Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1033/23

Uzasadnienie

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 13 maja 2022 r. E. N. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Trąbki Wielkie (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. K. Decyzją z 14 lipca 2022 r. Wójt odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca jego przyznanie wskazana w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 4 stycznia 2023 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do judykatury organ odwoławczy podniósł, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium zobowiązało Wójta do ustalenia, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt decyzją z 1 marca 2023 r., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.ś.r., odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawczyni jest rozwódką, mieszka wspólnie z 85-letnią niepełnosprawną matką oraz synem - uczniem IV klasy szkoły ponadpodstawowej. Mieszkanie to pół domu, które składa się z trzech pokoi, kuchni, łazienki oraz nieużytkowanego poddasza, ogrzewane piecem centralnego ogrzewania na paliwo stałe (drzewo lub węgiel). Lokum jest zadbane, czyste, panuje w nim ład i porządek, wyposażone jest standardowo, brak dostosowania dla osoby niepełnosprawnej (progi).

Wójt wskazał następnie, że A. K. jest wdową, choruje na miażdżycę, nadciśnienie, chorobę wieńcową, nietrzymanie moczu (używa pieluchomajtek), niedocukrzenie, pogarsza się jej wzrok, miewa zawroty głowy i utraty równowagi. Matka Strony leczy się w poradni bólu, używa plastry morfinowe oraz blokady z powodu odczuwania bóli fantomowych. W wyniku nowotworu złośliwego przedramienia (mięsak) A. K. ma amputowaną prawą rękę, aż do barku, co bardzo utrudnia jej codzienne wykonywanie niektórych czynności (higiena osobista, ubieranie się, pisanie, przygotowanie posiłku, itp.). Zaznaczono, że matka Wnioskodawczyni w kontakcie słownym jest świadoma, odpowiada chętnie i logicznie na zadawane pytania, porusza się samodzielnie, nie potrzebuje sprzętu wspomagającego poruszanie, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki oraz leki.

Organ pierwszej instancji podał, że Strona przerwała pracę zawodową w 2009 r. w celu opieki nad chorymi rodzicami, jej staż pracy zawodowej to 13 lat, posiada wykształcenie zawodowe - sprzedawca. Od śmierci ojca (2017 r.) Wnioskodawczyni opiekuje się tylko matką, zaś głównym źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek opiekuńczy Strony, alimenty otrzymywane na syna oraz renta rodzinna otrzymywana przez A. K. Wskazano, że Wnioskodawczyni boryka się z chorobami, dokucza jej tzw. łokieć tenisisty, ma ataki silnej migreny, bakterię helicobakter pylori, nie nabyła jeszcze praw emerytalno-rentowych oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

Wójt wskazał, że według załączonego oświadczenia Strona wykonuje czynności związane z higieną osobistą matki, przebieraniem i ubieraniem, oklepywaniem, masowaniem, przygotowuje oraz podaje posiłki i leki, dba o systematyczność posiłków ze względu na niedocukrzenie, asystuje w wizytach lekarskich matki. Wnioskodawczyni wykonuje również czynności związane z prowadzeniem domu, tj. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, palenie w piecu, itp.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia organ pierwszej instancji ocenił, że większą część dnia zajmują Stronie typowe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czynności związane z opieką nad matką koncentrują się głównie rano, w porze obiadowej i wieczorem. Zdaniem Wójta taki tryb, jak również wieloletnie doświadczenie w opiece nad osobami niepełnosprawnymi, umożliwia Wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że Strona ma troje rodzeństwa. Starszy brat R. K. mieszka w G., nie pracuje zawodowo, tylko dorywczo, odwiedza matkę i pomaga siostrze w typowo męskich czynnościach jak koszenie trawy, rąbanie drewna, wrzucanie węgla, zawozi też czasem matkę do lekarza lub siostrę na zakupy. Drugi brat G. K. mieszka w T., jest emerytem, ale nie utrzymuje kontaktu z matka i siostrą, nie pomaga w opiece nad matką, nie interesuje się ich losem. Siostra I. S. mieszka w M., pracuje w domu pomocy społecznej w Z., rzadko odwiedza matkę, gdyż - jak podała - sama potrzebuje pomocy, ponieważ choruje na reumatoidalne zapalenie stawów.

Podsumowując Wójt podniósł, że ze względu na stan zdrowia i kalectwo A. K. wymaga pomocy drugiej osoby, jednak nie musi to być opieka o charakterze stałym. Tym samym Wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie np. na niepełny etat. Organ pierwszej instancji uznał tym samym, że w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy a opieką sprawowaną nad matką.

Końcowo Wójt wskazał, że mimo wyroku TK z 21 października 2014 r., który orzekł o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ustawodawca nie dokonał zmiany tej normy - nie usunięto kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją z 13 września 2023 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium ponownie nie zgodziło się z Wójtem w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy powtórzył, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok w sprawie K 38/13). Kolegium przyznało, że przepis ten nie został uchylony, jednakże przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w którym wskazuje się na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Tym samym moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może stanowić uzasadnienia odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie wskazano, że czynności związane z opieką nad matką koncentrują się głównie rano, w porze obiadowej i wieczorem. Tym samym, przy dobrej organizacji czasu w ciągu dnia, Wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślono, że osoby pracujące zawodowo a mieszkające z osobą niepełnosprawną część czynności związanych z opieką wykonują rano przed pójściem do pracy, np. pomagają przy ubieraniu i higienie osobistej osobie, którą się opiekują, przygotowują i podają jej śniadanie i leki, oklepują, masują, natomiast po powrocie z pracy podają wcześniej przygotowany obiad wraz z lekami, robią zakupy, sprzątają, piorą, prasują, załatwiają sprawy urzędowe, wykupują leki.

Kolegium zauważyło, że zakupów nie trzeba robić codziennie, podobnie jak obiadów, które można przygotować np. na dwa, trzy dni. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie można pominąć okoliczności, że wraz ze Stroną mieszka jej syn, który po powrocie ze szkoły mógłby np. zrobić zakupy co kilka dni, czy posprzątać mieszkanie, podać babci kolację i leki. Te czynności nie są uciążliwe i osoba w wieku syna Wnioskodawczyni mogłaby je wykonać bez trudności i dużego nakładu pracy.

Kolegium zaznaczyło, że Wójt nie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z racji posiadania przez Wnioskodawczynię rodzeństwa, które powinno również opiekować się niepełnosprawną matką, ale skoro Strona nie pracuje i mieszka z matką, to trudno aby opiekowała się nią np. pracująca siostra, czy dojeżdżający sporadycznie z G. brat pomagający w ciężkich pracach domowych (np. przygotowując opał na zimę).

W ocenie organu odwoławczego rozmiar deklarowanej opieki sprawowanej przez Wnioskodawczynię nad matką nie jest taki, aby gdyby Strona chciała podjąć zatrudnienie nie mogła tego uczynić. Podkreślono, że A. K. nie jest osobą leżącą, porusza się po domu sama, korzysta z pieluch, nie wymaga karmienia, a jedynie pokrojenia na kawałki przygotowanego posiłku, nie wymaga podawania specjalistycznego leków, zastrzyków, wlewów dożylnych, wykonywania zabiegów przeciwdziałających odleżynom.

Kolegium wskazało, że niepełnosprawność matki Strony dotyczy schorzenia oznaczonego symbolem 05-R, tj. choroby narządu ruchu, jednak orzeczenie zostało wydane w 2011 r. i od tego czasu stan zdrowia A.K. z pewnością, z uwagi na wiek, nie uległ poprawie. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Wnioskodawczyni - mimo wskazania na choroby współistniejące matki - nie przedstawiła odpowiednich dokumentów medycznych je potwierdzających.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ odwoławczy podał, że Strona ma wykształcenie zawodowe - sprzedawca i w takim zawodzie pracowała 13 lat. Za prawdopodobne Kolegium uznało, że gdyby nie opieka nad matką Wnioskodawczyni podjęłaby pracę w tym zawodzie, mogłaby wykonywać również inną pracę, np. sprawować opiekę nad osobami starszymi, chorymi, czy też zatrudnić się jako osoba sprzątająca. Takie prace można zaś wykonywać zarówno w rozmiarze pełnego etatu, jak i jego części, o różnych porach dnia. Wątpliwości organu odwoławczego wzbudził jednak stan zdrowia Strony - w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że Wnioskodawczyni choruje na tzw. łokieć tenisisty i ma silne, migrenowe ataki bólu głowy, ma też bakterię helicobakter pylori (powodującą zapalenie błony śluzowej żołądka i jego wrzody). Możliwe jest tym samym, że z tego powodu - a nie sprawowanej opieki nad matką - Strona nie podejmuje pracy zarobkowej.

Odwołując się do judykatury Kolegium podniosło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom rezygnującym z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszym przypadku nie może ono pełnić takiej roli, bo nie istnieją ku temu przesłanki uprawniające do przyznania Stronie prawa do tego świadczenia. Podkreślono, że świadczenie to nie może stanowić dla Wnioskodawczyni alternatywnego źródła dochodu w sytuacji, gdy pobiera zasiłek dla opiekuna w wysokości znacznie niższej niż świadczenie pielęgnacyjne i z niego, oraz alimentów na syna i renty rodzinnej matki, jej gospodarstwo domowe się utrzymuje. W tej sytuacji trudno przyjąć, aby faktycznie sprawowana przez Stronę opieka nad matką była rzeczywistą i jedyną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia.

W skardze na decyzję organu odwoławczego E. N., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą. Stawiając ten zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że formułując wskazane w decyzji tezy organ odwoławczy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą Skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał ponadto pobieżnej oceny oświadczenia Strony odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem strony skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka Skarżącej potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki.

Ponadto okoliczność, że A. K. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Natomiast ze sporządzonego w niniejszej sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ - jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie.

W ocenie strony skarżącej Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Podkreślono, że wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem strony skarżącej Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez Stronę całodobowej i kompleksowej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

Odwołując się do orzecznictwa sądowego strona skarżąca podniosła, że wykładni zawartej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności", należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Podkreślono, że wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP może stanowić w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej rezygnuje z podjęcia takiej pracy albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

Końcowo podniesiono, że rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale weryfikacja zakresu tej pomocy wymagającego rezygnacji z zatrudnienia.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Trąbki Wielkie z 1 marca 2023 r. odmawiającą E. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.K.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce lub ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2. 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez A. K. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 17 maja 2011 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pruszczu Gdańskim. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu analiza całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez organy wniosków co do niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.

Z przeprowadzonego w dniu 3 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika m.in., że E.N. (ur. w 1972 r.) mieszka wspólnie z synem (uczniem IV klasy szkoły ponadpodstawowej) oraz posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matką A. K. (ur. w 1938 r.). Rodzina zajmuje pół domu, które składa się z trzech pokoi, kuchni, łazienki oraz nieużytkowanego poddasza, jest ogrzewane piecem centralnego ogrzewania na paliwo stałe (drzewo lub węgiel). Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny stwierdził, że mieszkanie jest czyste, zadbane, zawsze panuje w nim ład i porządek. Zwrócił również uwagę, że mieszkanie jest wyposażone standardowo, nie jest dostosowane dla potrzeb osoby niepełnosprawnej - są progi, natomiast w łazience jest wanna, a przydałby się prysznic, który ułatwiłby czynności kąpielowe. W wywiadzie wskazano następnie, że A. K. jest wdową, choruje na chorobę wieńcową, miażdżycę, nadciśnienie, niedocukrzenie, nietrzymanie moczu, pogarsza się jej wzrok, miewa zawroty głowy, utraty równowagi.

W wyniku nowotworu złośliwego przedramienia (mięsaka) matce Skarżącej amputowano prawą kończynę górną (aż do barku), często odczuwa bóle fantomowe i przyjmuje plastry przeciwbólowe z morfiną, a raz na około dwa miesiące przyjmuje blokady. Pracownik socjalny odnotował, że brak prawej kończyny górnej powoduje trudności w wykonywaniu pewnych czynności – A. K. nie przygotuje samodzielnie posiłku, ma problemy z samodzielnym ubieraniem się i myciem, korzystaniem z toalety. W wywiadzie zapisano, że pomimo schorzeń matka Strony porusza się samodzielnie, sama spożywa przygotowane wcześniej przez córkę posiłki i leki.

Z wywiadu środowiskowego wynika również, że Skarżąca posiada wykształcenie zawodowe (sprzedawca), pracowała zawodowo do 2009 r. (jej staż pracy wynosi 13 lat), po czym zajęła się opieką nad chorymi rodzicami. Od śmierci ojca (w 2017 r.) Strona opiekuje się tylko matką, zaś źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek opiekuńczy Skarżącej, alimenty otrzymywane na syna oraz renta rodzinna otrzymywana przez A.K. W wywiadzie wskazano, że Strona ma ataki silnej migreny, bakterię helicobakter pylori, dokucza jej tzw. łokieć tenisisty.

Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny podał, że Skarżąca codziennie pomaga matce w ubieraniu się i zakładaniu obuwia, kilka razy dziennie pomaga korzystać z toalety, przygotowuje matce wszystkie posiłki, przygotowuje i wydziela leki, codziennie mierzy ciśnienie i sprawdza poziom cukru we krwi. Zaznaczono, że Strona dba o codzienną higienę osobistą matki, ponieważ A. K. cierpi na nietrzymanie moczu, nosi pieluchomajtki. Oprócz tego Skarżąca wypełnia wszystkie dokumenty i załatwia sprawy urzędowe matki, dba o systematyczne wizyty lekarskie, chodzi z matką do miejscowego ośrodka zdrowia, jeździ do T. na wizyty do specjalistów. Ponadto Strona wykupuje recepty, robi zakupy, gotuje, sprząta, pierze, prasuje, zmienia pościel.

Podsumowując pracownik socjalny podał, że E. N. dobrze opiekuje się matką, która jest czysta i zadbana, a przy tym wesoła i pogodna. Zaznaczono, że Strona nie może liczyć na pomoc rodzeństwa (jedynie starszy brat pomaga w wolnych chwilach), ani syna, który jeszcze chodzi do szkoły.

Okoliczności ustalone przez pracownika socjalnego podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego znajdują potwierdzenie w wypełnionym przez Stronę formularzu "Czynności wykonywanych podczas opieki nad A. K.", stanowiącym załącznik do wniosku z 13 maja 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z dokumentu tego wynika, że wśród czynności, które Skarżąca wykonywała codziennie były: higiena, smarowanie kremami przeciw odparzeniom (przyklejanie plastrów na bóle fantomowe), przygotowywanie ubrań i ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, układanie do snu i czuwanie podczas snu, a w okresie zimowym przygotowywanie i przynoszenie opału oraz palenie w piecu. Ponadto Strona kilka razy dziennie wymieniała matce pieluchomajtki, przygotowywała i podawała posiłki oraz leki. Oprócz tych czynności Skarżąca codziennie sprzątała, kilka razy w tygodniu robiła zakupy i realizowała recepty, a w razie potrzeby umawiała wizyty lekarskie, opłacała rachunki i załatwiała sprawy urzędowe.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności jako błędne należy ocenić stanowisko organów, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Wbrew twierdzeniom organów na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia A. K. był na tyle dobry, a wykonywane przy niej przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy.

Biorąc pod uwagę treść przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, przedłożoną przez Stronę dokumentację medyczną potwierdzającą stan zdrowia matki oraz treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności nie można przyjąć, że zakres sprawowanej nad matką opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Należy zauważyć, że Strona mieszka w niewielkiej miejscowości, w której - w odróżnieniu od dużych metropolii - znalezienie pracy dorywczej, na kilka godzin dziennie jest trudne.

Odnosząc się do kwestii związku czasowego w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Stronę z zatrudnienia z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką należy zauważyć, że ostatnie zatrudnienie Skarżącej ustało w 2009 r., a więc przed datą, od której według orzeczenia powstała niepełnosprawność A. K. i datuje się ustalony stopień niepełnosprawności (od 31 stycznia 2011 r.). Należy jednak wskazać, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (w niniejszej sprawie E. N. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia 13 maja 2022 r.).

Należy również zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. W judykaturze akcentuje się, że nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (zob. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Lektura uzasadnień wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że organy w swoich rozważaniach pominęły zarówno wiek A. K. (w chwili składania przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ona 84 lata), jak również ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu spowodowane amputacją prawej kończyny górnej (aż do barku), które wymagają od Skarżącej sprawowania opieki nad matką przez znaczną część doby oraz pozostawania w gotowości do niesienia pomocy za każdym razem gdy jest ona niezbędna.

Należy również wskazać, że dla przyjęcia, że opieka wyklucza możliwość zatrudnienia nie jest konieczne wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia, czasami musi czuwać również w nocy. Zdaniem Sądu już z uwagi na wiek i liczne schorzenia, na które cierpi A. K., nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Strona mogła wygospodarować dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewnienia osobie niepełnosprawnej należytej opieki.

Zdaniem Sądu przeszkodą w przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być też fakt posiadania przez nią rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować lub współfinansować opiekę nad matką. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej powinien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia matce niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy to Skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielając jej wszechstronnej pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r. sygn. akt OSK 786/21 i z 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21).

Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym A. K., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Strony nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności.

W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska, zgodnie z którym Strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Podsumowując należy stwierdzić, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Skarżącą wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]