Uzasadnienie
Skarga B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 października 2022 r., nr SKO Gd/3302/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 2 lutego 2022 r. skarżąca złożyła do Prezydenta Miasta Gdańska wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – D. S. (urodzoną w 1942 r.), legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 25 listopada 2021 r.
Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 26 maja 2022 r., nr GCŚ/DŚO/008841/SP/05/2022, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, 1a i 3 oraz art. 20 ust. 1 - 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i 4, art. 26, art. 32 ust. 1d i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1162), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (lub jego niepodejmowaniem) a sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką.
Organ wskazał przy tym, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności a zatrudnienie, jak oświadczyła, zakończyła w lipcu 2020 r. Skarżąca była zatrudniona na umowę zlecenia jako opiekunka za granicą i nie przedłużyła umowy ze względu na pogorszenie stanu zdrowia matki. Z uzyskanych zaś przez organ informacji wynika, że skarżąca była zatrudniona również w okresie od 21 lipca 2020 r. do 1 października 2020 r. i wypowiedziała umowę z powodów rodzinnych. W 2020 r. skarżąca przeprowadziła się do matki na stałe i jest jedyną osobą zobowiązaną do zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki.
Organ wskazał także, że matka skarżącej choruje na raka ślinianki przyusznej, nadciśnienie, cukrzycę typu II, zwyrodnienie stawów, niedoczynność tarczycy. Jest po usunięciu części ślinianki, operacji macicy z przydatkami, zaćmy (nie widzi na lewe oko), usunięciu lewej nerki z powodu kamicy. Matka skarżącej jest osobą siedząco – leżącą, porusza się jedynie przy asyście skarżącej, przyjmuje tabletki, insulinę 2 razy dziennie oraz krople do oczu. Pozostaje sama w domu jedynie na czas wykonywania przez skarżącą zakupów, lecz na dłuższy czas nie jest w stanie sama funkcjonować, gdyż jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Zgodnie ze złożonym przez skarżącą oświadczeniem, do czynności wykonywanych przez nią podczas opieki nad matką należą: pobudka, obcinanie paznokci, higiena włosów, moczenie nóg, pomoc przy toalecie (od potrzeby), smarowanie kremami przeciw poparzeniom (balsamy, sudokrem), przygotowanie ubrań, mierzenie ciśnienia raz dziennie, mierzenie poziomu cukru i podanie insuliny 2 razy dziennie, podawanie leków 2 razy dziennie, przygotowanie i podawanie posiłków 5 razy dziennie, umawianie i udział w wizytach lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, spacery po domu - asekuracja, czytanie książek i czasopism, wspólne spędzanie czasu, układanie do snu, czuwanie podczas snu (kontrola w nocy). Skarżąca asystuje swojej matce przy wykonywaniu wszelkich czynności. Podczas przeprowadzonego w dniu 10 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca przez 7 dni w tygodniu przygotowuje posiłki, pomaga matce w ubieraniu się, higienie ciała - kąpiel, podaje matce leki, załatwia wizyty lekarskie, podaje matce insulinę, krople do oczu (5 razy dziennie), sprząta, pierze ubrania.
Czynności te zajmują jej od kilku do kilkunastu godzin dziennie, w zależności od stanu matki skarżącej. Matka skarżącej sama spożywa posiłki a resztę wykonuje skarżąca. Skarżąca asekuruje matkę przy chodzeniu (buty ortopedyczne), podaje leki dwa razy dziennie, insulinę 3 razy. Matka skarżącej może zostać sama jedynie na 2 – 3 godziny, gdy skarżąca wychodzi po zakupy albo do lekarza. Matka skarżącej nie korzysta z usług opiekuńczych, jest zgłoszona do domowego dziennego hospicjum (lekarz raz na 2 tygodnie, pielęgniarka 2 razy).
Mając powyższe na uwadze, organ stwierdził, że choć niewątpliwie skarżąca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu, to czynności, które wykonuje skarżąca w związku ze sprawowaną nad matką opieką nie zajmują jej aż takiej ilości czasu, aby konieczna była całkowita rezygnacja z zatrudnienia. Nie jest to pomoc całodobowa i nie zajmuje kilku a tym bardziej kilkunastu godzin. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, zakupy itp.) to czynności, które nie mogą być uznane za wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy, jak również po jej zakończeniu. Są to czynności związane z faktem wspólnego zamieszkania i muszą być wykonane bez względu na to czy w rodzinie jest osoba wymagająca opieki, czy też nie.
Ponadto, zdaniem organu, w sprawie zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika bowiem, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 70 – tego roku jej życia.
Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 11 października 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 26 maja 2022 r.
Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium stwierdziło, że choć, wbrew stanowisku organu I instancji, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł stanowić podstawy prawnej wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, to brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, albowiem nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (lub niepodejmowaniem go) a sprawowaną przez skarżącą nad matką opieką.
W ocenie Kolegium, z analizy dokumentów wynika, że oświadczenie skarżącej co do okresu sprawowanej przez nią nad matką opieki nie jest wiarygodne. Skarżąca oświadczyła bowiem, że opiekuje się matką od 2,5 roku ale jak wynika z akt sprawy jest to niemożliwe skoro pracowała za granicą do 1 października 2020 r. Nie można w związku z tym ustalić, jaki skarżąca ma staż pracy i czy faktycznie zatrudnienie zakończyła w październiku 2020 r.
Nadto, zdaniem Kolegium, zakres opieki jaki skarżąca podała w oświadczeniu z dnia 7 marca 2022 r. nie jest tożsamy z zakresem opieki ustalonym w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Oświadczenie skarżącej różni się od danych podanych w czasie wywiadu środowiskowego w zakresie częstotliwości podawania matce insuliny (w oświadczeniu 2 razy dziennie a w trakcie wywiadu 3 razy dziennie) i w zakresie częstotliwości podawania kropli do oczu (w trakcie wywiadu skarżąca wskazała, że zakrapla matce oczy 5 razy dziennie a w oświadczeniu pominęła tę czynność). Zakres codziennych czynności higienicznych również się różni jeśli chodzi o oświadczenia i dane podane w trakcie wywiadu środowiskowego.
Kolegium podzieliło przy tym stanowisko organu I instancji, że czynności opiekuńcze, jakie skarżąca wykonuje przy matce nie są na tyle czasochłonne aby skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia choćby w niewielkim zakresie czasu pracy. Zdaniem Kolegium, przy dobrej organizacji prowadzenia gospodarstwa domowego i opieki skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze, tj. poranna toaleta, przygotowanie ubrania i pomoc w ubieraniu, przygotowanie posiłku, pomiary ciśnienia i cukru oraz podanie leków, w tym insuliny, skarżąca mogłaby wykonywać przed wyjściem do pracy, w tym przygotować matce kolejny posiłek (drugie śniadanie), a pozostałe czynności po powrocie z pracy. Posiłki, np. obiady skarżąca może przygotować na np. dwa, trzy dni, podobnie jak zakupy. Kolegium wskazało przy tym, że część z wymienionych czynności, tj. robienie zakupów, sprzątanie są wykonywane przez osoby pracujące niezależnie od opieki nad osobami niepełnosprawnymi, przed rozpoczęciem pracy, jak również po jej zakończeniu.
Oprócz tego, jak wskazało Kolegium, skoro skarżąca mieszka wspólnie z matką, to sprząta, pierze, robi zakupy, przygotowuje posiłki również we własnym interesie skoro prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Kolegium zwróciło również uwagę, że do codziennych czynności opiekuńczych nie można zaliczyć załatwiania spraw urzędowych, jak i opłacania rachunków, bo są one rzadko wykonywane. Również nie codziennie skarżąca musi robić zakupy, czy też wykupować recepty. Nadto, wizyty lekarskie i badania nie odbywają się codziennie a sporadycznie i można je wcześniej zaplanować. Kolegium podkreśliło przy tym, że w opiece nad matką skarżąca wspomagana jest przez pielęgniarkę i lekarza w ramach domowego hospicjum.
Jednocześnie, Kolegium wskazało, że skarżąca nie można uznać, aby skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na stan zdrowia matki. Z akt sprawy wynika bowiem, że mimo, że skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z pracy w lipcu 2020 r. to faktycznie uczyniła to dopiero w październiku 2020 r. Matka skarżącej wystąpiła zaś w listopadzie 2021 r. o wydanie jej orzeczenia o niepełnosprawności, jednak jak wynika z dokumentacji medycznej, chorowała onkologicznie już od 2017 r. i w lutym 2020 r. przeszła paliatywną radioterapię. W sierpniu oraz we wrześniu 2020 r. przeszła kolejne badania i diagnostykę. W tym czasie skarżąca nie opiekowała się matką. Od lipca 2020 r. pracowała bowiem za granicą. Oznacza to, że w tym czasie, inna osoba opiekowała się matką skarżącej i dowoziła ją na badania i konsultacje onkologiczne. Kolegium wskazało również, że skarżąca oświadczyła, że w 2020 r. na stałe przeprowadziła się z D. i zamieszkała z matką opiekując się nią. Pominęła jednak to, że nadal zameldowana jest w miejscowości P. w województwie d. i jak wynika z dokumentacji medycznej medycznej, jeszcze w kwietniu 2020 r. wraz z matką tam zamieszkiwała.
We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 października 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 26 maja 2022 r., wydana została z naruszeniem przepisów prawa.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.
W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Skarżąca, jako córka, niewątpliwie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką. Nadto, w sprawie niesporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 25 listopada 2021 r. ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jednakże, zdaniem Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez orzekające w sprawie organy ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką – budzi wątpliwości co do jej zasadności, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Z akt sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej choruje na raka ślinianki przyusznej, nadciśnienie, cukrzycę typu II, zwyrodnienie stawów, niedoczynność tarczycy. Jest po usunięciu części ślinianki, operacji macicy z przydatkami, zaćmy (nie widzi na lewe oko), usunięciu lewej nerki z powodu kamicy. Jest osobą siedząco – leżącą. Matka skarżącej sama spożywa jedynie posiłki. Skarżąca musi asekurować matkę przy chodzeniu. Nadto, jak ustalono, skarżąca asystuje matce przy wszystkich czynnościach. Skarżąca, jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, przez 7 dni w tygodniu przygotowuje posiłki, pomaga matce w ubieraniu się, higienie ciała - kąpiel, podaje matce leki, załatwia wizyty lekarskie, podaje matce insulinę, krople do oczu, sprząta, pierze ubrania. Skarżąca podaje matce leki dwa, trzy razy dziennie. Przy tym, jak ustalono, matka skarżącej może pozostać sama w domu tylko na czas wykonywania przez skarżącą zakupów, albowiem przez dłuższy czas nie jest w stanie sama funkcjonować.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, uznać należało, że zakres i charakter czynności, które wykonuje skarżąca w związku z opieką nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy a tym samym, że istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.
Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.
Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.
W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nadto, w niniejszej sprawie organy niezasadnie zakwestionowały związek przyczynowy wskazaniem na staż i czas zatrudnienia skarżącej, uznając jednoczenie oświadczenie skarżącej co do faktycznego okresu sprawowanej przez nią opieki za niewiarygodne bez powołania jednakże konkretnych dowodów, które takie wnioski mogłyby usprawiedliwiać. To zaś dyskwalifikuje dokonaną ocenę w świetle treści art. 80 K.p.a. Wskazać przy tym należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie a także w dacie orzekania przez organy. Tymczasem z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 marca 2022 r. wynika, że skarżąca opiekuje się, siedem dni w tygodniu po kilkanaście godzin dziennie, swoją matką, która wymaga całodobowej opieki we wszystkich czynnościach życiowych i pomocy drugiej osoby. Wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w dniu 2 lutego 2022 r., zaś orzeczenie o niepełnosprawności wydano w dniu 25 listopada 2021 r. Niewątpliwie przy tym skarżąca nie pracuje od 2020 r. a rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła z powodów rodzinnych, jak oświadczyła skarżąca z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia matki. Bezsporne jest, że skarżąca mieszka razem z matką od 2020 r.
W ocenie Sądu z ustalonych i znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym okoliczności niniejszej sprawy wynika zatem oczywisty i bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją oraz jednocześnie niemożnością podjęcia zatrudnienia przez skarżącą i sprawowaną przez nią opieka nad niepełnosprawną matką.
Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo-skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.
W konsekwencji Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Przy czym, Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 października 2022 r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu.