Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 kwietnia 2002 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił wymeldowania M. D. z pobytu stałego pod adresem - [...] gmina. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie M. D. wystąpiła jego żona – I. D. podając, iż nie mieszka on w spornym lokalu, nadto małżeństwo stron zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w E. z dnia 19 lipca 2001 r. Organ wskazał, iż przeprowadzone postępowanie wykazało, że sąd nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania zajmowanego przez małżonków D., a zatem M. D. jest nadal współwłaścicielem mieszkania, które zostało wykupione od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Organ nadto podniósł, że M. D. nie opuścił miejsca stałego zameldowania w sposób dobrowolny, bowiem jak wynika z przeprowadzonego postępowania został z mieszkania "wyrzucony" przez żonę. W tej sytuacji organ stwierdził, że skoro nie została spełniona przesłanka konieczna do wymeldowania - utrata uprawnień do zamieszkiwania w lokalu należało odmówić wymeldowania M. D..
W odwołaniu od decyzji I. D. podniosła, że M. D. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od ponad roku i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Nadto wskazała, że znęcał się fizycznie i psychicznie nad nią i dziećmi i w tej sytuacji wymeldowanie było uzasadnione.
Rozpoznając odwołanie I. D. Wojewoda decyzją z dnia 4 czerwca 2002 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, powołując się na treść art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy M. D. utracił uprawnienia do przebywania w przedmiotowym lokalu. Organ wskazał, iż M. D. posiada uprawnienie do przebywania w lokalu, gdyż lokal ten został nabyty w trakcie trwania związku małżeńskiego z I. D., a w aktach sprawy brak jest dokumentów, które wskazywałyby, że nie posiada on uprawnień do zamieszkiwania w nim.
Wobec powyższego na podstawie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przy braku spełnienia koniecznej do wymeldowania przesłanki polegającej na utracie uprawnień do zamieszkiwania w lokalu organ uznał, że decyzja Wójta Gminy odpowiada prawu, nie rozważając, czy M. D. nadal w tym lokalu przebywa.
Skargę na powyższą decyzję wniosła I. D. ponownie podnosząc, że M. D. w przedmiotowym lokalu nie mieszka od ponad roku, mieszkanie opuścił w sposób dobrowolny i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Skarżąca podniosła ponadto, że dzieci boją się powrotu ojca, gdyż znęcał się nad nimi fizycznie i psychicznie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wskazując, że sam fakt nie zamieszkiwania w lokalu nie mógł stanowić samodzielnej podstawy do orzekania o wymeldowaniu, skoro M. D. ma uprawnienia do przebywania w tym lokalu.
Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, lecz nie ze względów w niej wskazanych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Organ drugiej instancji, rozpatrując sprawę powołał jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.), określający przesłanki wymeldowania osoby z pobytu stałego. Podejmując decyzję o odmowie wymeldowania M. D. organ administracji oparł się na pierwszej z podstaw wymeldowania z pobytu stałego, określonych w powołanym przepisie, zgodnie z którą organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W przepisie tym jest odesłanie do art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w związku z czym podstawą rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji jest nie tylko art. 15 ust. 2, ale i art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie K 20/01 orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw nr 78, poz. 716 z dnia 19 czerwca 2002 r. i z tym dniem art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przestał obowiązywać (art. 190 ust. 3 Konstytucji).
Wobec powyższego należało uwzględnić fakt niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 przywołanej wyżej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 145 a § 1 k.p.a. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania, zaś w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art.145a k.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (tak J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. III SA 4728/97, opublikowanej w OSP zeszyt nr 1 z 2000, poz. 16).
Utrata mocy obowiązującej przez art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych skutkuje tym, że kwestia uprawnień do przebywania w lokalu nie stanowi okoliczności istotnej z punktu widzenia możliwości wymeldowania z miejsca stałego pobytu. Zatem to, czy ktoś posiada uprawnienia do przebywania w lokalu, czy też takie uprawnienia mu nie przysługują, nie ma żadnego znaczenia zarówno dla jego zameldowania jak i wymeldowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji publicznej będzie zobowiązany do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego wynikającej z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego w świetle której uprawnienia do przebywania w lokalu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia żądania o wymeldowaniu.
Uwzględniając skargę Sąd nie określił, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, bowiem w ocenie Sądu art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który nakłada na sąd obowiązek zamieszczenia takiego rozstrzygnięcia w wyroku uwzględniającym skargę, nie dotyczy uwzględnienia skargi na akt odmowny. Akt, którym odmówiono uwzględnienia żądania nie podlega bowiem wykonaniu, a tymczasowa ochrona wynikająca z przepisu art. 152 cytowanej ustawy z istoty swojej dotyczy aktów i czynności, które podlegają jakiemukolwiek wykonaniu.