Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2003 r. Dyrektor Izby Celnej [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 11 września 2003 r. o zwolnieniu W. T. ze Służby Celnej na podstawie art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72 poz. 802 ze zm.), w związku z wniesieniem do Sądu Rejonowego w T. przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o czyn z art. 271 § 1 i 3 k.k.
W uzasadnieniach obu decyzji wskazano, że zgodnie z wymienionym wyżej art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego jest podstawą obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby.
Z akt wynika, że wcześniej - decyzją z dnia 16.02.2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego [...] zawiesił W. T. w pełnieniu obowiązków służbowych na okres trzech miesięcy po otrzymaniu w dniu 12.01.2001 r. zawiadomienia z Prokuratury Okręgowej w G. o wniesieniu aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi.
Zgodnie z brzmieniem ówcześnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, a w szczególności - art.23 ust.1 tej ustawy, wszczęcie postępowania karnego skutkowało zawieszeniem funkcjonariusza celnego w pełnieniu obowiązków służbowych.
Okres zawieszenia W. T. w pełnieniu obowiązków służbowych przedłużony został o 1 miesiąc decyzją z dnia 14.05.2001 r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia 11 września 2003 r. i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. T. wniósł o uchylenie decyzji o zwolnieniu ze służby, umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego i - w skardze - o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił, że decyzje w sprawie zwolnienia ze służby podjęto z naruszeniem szeregu przepisów prawa, a to:
- - art.107 § 3 k.p.a. w związku z art.81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i logicznych sprzeczności w uzasadnieniu decyzji;
- - art.61 § 4 k.p.a. w związku z art.81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej oraz art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art.81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej poprzez utrzymanie w mocy decyzji o zwolnieniu ze służby wydanej bez zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w tej sprawie, i uniemożliwienie wzięcia udziału w tym postępowaniu;
- - art. 7 Konstytucji RP w związku z art. 6 k.p.a. poprzez nadanie rozstrzygnięciu rygoru natychmiastowej wykonalności;
- - art. 2 ustawy o Służbie Celnej poprzez zwolnienie z tej służby skarżącego, który nie został ukarany wyrokiem skazującym za przestępstwo umyślne;
- - art. 2 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, statuujących zasady domniemania niewinności i ochrony praw nabytych;
- - naruszenie art.2 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie przepisów art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej do zdarzeń zaszłych przed dniem wejścia w życie przepisów art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy, tj. naruszenie zasady lex retro non agit.
Uzasadniając zarzuty skargi, W. T. podniósł, że w decyzji z dnia 30 września 2003 r. organ nie odniósł się do zarzutów podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwitując je lakonicznym stwierdzeniem, że są one nieuzasadnione, co narusza przepisy art.107 § 3 k.p.a. oraz - że w zaskarżonej decyzji podano, iż do sprawy zwolnienia funkcjonariusza ze służby nie stosuje się przepisów k.p.a., chociaż przywołano je w podstawie prawnej, przy nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności i powoływano je w dalszej części uzasadnienia.
Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o zwolnieniu ze służby nie zostało należycie uzasadnione, a - w ocenie skarżącego - przesłanki stosowania tego przepisu nie zaistniały w sprawie.
O wszczęciu postępowania skarżący nie został zawiadomiony, czym naruszono przepisy art. 10 § 1 k.p.a., co świadczy o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu zaskarżonej decyzji.
Niezależnie od powyższego skarżący podnosi, ze prawna podstawa decyzji tj. art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest rażąco sprzeczny z konstytucyjną zasadą domniemania niewinności, gwarantowaną każdemu obywatelowi, w tym - funkcjonariuszowi celnemu.
Przepis ten jest sprzeczny z art.2 pkt 3 ustawy przewidującym, że w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie, albowiem przewiduje, że ze Służby Celnej zwalnia się funkcjonariusza, przeciwko któremu wniesiono akt oskarżenia za przestępstwo umyślne, co przecież nie przesądza postaci winy.
Co więcej, art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy narusza zasadę ochrony praw nabytych poprzez możliwość jego stosowania - jak w tym przypadku - do zdarzeń zaszłych przed wejściem w życie zmiany do ustawy o Służbie Celnej.
Zarzuty odnoszące się do opisanych naruszeń prawa, w tym - w szczególności zasady lex retro non agit skarżący rozbudował m.in. w piśmie procesowym z dnia 2 kwietnia 2005 r.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną zwolnienia skarżącego ze służby stanowi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122), która weszła w życie z dniem 10 lipca 2003 r.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 (OTK-A 2004/9/93) uznał, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, iż przedmiotem swoich rozważań uczynił przepisy art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b oraz art. 61 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 1 i 2 cytowanej wyżej ustawy.
Wobec tego, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji) kwestia konstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej została rozstrzygnięta. Zatem zarzuty skarżącego dotyczące sprzeczności przedmiotowego przepisu z Konstytucją i wyrażoną w niej zasadą domniemania niewinności należy uznać w świetle powołanego wyżej wyroku Trybunału za bezpodstawne.
W świetle powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego również za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia zasady praw nabytych. Dodatkowo należy stwierdzić, że funkcjonariusz Służby Celnej uzyskując mianowanie na stanowisko nie nabywa prawa do tego, że nie zostanie zwolniony ze służby w związku wystąpieniem okoliczności uznanych przez ustawodawcę za uzasadniające takie zwolnienie w okresie po podjęciu służby. Nadto przepisy ustawy o Służbie Celnej nie przewidywały, że funkcjonariusz Służby Celnej nie może zostać zwolniony ze służby z uwagi na wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego do czasu prawomocnego skazania przez sąd. Wręcz przeciwnie postawienie zarzutu popełnienia przestępstwa, wniesienie aktu oskarżenia mogło uzasadniać zwolnienie ze służby w przyczyn wskazanych w art. 26 pkt 10-12 ustawy o Służbie Celnej. Wprawdzie nie była to przyczyna samoistna, jednakże wprowadzenie jako obligatoryjnej, samoistnej przyczyny zwolnienia ze służby - "wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego"- nie oznacza naruszenia praw nabytych gdyż nie doszło do nabycia żadnych praw w tym zakresie.
Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.
Polski proces karny skonstruowany jest według skargowego modelu procesu, co oznacza, że żądanie uprawnionego podmiotu, czyli skarga, stanowi warunek wszczęcia i prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Wyrazem tej zasady jest art. 14 § 1 k.p.k., w myśl którego wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie uprawnionego oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu. Podmiotem uprawnionym do wniesienia aktu oskarżenia jest prokurator, który jest oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami (art. 45 § 1 i 2 k.p.k.).
Wobec powyższego należy stwierdzić, że wniesienie aktu oskarżenia powoduje wszczęcie postępowania sądowego, tzn. stan zawisłości sprawy przed sądem karnym, który trwa do czasu prawomocnego zakończenia sprawy zainicjowanej jego wniesieniem. Zatem w cytowanym przepisie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej nie chodzi wyłącznie o samo wniesienie aktu oskarżenia jako czynność procesową, która miała miejsce w określonym dniu, lecz o wniesienie aktu oskarżenia, jako czynność procesową skutkującą wszczęciem postępowania sądowego. Stan ten trwa, jak wyżej wskazano, do czasu zakończenia procesu karnego prawomocnym orzeczeniem sądu. Dlatego też, w ocenie Sądu, przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a cytowanej ustawy ma zastosowanie również do tych funkcjonariuszy celnych, przeciwko którym wniesiono akty oskarżenia, określone tym przepisem, przed dniem jego wejścia w życie, tj. przed dniem 10 lipca 2003 r., jeżeli nadal trwa postępowanie karne zainicjowane ich wniesieniem.
Istotne dla możliwości zastosowania przedmiotowego przepisu, jako podstawy prawnej zwolnienia ze służby, jest czy wniesiony został akt oskarżenia o określonej treści przeciwko funkcjonariuszowi służby celnej, tj. czy doszło do wszczęcia postępowania sądowego o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego oraz czy nadal trwa stan zawisłości sprawy przed sądem, zainicjowany jego wniesieniem. W takiej sytuacji nie mamy do czynienia z działaniem prawa wstecz lecz z bezpośrednim jego działaniem w związku z istnieniem stanu faktycznego (zawisłości sprawy karnej przed sądem wskutek wniesienia aktu oskarżenia o określonej treści) w dacie obowiązywania przedmiotowego przepisu.
Przyjęcie interpretacji dokonanej przez skarżącego naruszałoby art. 2 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym funkcjonariusz celny musi cieszyć się nieposzlakowaną opinią. Podkreślenia w tym miejscu wymaga szczególny charakter służby celnej oraz zadania mające prowadzić do zapewnienia zgodności z prawem przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z tego obszaru (art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji). Specyfika Służby Celnej nie uzasadnia zróżnicowania sytuacji prawnej funkcjonariuszy celnych, wobec których toczy się po dniu 10 lipca 2003 r. postępowanie sądowe, wszczęte wniesieniem aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego w zależności od daty wniesienia aktu oskarżenia.
Niekwestionowanym w niniejszej sprawie jest, iż w dniu 29 grudnia 2000 r. do Sądu Rejonowego w T. został wniesiony akt oskarżenia przeciwko skarżącemu o czyn z art. 271 § 1 i 3 k.k.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte po dniu 10 lipca 2003 r., kiedy obowiązywał już przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Oznacza to, że organ prawidłowo zastosował podstawę zwolnienia skarżącego ze służby, obowiązującą w dacie wydania decyzji administracyjnej.
Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi należy w pierwszej kolejności wskazać, iż uchyleniem decyzji skutkować może wyłącznie takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.).
Jak wynika z treści art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) postępowanie w sprawach dotyczących zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego jest postępowaniem administracyjnym, gdyż stosunek służbowy jest stosunkiem administracyjnoprawnym i do jego rozwiązania dochodzi w drodze decyzji administracyjnej. Wobec tego wbrew twierdzeniom organu przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie do postępowania w przedmiocie zwolnienia ze służby od samego początku, a nie dopiero od chwili złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis art. 81 ust. 2 cytowanej ustawy stanowi, iż do postępowania, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis niniejszy odnosi się do wszystkich postępowań, określonych w ustępie 1, a nie jedynie do postępowania po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wykładnia niniejszego przepisu dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest nieprawidłowa, gdyż stoi w sprzeczności z istotą postępowania administracyjnego.
Wobec powyższego należy stwierdzić, iż do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Jednakże należy mieć na względzie, iż w przedmiotowej sprawie przyczynę zwolnienia skarżącego ze służby stanowiło wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Wobec tego jedyną okolicznością wymagającą ustalenia w niniejszym postępowaniu była kwestia, czy przeciwko skarżącemu taki akt oskarżenia został wniesiony i czy w związku z jego wniesieniem toczy się postępowanie przed sądem. Okoliczność ta z całą pewnością jest okolicznością znaną skarżącemu. Należy mieć na względzie, iż skarżący otrzymał decyzję o zwolnieniu ze służby i wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Dyrektora Izby Celnej w pełni skorzystał z prawa udziału w postępowaniu i zachował prawo do podniesienia wszystkich zarzutów, dotyczących podstawy zwolnienia. Zatem brak zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwolnienia go ze służby nie stanowi uchybienia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Również Sąd nie dopatrzył się takiego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Faktem jest, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest obszerne, jednakże odnosi się do zarzutów stawianych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Z treści art. 27 ustawy o Służbie Celnej wynika, że zawiadomienie o zwolnieniu ze służby celnej doręcza się funkcjonariuszowi z odpowiednim wyprzedzeniem, w przypadkach zwolnienia z przyczyn określonych w art. 25 ust. 1 pkt 9 i 11 oraz w art.
26. Oznacza to, że ustawodawca przewidział swego rodzaju okres wypowiedzenia stosunku służbowego w ściśle określonych przypadkach. W konsekwencji w pozostałych przypadkach dochodzi do natychmiastowego rozwiązania stosunku służbowego, nie wymagającego odpowiedniego wyprzedzenia. Wobec tego do rozwiązania stosunku służbowego dochodzi automatycznie po wydaniu decyzji o zwolnieniu ze służby, co oznacza, iż nie ma potrzeby badania na podstawie art. 108 k.p.a., czy zachodzi konieczność szybkiego jej wykonania. Dlatego też nadanie zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w oparciu o art. 108 k.p.a. pozostaje bez wpływu na wykonalność decyzji od razu po jej wydaniu, wynikającą z ustawy o Służbie Celnej. Zatem nie można mówić, aby doszło w tym przypadku do naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Natychmiastowy skutek decyzji wynika z przepisów prawa, co oznacza, iż organ działał na podstawie i w granicach prawa w rozumieniu art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a.
Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.