Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 maja 2009r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia IV, działający na podstawie pełnomocnictwa Prezydenta Miasta, odmówił E K przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 14, art. 39 ust. 1 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej(tekst jednolity Dz. U. nr 115 z 2008r., poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 kpa.
W uzasadnieniu decyzji podano, że postępowanie w sprawie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego zostało wszczęte na podstawie wniosku strony złożonego w dniu 20 marca 2009r. W związku ze złożonym wnioskiem organ przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego. W trakcie przeprowadzania wywiadu nie poczyniono ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej wnioskodawczyni z przyczyn leżących po jej stronie, z uwagi na brak dokumentów stwierdzających dochód w prowadzonym wspólnie z synem gospodarstwie domowym. Pismem z dnia 27 marca 2009r., doręczonym w dniu 3 kwietnia 2009r., organ wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów poświadczających uzyskiwany w gospodarstwie domowym dochód. Mimo wezwania wymagane dokumenty nie zostały złożone.
Organ wskazał, że w oparciu o przepis art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania nie udało się uzyskać od strony informacji o wysokości uzyskiwanego dochodu. W tym stanie faktycznym i prawnym organ uznał, że strona odmawia złożenia informacji o dochodach.
E. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz wniosła o zwrócenie się do Sp. z o. o. w S. A. z zapytaniem czy jest w niej zatrudniony jej syn Ł. K. i ile zarabia. Odwołująca wskazała, że jest osobą schorowaną, niezdolną do pracy, nie posiada renty ani emerytury, syn pracuje w podanym wyżej zakładzie, ale nie podaje wysokości wynagrodzenia, a na utrzymanie prawie nic nie daje. Odwołująca wskazała, że żyje w biedzie i w utrzymaniu korzysta z pomocy znajomych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 stycznia 2010r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy.
Zgodnie z art. 3 i art. 4 ustawy uwzględnienie potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy uzależnione jest od tego, czy odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91 przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351zł / tzw. kryterium dochodowe/, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Powyższe przepisy wyraźnie wskazują, że pomoc społeczna powinna zaspokajać naprawdę niezbędne potrzeby życiowe w granicach posiadanych przez organ pomocy społecznej środków finansowych. Przyznawane z pomocy społecznej świadczenia stanowią pomoc doraźną i przyznawane są na okres przejściowych trudności. Wskazano, że zasiłek celowy nie jest formą pomocy społecznej obligatoryjną, lecz uznaniową.
Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Kolegium podało, że z ustaleń poczynionych w trakcie przeprowadzonego w dniu 20 marca 2009r. wywiadu środowiskowego wynika, że odwołująca wspólnie z synem Ł., prowadzi gospodarstwo domowe dysponując spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, nie otrzymuje świadczeń z ZUS-u i jest zarejestrowana jako bezrobotna. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie Ł. K. E. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Ze wskazań dot. zatrudnienia w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 26 lipca 2007r. wynika, że dla osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności rynek pracy jest otwarty. W ramach pracy socjalnej wnioskodawczyni zaproponowano uczestnictwo w projekcie systemowym "Razem dla siebie, razem dla innych", wskazując miejsce, w którym ww. winna się zgłosić.
W raporcie z dnia 24 czerwca 2009r. organ podał, że E. K. nie skorzystała z tej propozycji. W celu ustalenia wysokości dochodów rodziny organ I instancji wyjaśnił, że podczas wizyty w środowisku poinformował stronę o konieczności dostarczenia zaświadczenia o dochodach rodziny uzyskiwanych z pracy syna. Pisemne wezwania organu z dnia 27 marca 2009r. i 7 kwietnia 2009r. o dostarczenie niezbędnych dokumentów pozostały bezskuteczne.
Powołując się na powyższe okoliczności faktyczne oraz przepisy prawa Kolegium ustaliło, że organ I instancji przy zachowaniu należytej staranności, w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Przepis art. 107 ust. 5 ustawy uprawnia pracownika przeprowadzającego wywiad środowiskowy do zobowiązania osoby lub rodziny wnioskującej o przyznanie świadczenia do złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji zwracał się do wnioskodawczyni o dostarczenie niezbędnych dokumentów, lecz bezskutecznie, co skutkowało uzasadnionym założeniem, że wnioskodawczyni odmawia złożenia oświadczenia o wysokości dochodów, co z kolei stanowiło podstawę wydania decyzji odmownej. Ustalenie wysokości dochodów rodziny stanowi kwestię zasadniczą, ze względu na przesłankę z cyt. art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, która określa dopuszczalna granicę dochodu przypadającego na osobę w rodzinie.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium uznało, że nie mają one wpływu na zmianę stanowiska w sprawie. Wskazano, że ubiegając się o przyznanie pomocy społecznej należy liczyć się także z obowiązkiem współdziałania z organem, który podejmuje działania w kierunku udzielenia wsparcia. W rozpoznawanej sprawie strona zaniechała powyższemu obowiązkowi, co skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
E. K. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie powołała się na swoją bardzo trudną sytuację, która w jej ocenie, wynika ze złożonych dokumentów oraz braku dochodów oraz oszczędności i majątku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
W piśmie procesowym z dnia 22 lutego 2010r. skarżąca ponownie wskazała, że nie ma żadnych kontaktów z synem, który jest studentem a skarżąca już wcześniej podała na jakiej uczelni studiuje i wniosła o jego przesłuchanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy rozpoznaniu sprawy naruszono przepisy postępowania i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się wskutek złożenia przez skarżącą wniosku z dnia 20 marca 2009r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności.
Jak to ustalił organ w zaskarżonej decyzji prawo do świadczeń z opieki społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwot określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, przy wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1-15 ustawy/ w tym bezrobocia/.
W sprawie niniejszej spełniona została ustawowa przesłanka, od której ustawa uzależnia korzystanie ze świadczenia z pomocy społecznej pomocy w formie zasiłku celowego art. 39 ustawy). Mianowicie wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych świadczeń z ZUS-u (renta, emerytura).
Organ ustalił, że istniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy, który stanowi, że pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia – skarżąca nie udzieliła informacji o dochodach syna, z którym, jak wynika z wywiadu środowiskowego, prowadzi wspólne gospodarstwo.
Sąd uznał, że powyższe ustalenia zostały dokonane przedwcześnie. Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika, że organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia dochodów syna skarżącej i w dniu 16 czerwca 2009r. zwrócił się do niego z prośbą o kontakt i dostarczenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia. Wbrew twierdzeniom organów w aktach sprawy brak potwierdzenia odbioru powyższego wezwania w dniu 22 czerwca 2009r. Skarżąca w wywiadzie środowiskowym oświadczyła, że jest na utrzymaniu syna, lecz nie wie jakie osiąga dochody i ile zarabia. W świetle powyższego Sąd uznał, że postępowanie wyjaśniające w sprawie nie zostało zakończone.
Jak to wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2007r. nr I OSK 59/07 obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego (udzielenie organowi niezbędnych informacji, wskazanie, sprecyzowanie potrzeb). Bierna czy negatywna postawa wnioskodawcy na tym etapie postępowania nie zwalnia organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), w szczególności, w miarę możliwości przeprowadzić wywiad z rodziną osoby korzystającej z pomocy, dokonać oględzin miejsca zamieszkania i zebrać dane posiadane z urzędu. Ocenę istnienia lub nieistnienia przesłanek przyznania świadczenia należy oprzeć na podstawie materiału dowodowego, jaki w sprawie zebrano i jaki w sprawie można było zebrać przez dokonanie wywiadu w dostępnym zakresie (rozmowa z rodziną).
W okolicznościach sprawy z akt przekazanych Sądowi wynika, że postępowanie wyjaśniające w powyższym zakresie nie zostało zakończone. Wprawdzie organ zwrócił się o kontakt z Ośrodkiem do syna skarżącej, jednakże z akt sprawy nie wynika aby takie pismo zostało mu doręczone. Natomiast w sytuacji gdyby zostało ono doręczone organ nie ustalił czy i jakie informacje zostały mu udzielone. Nadto skarżąca złożyła do akt sprawy pismo z dnia 22 lutego 2010r., z którego wynika, z kolei, że syn jest studentem, a skarżąca wskazała na jakiej uczelni studiuje oraz wnosiła o uzyskanie informacji czy otrzymuje on stypendium i w jakiej wysokości.
Nadto w wywiadzie środowiskowym znajdują się zapisy, że skarżąca jest na utrzymaniu syna, jego wynagrodzenie jest jedynym dochodem oraz adnotacja, że skarżąca mimo zobowiązań nie dostarczyła zaświadczenia o dochodach, brak adnotacji, że skarżąca odmawia udzielenia informacji o dochodach syna. Natomiast z przeprowadzonego postępowania i oświadczeń skarżącej wynika, że nie zna ona wysokości dochodów syna, nie wie gdzie pracował, czy też pracuje. W tej sytuacji uznanie przez organ, że nieprzedłożenie przez skarżącą zaświadczenia syna o dochodach, bez oceny czy wyjaśnienia skarżącej w powyższym zakresie są wiarygodne, nie mogło stanowić podstawy dla odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy i również było przedwczesne.
Nadto przepis art. 107 ust. 5 ustawy stanowi, że osoba ubiegająca się o pomoc winna złożyć oświadczenie o dochodach i odmowa złożenia takiego oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji odmownej, tymczasem organy odmowę uzasadniły brakiem złożenia zaświadczenia o zarobkach syna Łukasza, bez rozważenia wszystkich argumentów skarżącej o braku możliwości złożenia takiego zaświadczenia.
W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że wbrew treści art. 7 kpa, organ nie podjął wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc nie podjął wszystkich kroków aby ustalić jaka jest wysokość dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej
Jeżeli ustawodawca od uznania organu uzależnił rozstrzygnięcie sprawy organ ten obowiązany jest ustalić i rozważyć stan faktyczny w możliwie najdokładniejszy sposób, gdyż uznanie swobodne nie może nosić cech dowolności. Decyzja administracyjna powinna być wynikiem wszechstronnej analizy okoliczności danej sprawy przy uwzględnieniu ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym ww. zasady z art. 7 kpa zobowiązującego organ administracji publicznej do załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Materiał dowodowy sprawy powinien być przez organ administracji oceniony wszechstronnie, w świetle wszystkich okoliczności występujących w sprawie (art. 77 § 1 kpa).
Dopiero wszechstronne wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności winno doprowadzić do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych ustaleń. Nadto organ II instancji winien rozważyć, czy w niniejszej sprawie dla jej rozstrzygnięcia nie jest celowym przeprowadzenie dodatkowego postępowania zgodnie z art. 136 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.