Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1/23

Uzasadnienie

A. H. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) z dnia 22 listopada 2022 r. nr SKO Gd/2933/22, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Redy z dnia 19 kwietnia 2022 r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, A. H. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 25 lutego 2022 r. A. H. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem A. H. Burmistrz Redy decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji ustalił, że osobą wymagającą opieki jest mąż skarżącej A. H., który ma 47 lat i zgodnie z wydanym na stałe orzeczeniem z dnia 16 października 2018r. został zaliczony do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Porusza się samodzielnie, jeździ samochodem, samodzielnie spożywa posiłki oraz samodzielnie dba o higienę osobistą, nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok czy stomii, karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów czy pieluchomajtek.

W związku z tym organ doszedł do wniosku, że A.H. nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Skarżąca zapewnia mężowi wsparcie w niektórych czynnościach życia codziennego, np. pilnuje, by poszedł się umyć, pomaga mu podczas mycia oraz dawkuje leki, robi zakupy, sprząta dom, gotuje i podaje mężowi posiłki, a w nocy, jak oświadczyła, musi często pilnować oddechu męża z powodu jego bezdechów nocnych oraz sprawdzać, czy maszyna pomagająca mu podczas snu prawidłowo działa i jest dobrze podłączona.

W ocenie organu A. H. pomaga mężowi w codziennym funkcjonowaniu, jednak wykonywanych przez nią w ramach opieki nad mężem czynności nie można uznać za sprawowanie opieki stałej, a raczej za wspomaganie osoby niepełnosprawnej w jej funkcjonowaniu, które nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia co najmniej w niepełnym wymiarze. To oznacza, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez A. H. a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 22 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę lub jej niepodejmowanie w tymże celu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, należy zatem stosować tylko do tych stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Analizując zgromadzone w sprawie dowody organ doszedł do przekonania, że taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie.

Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego, zwłaszcza dokumentacji medycznej w postaci karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 2019 r. w UCK w G., zaświadczenia lekarskiego NZOZ w R., także zaświadczeń z wizyt prywatnych u lekarza psychiatry i opinii biegłych z 2019 r. wynika, że mąż strony choruje na zaburzenia afektywne dwubiegunowe, samoistne nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, obturacyjny bezdech senny, hiperurykemię. Z potwierdzonego ostatnio pobytu w szpitalu odnotowano, że miał on miejsce w okresie od 31 maja 2019 r. do 2 lipca 2019 r., w trybie zaplanowanym tj. na podstawie skierowania celem optymalizacji farmakoterapii. W dokumentacji zapisano, że w wyniku zastosowania leczenia uzyskano normalizację nastroju i napędu psychoruchowego, poprawę w zakresie hedonii, ustąpienie lęku i niepokoju, uregulowanie snu i apetytu. Zapisano m.in, że w dniu wypisania pacjent o świadomości jasnej, zorientowany dobrze, wszechstronnie, bez cech auto i heteroagresji. W zaleceniach głównych wymieniono: kontrolę u psychiatry w ciągu 2-4 tygodni, regularne przyjmowanie leków, regularna aktywność fizyczna i redukcja masy ciała.

W ocenie Kolegium, ustalone u A. H. (lat 47) choroby wskazują, że wymaga on wsparcia, pomocy osoby drugiej w pełnieniu ról społecznych, lecz nie jest on osobą leżącą, wymagającą karmienia, przebierania, przeciwdziałania odleżynom itp. Wręcz przeciwnie, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki oraz samodzielnie dba o higienę osobistą. Wskazania także wymaga, że jak strona sama oświadczyła, czynności pomocowe przy mężu są zależne od epizodu choroby i wykonywane są w razie potrzeby. Z dokumentacji medycznej załączonej do akt sprawy nie wynika także, by stan chorobowy A. H. uległ znacznemu pogorszeniu. W wywiadach z opisu wizyt w placówce prywatnej lekarza psychiatry odnotowywane są stany lęku, niepokoju, zaburzenia snu - epizody maniakalne, charakteryzujące się wzmożonym nastrojem, nadpobudliwością oraz zwiększoną aktywnością psychiczną. Jednakże dokumentacja dowodzi, że pacjent pozostaje pod stałą opieką specjalistyczną (wizyty raz w miesiącu) i w stosunku do niego stosowane są odpowiednie leki.

Co równie ważne, strona nie zawsze uczestniczy w wizytach u lekarza wraz z mężem. Wskazało również Kolegium, że pomimo iż w trakcie ostatnio przeprowadzanego wywiadu podopieczny zachowywał się nienaturalnie, to pracownicy socjalni odnieśli wrażenie, że zachowanie to było podyktowane udowodnieniem, że wymaga pomocy ze strony małżonki. Jest to tym bardziej prawdopodobne, gdyż w kartach z wizyt prywatnych pacjent wyraźnie dawał do zrozumienia, że czuje wrogość MOPS do swojej osoby, który nie potwierdza jego stanu zdrowia. Poza tym, gdyby przyjąć że chory zachowuje się niewłaściwie, co zagraża jego zdrowiu, małżonka winna zareagować i wezwać pomoc przerywając tym samym wywiad. Tymczasem takie czynności nie zostały w ogóle podjęte.

Dodatkowo odnotowane zostało we wnioskach, że A. H. w wywiadzie z innym pracownikiem zachowywał się bez żadnych zaburzeń. Widywany jest również przez innych pracowników socjalnych prowadząc samochód (gdyż jak podała małżonka posiada on prawo jazdy) i zachowując się w normach społecznych. Kolegium wskazało też, że w treści jednej z kart wizyt u lekarza odnotowano, że wobec A. H. został zastosowany 1,5 roczny środek zapobiegawczy o charakterze izolacyjnym w postaci aresztu. Część zaś dokumentacji medycznej była wydawana na cele związane z postępowaniami przed sądami powszechnymi.

Skarżąca wskazała, że czynności realizowane wobec męża to: przygotowanie i podawanie posiłków oraz leków (3 x dziennie), mierzenie ciśnienia (2 x dziennie), umawianie wizyt lekarskich - w zależności od potrzeb, sprzątanie mieszkanie, robienie zakupów, prasowanie, pranie, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie na spacery, odśnieżanie, czytanie książek, układanie męża do snu, gdyż z powodu bezdechów nocnych podłączany jest do maszyny pomagającej mu podczas snu w prawidłowym oddychaniu. Strona też podała, że zostawia podopiecznego samego gdy robi szybkie zakupy, wykupuje leki. To również jest uzależnione od epizodu choroby.

Zdaniem Kolegium, wątpliwości nie budzi charakter świadczonej wobec męża opieki, który wynika z faktu wspólnego z nim zamieszkiwania. W opozycji jednak z twierdzeniami skarżącej pozostają ustalenia, że rozmiar opieki wypełnia cały dzień i uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek rozmiarze czasu pracy. Wymienione czynności należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Przy właściwej organizacji czasu pracy czynności te nie powodują przeszkody w realizacji aktywności zawodowej, chociażby na niepełny wymiar czasu pracy. Tym bardziej jest to uzasadnione, że strona jest wykwalifikowaną fryzjerką, a tego typu usługi świadczone w różnych godzinach dnia. Podłączanie natomiast męża do maszyny w związku z jego bezdechami odbywa się w nocy. Jest to powszechna metoda leczenia obturacyjnego bezdechu sennego. Wspomaga ona oddychania za pomocą aparatu składającego się z pompy i przyłączonej do niej elastycznej rurki - maski nosowej bądź pełnotwarzowej. Pompowane do dróg oddechowych powietrza pozwala utrzymać ich drożność, eliminuje zatem podstawową przyczynę bezdechów, jaką jest zapadanie tkanek gardła.

Kolegium wskazało nadto, że wątpliwe jest aby czynności takie jak sprzątanie po każdym posiłku i codziennie popołudniu były przez skarżącą wykonywane, o czym świadczy wizyta w domu stron, gdzie pracownicy socjalni po raz kolejny odnotowali, że panował tam brud, nieporządek i porozrzucane wszędzie rzeczy. Wątpliwości budzi również to, że dom jednorodzinny, który wskazywany jest jako miejsce zamieszkania rodziny, jest domem użyczonym. W pokoju do którego zostali zaproszeni pracownicy socjalni stał jedynie stół z krzesłami. Brak było mebli takich jak kanapa. Nie zauważono tam żadnych zabawek, ubrań, choć w rodzinie wychowywane są dzieci. Odniesiono wrażenie (co zostało odnotowane), że strona z rodziną tam nie zamieszkują. Nie bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje także fakt, że kiedy pracownicy socjalni wcześniej przybywali by przeprowadzić wywiad środowiskowy ze stroną, ta była za każdym razem nieobecna.

W konsekwencji Kolegium uznało, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy, co uzasadniałoby przyznanie stronie żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

A. H. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, zarzucając organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że "niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniesiono, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem strony nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń rozstrzygających sprawę administracyjną, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Kontrolując wydane w tej sprawie decyzje w tak określonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022r., poz. 615), zwanej dalej "ustawą", a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu;

1. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
2. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
3. 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, tj. rozważenie tego, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej męża opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Jedną z podstawowych bowiem przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą względem męża wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych wynika, że A. H. choruje na chorobę afektywną dwubiegunową, w związku z czym wymaga stałego leczenia farmakologicznego i psychoterapii. Z psychoterapii korzysta raz w tygodniu, wizyty u psychiatry odbywają się raz w miesiącu. Choruje również na nadciśnienie, z czym wiąże się konieczność dokonywania codziennych pomiarów ciśnienia. Ponadto cierpi na obturacyjny bezdech senny, w związku z czym wymaga wspomagania podczas snu specjalną maszyną. Samodzielnie się porusza, spożywa posiłki, dba o higienę osobistą. Samodzielnie jeździ samochodem. Z powodu choroby psychicznej ma epizody depresji i obniżonego nastroju, podczas których najczęściej przyjmowany jest na oddział psychiatryczny i po unormowaniu nastroju powraca do domu (vide: wywiad środowiskowy z dnia 17 marca 2022 r.). Ostatni udokumentowany w aktach pobyt w szpitalu miał miejsce w dniach od 31 maja do 2 lipca 2019 r. i był to pobyt planowany, na podstawie skierowania, celem optymalizacji farmakoterapii (k. 35 akt administracyjnych). W aktach znajdują się także karty wizyt z 2022 r. (dokładne daty wizyt są niemożliwe do odczytania) stwierdzające w wywiadzie stany niepokoju, lęku, zaburzeń snu.

Skarżąca w ramach opieki sprawowanej nad mężem czuwa nad przyjmowaniem przez niego leków, mierzy mu ciśnienie oraz pilnuje aby dbał o higienę osobistą. Sprawdza również czy maszyna wspomagająca oddech podczas snu prawidłowo działa i czy jest dobrze podłączona. Towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich, ale nie wszystkich. Do jej obowiązków należy również przygotowanie posiłków. Według oświadczenia skarżąca sprząta, niemniej jednak pracownicy socjalni w wywiadzie środowiskowym odnotowali znaczny bałagan w domu (brud, porozrzucane ubrania, worki z różnymi rzeczami). W aktach sprawy znajduje się też harmonogram dnia przygotowany przez skarżącą, zawierający opis wykonywanych przez skarżącą czynności. Według harmonogramu: 07.00-09.00 w razie potrzeby pobudka, w razie potrzeby zaprowadzenie do toalety, pomoc w porannej toalecie, ubraniu, przygotowanie i podanie śniadania, pomiar ciśnienia; 09.00-11.00 sprzątanie, zmywanie, zakupy, załatwianie spraw; 11.00-13.00 szykowanie obiadu, w razie potrzeby zaprowadzenie do toalety, w razie potrzeby wizyty lekarskie; 13.00-15.00 podanie obiadu, zmywanie, sprzątanie po obiedzie, w razie potrzeby czynności ogrodnicze, odśnieżanie; 15.00-17.00 sprzątanie, pranie, prasowanie, oglądanie telewizji, rozmowa, tłumaczenie mężowi lub przypominanie, ćwiczenia rozwijające myślenie; 17.00-19.00 szykowanie kolacji, w razie możliwości wyjścia na spacer, pomiar ciśnienia, w razie możliwości rozruszanie stawów, ćwiczenia fizyczne; 19.00-21.00 podanie kolacji, sprzątanie po kolacji, pomoc w wieczornej toalecie, pomoc w ubraniu, rozścielenie łóżka, podłączenie aparatu na bezdech senny, przygotowanie i porcjowanie leków; 21.00-23.00 podłączenie aparatu na bezdech senny, pójście spać, czuwanie w nocy.

W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mężem wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, ścielenie łóżka, robienie zakupów, opłacanie rachunków są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą nie absorbują jej w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia. Pomoc świadczona mężowi dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (podanie leków, przypilnowanie aby mąż się umył, mierzenie ciśnienia) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich).

Ponadto mąż skarżącej porusza się samodzielnie nie tylko w obrębie mieszkania ale również poza nim, w tym jeżdżąc samochodem, a zatem nie wymaga takiego wsparcia jak osoba obłożnie chora. Podłączanie męża do maszyny w związku z jego bezdechami odbywa się w nocy. Jest to powszechna metoda leczenia obturacyjnego bezdechu sennego niewymagająca stałego czuwania drugiej osoby nad prawidłowością działania urządzenia. Materiał dowodowy nie wskazuje również, aby mąż skarżącej wymagał pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych.

Prawidłowo organy oceniły, że z akt sprawy nie wynika, aby A. H. wymagał stałego nadzoru osoby drugiej i pozostawiony sam był narażony na zagrożenie życia, zdrowia czy dyskomfort związany z niemożnością zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Wprawdzie podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 października 2022 r. (po uprzednim umówieniu) A. H. zachowywał się w sposób wskazujący na zaburzenia – był nadpobudliwy, miał słowotok, zachowywał się nienaturalnie, przebierał się w mundur i pokazywał pościel ubrudzoną ludzkim kałem – jednak pracownice socjalne odnotowały, że w ich ocenie było to zachowanie sztuczne, mające na celu wywołanie wrażenia, że wymaga on stałej pomocy żony. Brak jest podstaw do podważenia tej oceny. Akta sprawy zawierają liczne dokumenty dotyczące leczenia A. H., w tym dokumenty z jego hospitalizacji, zaświadczenia lekarskie czy wreszcie opinię psychiatryczną sporządzoną w dniu 20 września 2019 r. na potrzeby sprawy karnej, której celem była ocena stanu rozwoju umysłowego A. H. jako świadka oraz jego zdolności do postrzegania i odtwarzania postrzeżeń.

Z dokumentów tych nie wynika, aby tego rodzaju zachowanie jakie A. H. przejawiał w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego było wcześniej stwierdzane. Słusznie też Kolegium zauważyło, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzanego z A. H. w dniu 9 grudnia 2021 r. w sprawie o przyznanie zasiłku stałego zachowywał się on w sposób zrównoważony i zgodny z normami społecznymi, a nadto, że gdyby przyjąć, że jego zachowanie w dniu 20 października 2022 r. nie było sztuczne, skarżąca jako osoba sprawująca opiekę powinna była wywiad przerwać i wezwać pogotowie. Z tych wszystkich powodów uznać należy dokonaną przez Kolegium ocenę dowodów za prawidłową, zgodną z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a.", w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Podważenie oceny dowodów dokonanej przez organ wymagałoby wykazania niezupełności materiału dowodowego, nielogiczności lub niezgodności z zasadami wiedzy lub doświadczenia życiowego wyprowadzonych z materiału dowodowego wniosków. Takich okoliczności Sąd nie stwierdził, akceptując tym samym wnioski organów.

W ocenie Sądu zgodzić należy się z organami, że czynności jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad mężem opieki nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, również w wyuczonym przez skarżącą zawodzie (jest ona fryzjerką z 20-letnim doświadczeniem). Twierdzenia skarżącej, że nie pozostawia męża samego na dłużej niż 1-2 godziny nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Bywa on widywany przez pracowników socjalnych jak prowadzi samochód (vide: wywiad środowiskowy z 20.10.2022 r.).

Również w dniu 15 marca 2022 r. pracownicy socjalni zastali w domu wyłącznie A. H. – zgodnie z jej oświadczeniem mąż miał być u lekarza wraz z kolegą. Z akt nie wynika, aby mąż skarżącej pozostawiony sam na pewien czas, niezbędny na wykonywanie przez skarżącą pracy, był narażony na zagrożenie życia, zdrowia czy dyskomfort związany z niemożnością zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb.

Należy również zgodzić się z oceną Kolegium, że oświadczenia skarżącej i jej męża co do ich rzeczywistej sytuacji budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Wątpliwości budzi przede wszystkim to, gdzie rodzina mieszka i jaka jest jej rzeczywista sytuacja – dom wskazany jako adres zamieszkania w R. przy ul. L. [...] jest przedmiotem użyczenia. W domu tym funkcjonował salon fryzjerski, w którym pracowała skarżąca, w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez jej teścia R. H. (data rozpoczęcia działalności 08.06.2015 r., data wykreślenia wpisu z rejestru 09.02.2022 r.) – vide: wywiad środowiskowy z dnia 9 grudnia 2021 r., zaświadczenie z CEiDG. Salon fryzjerski miał zostać wystawiony na wynajem (vide: wywiad środowiskowy przeprowadzony z A. H. w dniu 9 grudnia 2021 r.). Podejmowane przez pracowników socjalnych próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w tym miejscu bez uprzedzenia (w dniach 7.10.2022 r. i 11.10.2022 r.) były nieudane, za każdym razem nikogo w domu nie zastano.

Wywiad udało się przeprowadzić dopiero po uprzednim umówieniu w dniu 20 października 2022 r. Wówczas jednak stwierdzono, że w domu brak jest pełnego umeblowania, panuje w nim brud i nieporządek (m.in. porozrzucane ubrania, rzeczy w workach) i oznak przebywania w nim dzieci, co budzi wątpliwości, czy jest on rzeczywiście zamieszkany. Jeśli natomiast chodzi o sytuację majątkową rodziny, to zgodnie z oświadczeniem skarżącej źródłem utrzymania miało być świadczenie wychowawcze otrzymywane na obie córki i zasiłek pielęgnacyjny, a zgodnie z oświadczeniem A. H. – również praca dorywcza żony (vide: wywiad środowiskowy przeprowadzony z A. H. w dniu 9 grudnia 2021 r.), której skarżąca nie wymieniła.

Jednocześnie, przy deklarowanych skromnych dochodach czteroosobowej rodziny, A. H. korzysta z prywatnych usług lekarskich w G. W oświadczeniu majątkowym skarżąca podała "dwa domy – stan surowy, własność, razem 240 m2, obciążona hipoteka przez komornika na kwotę 1.400.000" oraz "nieruchomość gruntowa 3,4864 ha". Od stycznia 2022 r. skarżąca nie posiada gospodarstwa rolnego (oświadczenie z 20.10.2022 r.). Pozyskane od skarżącej i jej męża informacje nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie, gdzie mieszkają, jakie są ich dochody i stan majątkowy, co rzutuje na ocenę wiarygodności ich wyjaśnień.

Wskazać należy, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia i wyjaśnienia strony są bardzo istotnym dowodem. Aby mogły one stanowić podstawę ustaleń faktycznych, powinny być spójne, jednoznaczne i wyczerpujące. Tymczasem oświadczenia strony składane przez nią w toku postępowania spójne i wyczerpujące nie były.

Należy zatem zaaprobować wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność męża – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).