaby wyłącznie umowa sprzedaży czy orzeczenie ustalające własność pojazdu, podczas gdy przedłożone przez skarżących dokumenty są wystarczające do dokonania rejestracji pojazdu, potwierdzają bowiem jednoznacznie fakt, że przysługuje im prawo własności pojazdu;
8. f) art. 174 K.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ww. regulacja potwierdza nabycie prawa własności przez skarżących; ewentualnie
9. g) art. 169 K.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ww. regulacja potwierdza nabycie prawa własności przez skarżących; ewentualnie
10. h) art. 180 K.c. w zw. z art. 181 K.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ww. regulacja potwierdza nabycie prawa własności przez skarżących.

Zdaniem skarżących, wbrew twierdzeniom organów "nie posiadają stanowiącego przesłankę materialnoprawną powództwa o ustalenie interesu prawnego, gdyż przysługuje im dalej idące roszczenie o rejestrację pojazdu". Czyni to niemożliwym uzyskanie wymaganego przez organ orzeczenia. Skarżący wskazali, że organ nie odniósł się do przedstawionej argumentacji, że nabyli własność pojazdu na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, w tym m.in. że podstawę nabycia własności mogły stanowić (alternatywnie) instytucje prawne opisane w art. 169 K.c., art. 181 K.c. czy w art. 174 K.c. Skarżący stwierdzili, że w toku postępowania dokładnie opisali, że nabyli pojazd na postawy umowy z 27 czerwca 2016 r., następnie zbyli go [...] lipca 2016 r. na rzecz M. K., któremu w latach 2016-2022 przysługiwało prawo własności pojazdu. Fakt ten potwierdza także postanowienie Prokuratury Rejonowej B.-Południe w B. z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie dowodów rzeczowych.

Zdaniem skarżących, skoro M. K. przez ponad 6 lat korzystał z pojazdu jak właściciel, to zgodnie z art. 169 § 1 i 2 K.c., niezależnie od stanu właścicielskiego pojazdu w dacie jego sprzedaży, własność pojazdu przeszła na jego rzecz najpóźniej w 2019 r.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i zaakcentowało, że do kompetencji organów rozpoznających wnioski o rejestrację pojazdów nie należy dokonywanie ustaleń co do istnienia określonego stosunku prawnego lub prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Spór w sprawie niniejszej sprowadza się do oceny legalności stanowiska organów o nieprzedłożeniu przez skarżących, wraz z wnioskiem o rejestrację pojazdu, niebudzącego wątpliwości dowodu własności pojazdu. Zdaniem sądu, stanowisko organów nie narusza prawa. Wbrew zarzutom skargi zostało należycie umotywowane i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 288 ze zm.), dalej: P.r.d., rejestracji dokonuje się na podstawie: 1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;

1. 2) (uchylony);
2. 3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
3. 4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
4. 5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
5. 6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy; 6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy, pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e), samochód ciężarowy (kategoria homologacyjna N1), podrodzaj "furgon", "furgon/podest", "ciężarowo-osobowy", "terenowy", "wielozadaniowy" lub "van" lub samochód specjalny (kategoria homologacyjna Ml i N1), został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6. 7) (uchylony);
7. 8) (uchylony);
8. 9) (uchylony).

Stosownie do treści art. 73 ust. 1 P.r.d., rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela pojazdu, starosta właściwy ze względu na miejsce jego stałego zamieszkania (siedzibę) lub czasowego zamieszkania, wydając decyzję o rejestracji pojazdu, dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne.

Z powyższych regulacji wynika, że postępowanie rejestracyjne cechuje formalizm, a możliwość prowadzenia postępowania dowodowego przez organ rejestracyjny została ograniczona do obowiązku sprawdzenia czy wnioskodawca przedłożył wszystkie wymagane dla rejestracji pojazdu dokumenty, w szczególności dowód własności pojazdu. Wszelkie wątpliwości odnośnie tego, czy z materiału dowodowego wynika prawo własności pojazdu przysługujące wnioskodawcy – uprawniają organ do odmowy rejestracji pojazdu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Usprawiedliwione są bowiem powzięte przez organy wątpliwości odnośnie istnienia bezspornego dowodu własności pojazdu na rzecz skarżących.

Do wniosku o rejestrację pojazdu skarżący przedłożyli m.in. umowę kupna-sprzedaży pojazdu zawartą na Litwie [...] czerwca 2016 r. z D. L. Tymczasem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że w nocy z [...] na [...] lipca 2016 r. w P. doszło do kradzieży będącego przedmiotem niniejszego postępowania pojazdu, a następnie [...] lipca 2016 r. doszło do jego sprzedaży przez skarżących na rzecz M. K., któremu organ rejestracyjny w L. dwukrotnie odmówił rejestracji pojazdu (vide decyzja z [...] maja 2017 r. oraz wskazana w niej decyzja odmowna z [...] września 2016 r., k. 22 akt adm.). Odmowy były motywowane wątpliwościami co do prawa własności nabywcy. Z powyższego więc wynika, że po dacie zawarcia umowy kupna-sprzedaży w dniu [...] czerwca 2016 r. polskie organy rejestracyjne powzięły wątpliwości co do prawidłowości wykazania niezakłóconego przeniesienia prawa własności pojazdu między kolejnymi nabywcami pojazdu, co wykluczyło jego rejestrację w latach 2016 i 2017.

Zdaniem sądu, stan istnienia tych wątpliwości trwa do dzisiaj. Nie podważa ich ani umorzenie postępowania przygotowawczego postanowieniem z [...] listopada 2016 r. w sprawie sygn. [...] (w przedmiocie nabycia przez komis samochodowy prowadzony przez skarżących spornego pojazdu jako pochodzącego z kradzieży na terenie Włoch), ani zrzeczenie się praw do pojazdu przez pierwszego znanego właściciela i firmę ubezpieczeniową, ani zawarcie [...]kwietnia 2022 r. ugody przez skarżących z M. K., mocą której skarżący uregulowali roszczenia cywilne związane z transakcją kupna-sprzedaży z [...] lipca 2016 r. w związku z nakazem zapłaty wydanym [...] marca 2022 r. w sprawie [...], ani też fakt zwrotu pojazdu jako dowodu rzeczowego M. K. jako "prawowitemu nabywcy ruchomości". Wyżej wskazane umorzenie postępowania przygotowawczego ma wyłącznie skutki prawnokarne (potwierdza brak popełnienia czynu zabronionego), natomiast nie wywołuje automatycznie skutku w postaci nabycia prawa własności pojazdu objętego postępowaniem przygotowawczym przez skarżących bądź inne osoby.

Zrzeczenie się prawa własności przez pierwotnego właściciela w okolicznościach niniejszej sprawy – wobec faktu utraty pojazdu w wyniku czynu zabronionego oraz tego, że pojazd następnie stał się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego – nie uprawnia organów dokonujących rejestracji pojazdu do ustalania we własnym zakresie aktualnego właściciela pojazdu i podstawy prawnej nabycia przez niego prawa własności. Z kolei przedstawiona ugoda z [...] kwietnia 2022 r. zawiera wprost oświadczenie M. K., zgodnie z którym "nie jest właścicielem samochodu osobowego marki O. model Z. wyprodukowanego w 2008 roku o numerze VIN [...], zrzekając się wszelkich roszczeń co do ww. samochodu, w tym w razie wątpliwości zrzekając się również jego własności na rzecz Sprzedającego" (§ 1 ust. 6 ugody). W tych okolicznościach nieuzasadnione jest argumentowanie, jak czynią to skarżący, że skoro M. K. przez ponad 6 lat korzystał z samochodu jak właściciel, własność pojazdu przeszła na niego najpóźniej w 2019 r. Już bowiem w treści ugody expressis verbis sformułowano i dopuszczono możliwość "istnienia wątpliwości" co do prawa własności pojazdu.

Przypomnieć też należy, że prawo własności M. K. zostało zakwestionowane dwukrotnie wydanymi decyzjami o odmowie rejestracji pojazdu. Podobnie kwestia zwrotu pojazdu jako dowodu rzeczowego jest wyłącznie kwestią wpadkową postępowania przygotowawczego, nierozstrzygającą w trybie prawem przewidzianym o cywilnym prawie własności pojazdu.

W świetle powyższych okoliczności, nie ma podstaw do wywodzenia, że istnienie w obrocie prawnym umowy kupna-sprzedaży z [...] czerwca 2016 r. dowodzi prawa własności skarżących, gdyż skuteczność tego nabycia podważają okoliczności związane z utratą prawa własności pojazdu we Włoszech, a następczo – okoliczności związane z odmowami rejestracji pojazdu na rzecz nabywcy pojazdu od skarżących oraz wątpliwości odnośnie sprzedaży rzeczy M. K. z wadą prawną. Tym samym ciągłość przenoszenia prawa własności nie jest wykazana w sposób niewątpliwy, a to dowodzi braku niebudzącego wątpliwości dowodu własności pojazdu na rzecz skarżących. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka pozytywna rejestracji pojazdu wynikająca z art. 72 ust. 1 pkt 1 P.r.d.

Trafnie i bez naruszenia prawa organy wywiodły, że umowa kupna-sprzedaży może być w postępowaniu rejestracyjnym wystarczającym dowodem własności pojazdu, ale tylko wówczas gdy potwierdza nabycie pojazdu, a zatem jeżeli inne dowody (dokumenty) okoliczności tej nie przeczą lub nie podają jej w wątpliwość, której usunięcie nie należy do organu rejestracyjnego. Wynika to wprost z § 2 ust. 1 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2355, ze zm.), interpretowanych w kontekście art. 72 ust. 1 i art. 73 P.r.d. (zgodnie z § 50 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów (Dz. U. poz. 1847 ze zm.), do postepowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie przedmiotowego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe, z wyłączeniem przepisów dotyczących przedkładania i wydawania karty pojazdu albo jej wtórnika oraz wydawania nalepki kontrolnej albo jej wtórnika).

Innymi słowy, umowa kupna-sprzedaży nie jest dowodem nabycia pojazdu wtedy, gdy samodzielnie nie potwierdza w sposób niewątpliwy przejścia własności pojazdu na podmiot, który występuje z wnioskiem o rejestrację pojazdu. Dlatego sąd uznał, że w sprawie niniejszej zarzut naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 77 § 1, art. 107 K.p.a.) nie jest uzasadniony. Zakwestionowanie wiarygodności skutków cywilnoprawnych wywołanych przez tę umowę – oparte na materiale dowodowym – jest prawidłowe i wystarczające do odstąpienia od przeprowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego. Zakres postępowania wyjaśniającego dopuszczalnego w postępowaniu administracyjnym o rejestrację pojazdu organy wywiodły prawidłowo z brzmienia przywołanych przepisów prawa o ruchu drogowym (przepisu ustawy i przepisów wykonawczych). Organy nie popełniły błędu w wykładni prawa materialnego, co przekłada się na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania.

Nie doszło też do naruszenia zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów (art. 8 § 1 K.p.a.), bowiem wyjaśniono powody decyzji odmownej. Wyjaśnienie to realizuje zasadę przekonywania (art. 11 K.p.a.).

Rejestracja pojazdu, czyniona na użytek dopuszczenia pojazdu do ruchu, dokonywana jest na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Stąd też ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny nie mogą zajmować się oceną skutków cywilnoprawnych czynności prawnych stron dokonywanych w przekonaniu, że strony skutecznie przenoszą własność pojazdu. Te sprawy należą do właściwości sądu powszechnego. Organy administracji publicznej mają natomiast obowiązek w postępowaniu rejestracyjnym wypowiedzieć się odnośnie tego, z jakich powodów kwestionują przedstawione dokumenty. Wypowiedź w tym zakresie sformułowana w niniejszym postępowaniu znajduje podstawę w okolicznościach wynikających ze stanu faktycznego sprawy odzwierciedlonego materiałem dowodowym, a jej konkluzje nie naruszają prawa. Organy przedstawiły okoliczności niezbędne dla ustalenia, czy z wnioskiem o rejestrację pojazdu wystąpił aktualny właściciel pojazdu, jak tego wymaga przepis art. 73 ust. 1 P.r.d. i czy co do tego prawa własności nie ma wątpliwości.

Skoro więc rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, to powinien on przedstawić dowód własności niebudzący żadnych wątpliwości. Jeśli takie wątpliwości w sposób uzasadniony powstaną, jak w sprawie niniejszej, organ administracyjny zobowiązany jest wydać decyzję odmowną w sprawie rejestracji pojazdu. Ustalenie prawa własności nie należy bowiem do kompetencji organu rejestrującego pojazd, lecz do sądów powszechnych (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., I OSK 1029/06).

Zdaniem więc sądu, organ administracji nie był zobowiązany szczegółowo odnosić się do tego, czy na podstawie wskazanych przez skarżących przepisów prawa cywilnego doszło do nabycia rzeczy ruchomej od osoby nieuprawnionej, w drodze zasiedzenia czy też doszło do porzucenia rzeczy. Organ administracji nie posiada kompetencji w tym zakresie. Domagając się takiej oceny skarżący w istocie żądają wejścia przez organ w kompetencje sądu cywilnego, co jest niedopuszczalne. Nie podważa powyższej konkluzji fakt, że – jak twierdzą skarżący – nikt obecnie nie rości sobie prawa do pojazdu, skoro istotne wątpliwości budzi ciągłość przenoszenia prawa własności pojazdu, co wyżej wykazano.

Nie można też zgodzić się z twierdzeniem skarżących, iż roszczenie administracyjnoprawne o rejestrację pojazdu "pochłania" roszczenie cywilnoprawne o nabycie rzeczy ruchomej, bowiem – w ocenie sądu – jest odwrotnie. Bez uzyskania orzeczenia sądu cywilnego rozstrzygającego wszelkie wątpliwości odnośnie prawa własności skarżących do pojazdu na drodze cywilnej – nie jest możliwa rejestracja pojazdu w drodze administracyjnej na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 1 P.r.d – z uwagi na niespełnienie przesłanek wynikających z tego przepisu w postaci przedstawienia niebudzącego wątpliwości dowodu własności pojazdu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 1415/10, "Rolą organów jest jedynie nanoszenie zmian w stanie prawnym do odpowiedniego rejestru" (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, zaskarżone decyzje nie naruszają norm wynikających z przepisów wskazanych w skardze, jak również innych, które sąd powinien uwzględnić z urzędu na zasadzie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.