Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem, wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z dochodów z emerytur w wysokości łącznej 3.695,51 zł miesięcznie netto. Wnioskodawca jest współwłaścicielem ½ części domu jednorodzinnego o powierzchni 102 m2 o wartości 200.000 zł oraz ½ części udziału we własności domu wielorodzinnego, składającego się z 3 mieszkań, z których jedno zajmuje syn. Według oświadczenia wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Jego miesięcznie niezbędne koszty utrzymania wynoszą około 2948 zł, w tym: kredyt 300 – 600 zł, opał – 500 zł, lekarstwa – 450 zł, energia elektryczna – 205 zł, telefon - 150 zł, środki higieniczne – 150 zł, prasa – 100 zł, upominki – 100 zł, znicze, kwiaty – 100 zł, bilety komunikacyjne – 100 zł.
Na wezwanie referendarza wnioskodawca nadesłał wyciągi z osobistego konta bankowego, na które wpływają obie emerytury małżonków, a także oświadczenie, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca wyjaśnił, w odpowiedzi na pytanie o pobieranie dochodów z najmu 3 mieszkań w budynku wielorodzinnym, że jedno z mieszkań zajmuje jego syn z rodziną, od którego nie wypada mu pobierać czynszu. Wnioskodawca zamierza przekazać mu ten budynek w darowiźnie po zakończeniu sporu. Natomiast pozostałe dwa mieszkania dają dochody lokowane w bieżące koszty na utrzymanie XIX wiecznego budynku w należytym stanie. Wnioskodawca nie podał kwot, jakie otrzymuje z tytułu wynajmu tych mieszkań.
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie radcy prawnego. W uzasadnieniu referendarz przeanalizował sytuację osobistą, majątkową i finansową skarżącego stwierdzając, że oświadczenie co do wysokości dochodów jest niepełne, gdyż nie ujawniono wysokości dochodów z najmu mieszkań, poprzestając na oświadczeniu, że pochłaniają one koszty remontu tych mieszkań. W konsekwencji referendarz uznał, że zarobki wnioskodawcy i jego żony przekraczają zadeklarowaną w treści formularza kwotę 3.695 zł. Poza majątkiem w postaci domu wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości budynkowej, w której wyodrębnione są trzy lokale mieszkalne, przynoszące dochody. Fakt, że wnioskodawca nie pobiera czynszu od swojego syna, oraz zamierza przekazać tę nieruchomość w darowiźnie nie ma znaczenia w kontekście przesłanek prawa pomocy, co najwyżej wskazuje, że wnioskodawcę stać na to, by rezygnować z części swoich dochodów oraz wyzbywać się majątku.
Wobec tego referendarz uznał, że skarżący może uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – emerytur, dochodów z najmu albo ze środków uzyskanych ze sprzedaży jednego z trzech lokali mieszkalnych lub kredytu zaciągniętego z uwzględnieniem zabezpieczenia na jednym z tych lokali. Jednocześnie podkreślił, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności, czy dochodów. Uznał, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dysponuje kwotą dochodów, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet niepotwierdzonym wydatkom na inny cel (darowizna na rzecz syna kwot z tytułu czynszu najmu, darowizna nieruchomości) przed realnym zobowiązaniem skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie, które w tej chwili wynoszą 500 zł.
W sprzeciwie z dnia 24 kwietnia 2017 r. skarżący zakwestionował prawidłowość wydanego postanowienia wnosząc o ponowne przeanalizowanie sprawy. Wyjaśnił, że wraz żoną utrzymuje się z emerytur, które nie zapewniają pokrycia wszystkich wydatków na życie. Wskazał, że budynek obejmujący trzy lokale mieszkalne nieformalnie został już przejęty przez syna, a on figuruje wyłącznie w dokumentach. Podał, że wydział I WSA w Gdańsku przyznawał mu prawo pomocy, podobnie jak sądy cywilne. Wyjaśnił, że sprzedaż domu obejmującego wynajmowane lokale jest wyłącznie teoretycznie możliwa, ale nierealna.
Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Sprzeciw nie podlegał uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Przytoczone przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Oznacza to, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygniecie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Zdaniem sądu w świetle oświadczenia co do stanu majątkowego, rodzinnego i osiąganych dochodów złożonego przez skarżącego oraz przedłożonych przez niego dokumentów nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W niniejszej sprawie referendarz prawidłowo, oprócz rozważenia dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę z tytułu emerytur, uwzględnił również posiadany przez nich majątek nieruchomy w postaci domu mieszkalnego obejmującego trzy lokale mieszkalne, które skarżący wynajmuje. Nawet akceptując użyczenie lokalu synowi, z którym nie wiążą się żadne dochody, sąd nie mógł nie uwzględnić okoliczności potwierdzonego przez skarżącego uzyskiwania dochodów z czynszów najmu za dwa pozostałe lokale. Skarżący nie podał kwot uzyskiwanych czynszów, oświadczając jedynie, że pokrywają one koszty utrzymania obiektu. Tego z kolei również nie wykazano stosownymi dowodami, ani co do wysokości ani zakresu niezbędnych remontów.
W tej sytuacji sąd nie dysponuje niezbędnymi danymi do tego, aby przyznać skarżącemu prawo pomocy, choćby w zakresie częściowym, gdyż niewyjaśnione pozostały okoliczności związane z uzyskiwanymi dochodami z najmu dwóch lokali mieszkalnych. Wyjaśnienia tej kwestii zabrakło również w sprzeciwie, a argumentacja dotycząca tego, że syn przejął budynek a skarżący tylko formalnie jest jego właścicielem nie zasługuje na uwzględnienie.
Ponieważ wnioskodawca nie wyjaśnił wszystkich istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości finansowych, mających wpływ na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, uprawniało to referendarza sądowego do odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Prawidłowości tego stanowiska nie zmienia powoływana w sprzeciwie okoliczność, że skarżący w innych sprawach toczących się przed tutejszym sądem uzyskiwał już prawo pomocy. Sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek nie jest związany rozstrzygnięciem wniosków o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach i samodzielnie dokonuje oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego w ustalonych okolicznościach faktycznych w konkretnej sprawie.
Sąd wobec tego podziela stanowisko, że charakterystyka sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów, wynikająca ze złożonych oświadczeń nie jest wyczerpująca i dostateczna dla przyznania prawa pomocy, a treść sprzeciwu oceny takiej nie zmienia.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza.