Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 września 2000 r. Prezydent Miasta orzekł o zameldowaniu A.S. na pobyt stały w budynku przy ulicy [...] w S.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż podstawą prawną zameldowania jest art. 9 ust. 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z treścią powołanych przepisów przesłankami zameldowania są posiadanie uprawnień do przebywania w lokalu, w którym nastąpić ma zameldowanie oraz faktyczne przebywanie w tym lokalu. Organ pierwszej instancji wskazał, że właścicielkami budynku przy ulicy [...] w S. są M.S. i A.S., każda z nich w ½ części. W kontekście powyższego organ wywiódł, że A.S. posiada samoistne uprawnienia do przebywania w tym budynku, nadto postępowanie dowodowe wykazało, że mieszka ona w spornym lokalu. W tej sytuacji organ stwierdził, że skoro zostały spełnione przesłanki konieczne do zameldowania - należało zameldować A.S. na pobyt stały w budynku przy ulicy [...] w S. W odwołaniu od decyzji M.S. podniosła, że A.S. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, gdyż faktycznie przebywa pod adresem [...], ulica [...], który to adres sama wskazuje jako swój adres zwrotny.
Rozpoznając odwołanie M.S. Wojewoda decyzją z dnia 10 czerwca 2002 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw.z art. 47 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 września 2000 r. i orzekł o odmowie zameldowania A.S. na pobyt stały z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w S. W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy A.S. faktycznie mieszka w przedmiotowym lokalu, gdyż pierwsza z przesłanek meldunkowych polegająca na posiadaniu uprawnień do przebywania w spornym lokalu jest spełniona, jako że A.S. jest współwłaścicielką nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdzał w sposób przekonywujący, czy A.S. faktycznie mieszka w spornym lokalu z zamiarem pobytu stałego stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Organ drugiej instancji wskazał, że z dokonanych ustaleń - pisma Komendy Miejskiej Policji w S. z dnia 16 maja 2002 r. wynika, iż A.S. nie mieszka w spornym lokalu. W ocenie organu ustalenia policji połączone z wywiadem środowiskowym mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z ustaleń tych wynika bowiem, że w trakcie poprzedniej kontroli meldunkowej nie zastano A.S. w spornym lokalu, przebywały tam natomiast osoby trzecie, które ukarano mandatem karnym. W tej sytuacji, skoro nie została spełniona druga przesłanka meldunkowa decyzja odpowiada prawu.
Skargę na powyższą decyzję wniosła A.S. zarzucając zaskarżonemu u orzeczeniu: ignorancję przepisów prawa materialnego dotyczących własności, naruszenie przepisów art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 k.p.a., uchybienia w zebraniu materiału dowodowego. W uzasadnieniu podniosła, że jest współwłaścicielką spornej nieruchomości w ½ części i od czasu kiedy zgłosiła chęć podziału budynku na dwa niezależne lokale druga współwłaścicielka – M.S. utrudnia jej dostęp do pomieszczeń wspólnych, grozi oraz utrudnia dopełnienie formalności stałego zameldowania. Skarżąca podniosła ponadto, że organ drugiej instancji nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, ograniczając się jedynie do informacji z Komendy Miejskiej Policji w S..
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna.
Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - określone w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenie prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.
Zaniechanie przez organy administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Wynika to wprost z art. 138 k.p.a., który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Analiza akt niniejszej sprawy pozwala na wyrażenie przekonania, że organ drugiej instancji nie poczynił wystarczających ustaleń w celu jednoznacznego wyjaśnienia czy skarżąca A.S. rzeczywiście nie mieszka w spornym lokalu. Organ ograniczył się jedynie do przeprowadzenia dowodu z pisma Komendy Miejskiej Policji w S. z dnia 16 maja 2002 r., z którego wynika, iż w wyniku kontroli dokonanej w dniu 10 maja 2002 r. pod adresem [...], ulica [...] nie zastano tam A.S.. Mając za podstawę jedynie powołany dowód organ odwoławczy doszedł do przekonania, że skarżąca nie mieszka w spornym lokalu, w związku z czym brak jest podstaw do zameldowania jej w nim.
W tym miejscu podnieść trzeba, że na organie ciążył obowiązek bardzo wnikliwej i wszechstronnej oceny wszystkich dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym. Organ nie sprostał jednak powyższym wymaganiom, a poczynione przezeń ustalenia faktyczne w kontekście powyższych rozważań należy traktować jako dowolne. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że jako "dowolne" należy traktować również ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku sine qua non wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.11.1994 r., OSNP 1995, nr 7, poz. 83.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia pominął całkowicie dowód z przesłuchania A.S. oraz M.S., podczas gdy zeznania sióstr są diametralnie różne. Skarżąca twierdzi, że mieszka w spornym lokalu, ma tam swoje rzeczy, lecz siostra swoim zachowaniem uniemożliwia jej dostęp do nich, M.S. twierdzi natomiast, że A.S. nie mieszka w spornym lokalu i nie ma w nim żadnych rzeczy do niej należących.
Organ odwoławczy przed wydaniem decyzji, jak już podniesiono wyżej, ograniczył się jedynie do przeprowadzenia dowodu z wywiadu Komendy Miejskiej Policji w. S. i oparcia rozstrzygnięcia w istocie jedynie na nim. Takie postępowanie nie może zasługiwać na aprobatę Sądu, gdyż stwarza ono wrażenie, jakby celem organu było "dopasowanie" tego dowodu do rozstrzygnięcia już z góry ustalonego. Co więcej w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Wojewoda powołuje się na wywiad środowiskowy, którego w aktach administracyjnych nie ma.
Na marginesie zważyć należy, iż ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych na przestrzeni lat był kilkakrotnie nowelizowana. Ustawa z dnia 26 kwietnia 1984 r. (DZ. U. nr 26, poz. 132) nowelizująca ustawę o ewidencji ludności, przywróciła łączność pomiędzy zameldowaniem a prawem do lokalu, w którym dana osoba ma przebywać, co nastąpiło przez ustanowienie obowiązku przedstawienia potwierdzenia "uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie" (art. 9 ust. 2 ustawy). Po nowelizacji ustawy ewidencja ludności utraciła znaczenie czysto rejestracyjne, bo dokumentowała ona nie tylko zamieszkanie pod określonym adresem z zamiarem pobytu stałego lub czasowego, lecz również prawo do przebywania w lokalu.
W obecnie obowiązującym stanie prawnym ponownie wyłączną przesłanką zameldowania określonej osoby w lokalu jest sam fakt przebywania przez nią w tym lokalu, bez konieczności legitymowania się potwierdzeniem uprawnienia do przebywania w nim. Powyższe jest związane z utratą mocy obowiązującej przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dniem 19 czerwca 2002 r. w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. K 20/01 stwierdzającego niezgodność art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to konsekwencją charakteru i istoty czynności zameldowania, wyłącznie jako aktu rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Utrata mocy obowiązującej przez art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych skutkuje tym, że kwestia uprawnień do przebywania w lokalu nie stanowi podstawy decydującej o możliwości wymeldowania z miejsca stałego pobytu. Inaczej mówiąc, to czy ktoś posiada uprawnienia do przebywania w lokalu, czy też takie uprawnienia mu nie przysługuj ą, nie ma żadnego znaczenia dla zameldowania i wymeldowania.
Wskazać też należy skarżącej w związku z zarzutami skargi, że postępowanie meldunkowe spełnia cele ewidencyjne i nie ma nic wspólnego z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu, gdyż należy to do właściwości sądów powszechnych. Sąd administracyjny bada bowiem legalność zaskarżonych decyzji, czyli ich zgodność z przepisami postępowania i prawa materialnego.
Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 107 i 138 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji publicznej winien podjąć inne niezbędne czynności procesowe zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, z rozważeniem możliwości przeprowadzenia rozprawy w trybie art. 89 k.p.a. wobec sprzecznych zeznań skarżącej i jej siostry M.S., a następnie będzie zobowiązany do dogłębnego przeanalizowania każdego przeprowadzonego w sprawie dowodu, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w końcowym rozstrzygnięciu spełniającemu wszelkie wymogi art. 107 kpa.
Uwzględniając skargę Sąd nie określił, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, bowiem w ocenie Sądu art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który nakłada na sąd obowiązek zamieszczenia takiego rozstrzygnięcia w wyroku uwzględniającym skargę, nie dotyczy uwzględnienia skargi na akt odmowny. Akt, którym odmówiono uwzględnienia żądania nie podlega bowiem wykonaniu, a tymczasowa ochrona wynikająca z przepisu art. 152 cytowanej ustawy z istoty swojej dotyczy aktów i czynności, które podlegają jakiemukolwiek wykonaniu.
O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.