Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 3 kwietnia 2000 r. nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił B. J. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. B. J. pismem z dnia 25 stycznia 2002 r. (nadanym w placówce pocztowej w dniu 30 stycznia 2002 r.) zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dopełniając jednocześnie czynności dla której określony był termin. Podniósł, że długotrwała choroba uniemożliwiła mu wniesienie środka odwoławczego w ustawowym terminie.
Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2002 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 134 w zw. z art. 127 § 3 i art. 129 § 1 i § 2 k.p.a., stwierdził uchybienie terminu i niedopuszczalność złożenia przez B. J. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z dnia 3 kwietnia 2000 r. w przedmiocie pozbawienia B. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że decyzję z dnia 3 kwietnia 2000 r., zawierającą prawidłowe pouczenie o środku oraz terminie jej zaskarżenia, doręczono stronie w dniu 10 kwietnia 2000 r. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez B. J. w dniu 30 stycznia 2002 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Kierownik Urzędu przytoczył treść art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., w którym uregulowana została instytucja przywrócenia terminu.
Stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przywrócenia terminu, wskazując na znaczne jego uchybienie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez stronę po upływie ponad 2 lat) oraz nieuprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu. Okoliczności te potwierdzają zasadność podjętego rozstrzygnięcia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. J. podniósł, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie było spowodowane jego zaniedbaniem, a wynikało z przyczyn obiektywnych – długotrwałej i dokuczliwej choroby nóg. Okoliczność ta uniemożliwiła skarżącemu skontaktowanie się z władzami ZBoWiD-u celem uzyskania niezbędnych dokumentów oraz pomocy w sporządzeniu środka odwoławczego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył, gdy stan jego zdrowia uległ poprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreślił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Bezspornym między stronami jest fakt, że skarżący uchybił, określonemu w art. 129 § 2 k.p.a., terminowi do wniesienia środka odwoławczego (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) od decyzji Kierownika Urzędu.
Ponieważ skarżący zwrócił się z prośbą o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia środka odwoławczego do rozważenia pozostaje zatem kwestia, czy organ administracji złożony przez skarżącego wniosek rozpoznał zgodnie z przepisami prawa.
Kierownik Urzędu jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia powołał art. 134 k.p.a. Na jego podstawie orzekł o uchybieniu przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzając jednocześnie niedopuszczalność złożenia przez niego wniosku. Takie sformułowanie sentencji zaskarżonego postanowienia jest oczywiście błędne, gdyż inne są przyczyny orzekania o niedopuszczalności odwołania (przyczyny podmiotowe i przedmiotowe), a inne o uchybieniu terminu do jego wniesienia. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność – nie zaś niedopuszczalność – odwołania.
Jednakże w rozpoznawanej przez Sąd sprawie istotnym jest przede wszystkim fakt, że Kierownik Urzędu postanowienie o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał bez uprzedniego rozpatrzenia prośby skarżącego o jego przywrócenie, co jest niezgodne z prawem. Postanowienie bowiem o uchybieniu tego terminu organ może wydać dopiero po rozpatrzeniu prośby strony o przywrócenie terminu.
W orzecznictwie oraz doktrynie przyjęto pogląd, że rozstrzygnięcie musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a nie pośrednio wynikać z uzasadnienia orzeczenia. Zatem odmowa skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy winna być zawarta wprost w sentencji postanowienia. Za rozstrzygnięcie prośby skarżącego nie sposób uznać zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przytoczenie treści przepisu art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. oraz stwierdzenia Kierownika Urzędu, że nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu w nim wymienione, gdyż uchybienie terminu było znaczne (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez skarżącego po upływie ponad 2 lat) oraz strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy.
Z powyższego wynika również, że Kierownik Urzędu nie zbadał czy nie wystąpiły, określone w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. przesłanki przywrócenia skarżącemu terminu. W toku postępowania nie wyjaśniono czy istotnie prośba została, czy też nie została wniesiona w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Nie dokonano także ustaleń czy skarżący zdołał uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Zaniechanie przez organ w niniejszej sprawie podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji gdy strona powoływała się na określone i ważkie dla niej okoliczności (poważna i długotrwała choroba) jest uchybieniem przepisom postępowania. Postępowanie takie niewątpliwie narusza art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a w konsekwencji może doprowadzić do naruszenia art. 58 k.p.a. Pozbawia także stronę możliwości przedstawienia posiadanych na te okoliczności dowodów, które wcześniej uważała za nieistotne lub których przedstawienie uznała za zbędne.
Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu zobowiązany jest do podjęcia czynności, które zmierzać będą do dokonania prawidłowych i jednoznacznych ustaleń nie tylko w przedmiocie braku winy skarżącego, lecz także w kwestii samej przyczyny uchybienia terminu oraz momentu jej ustania. W tym celu organ winien wezwać zainteresowanego, aby okoliczności te wykazał np. poprzez przedstawienie opinii lekarskiej, powołanie świadków.
W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o jego uchyleniu.
Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącego na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 poz. 368 ze zm.).
Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Powyższe rozstrzygnięcie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżone do sądu administracyjnego postanowienie nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jego wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżone do sądu administracyjnego postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania postanowienia w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.