Uzasadnienie
E. H. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) z 20 grudnia 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję z 16 maja 2022 r. wydaną przez Prezydenta Miasta Gdańska, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża W.H..
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z 21 stycznia 2023 r. strona zwróciła się do Gdańskiego Centrum Świadczeń z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie organ I instancji w dniu 16 maja 2022 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu przytoczono ustalony w sprawie stan faktyczny, w szczególności wnioski płynące z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. Po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2023 r., poz. 390), dalej jako: "u.ś.r.", podkreślono, że podstawowymi przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest - po pierwsze - niepełnosprawność osoby bliskiej, co do której istnieje obowiązek alimentacyjny, wraz z wymogiem sprawowania nad nią stałej opieki, po drugie zaś - rezygnacja lub niepodejmowanie z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki nad osobą tego wymagającą.
Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż obowiązek alimentacyjny wynika z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Rozmiar tej opieki musi więc być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Wprawdzie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wiąże podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z osiągnięciem konkretnego wieku lecz świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do każdej osoby niezatrudnionej opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniają stałą lub długotrwałą opiekę i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zarobkowej, obiektywnie zdolne do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że mąż strony wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co wynika z posiadanego orzeczenia. Organ nie zanegował rzeczywistego faktu niesienia przez skarżącą pomocy choremu mężowi, lecz podkreślił, iż stan ten nie może automatycznie przesądzać o zasadności przyznania żądanego świadczenia. W ocenie organu I instancji z przedstawionych przez wnioskodawczynię okoliczności nie wynika, aby istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stanem zdrowia męża, a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczono, że od momentu zakończenia zatrudnienia (2006 r.) wnioskodawczyni nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej. Zdaniem organu, z zasad doświadczenia życiowego wynika, że osoba, która wiele lat nie była aktywna zawodowo nie jest w stanie skutecznie ponownie wejść na rynek pracy.
Wiek wnioskodawczyni (71 lat) jest kolejnym czynnikiem obniżającym zdolność do wykonywania pracy zarobkowej, szczególnie, że nie powołała się na fakt posiadania szczególnych kwalifikacji zawodowych, z racji których mogłaby obecnie podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Nie można również porównywać opieki nad mężem z faktycznym wykonywaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Obowiązek zapewnienia pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom nie może być zrealizowany poprzez zastąpienie emerytury świadczeniem pielęgnacyjnym, którego cel jest inny. Stwierdzono zatem, że z własnego wyboru strona nie podejmowała zatrudnienia, co wyklucza zaistnienie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegającej na istnieniu związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny.
Organ I instancji uznał również, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Okoliczność ta także uniemożliwia przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analizowany przepis jest sformułowany w sposób bezwzględny i nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależniła również możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wysokości emerytury, lecz wskazuje, że sam fakt posiadania prawa do emerytury wyklucza możliwość pobierania przez taką osobę świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z 20 grudnia 2022 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium po przytoczeniu i analizie treści przepisów u.ś.r. wskazało, że istotną cechą osób, które występują o przyznanie przedmiotowego świadczenia jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja / niepodejmowanie/ z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Natomiast brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie - m.in. emerytury. Według utrwalonego orzecznictwa sądowoadministacyjnego wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., pozbawiająca w każdym przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.
Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Biorąc pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne uznaje się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), zwanej dalej u.e.r.f.u.s.
Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do emerytury, wynikająca z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednocześnie podkreślono, że wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającej nabycie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przesądza o spełnieniu przesłanek pozytywnych. W pierwszej kolejności organ powinien bowiem ocenić, zgodnie z zasadami oceny dowodów wynikającymi z k.p.a., spełnienie przez stronę przesłanek pozytywnych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero po ustaleniu, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, organ powinien pouczyć skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do emerytury i wyboru wnioskowanego świadczenia, wzywając w konsekwencji do zawieszenia prawa do emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium przytoczyło następnie ustalenia poczynione na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim oświadczeń strony oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, a także dokumentacji potwierdzającej historię zatrudnienia wnioskodawczyni, po czym stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji, iż w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a rezygnacją przez odwołującą się z aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Po zakończeniu aktywności zawodowej tj. od 1 maja 2006 r. do chwili nabycia uprawnień do emerytury tj. do 22 lutego 2012r., ani po tej dacie skarżąca nie była aktywna zawodowo. Zauważono też, że strona nie pracuje od 2006 r., a orzeczenie o niepełnosprawności męża z dnia 7 marca 2001 r. wskazuje na jego umiarkowany stopień niepełnosprawności, natomiast w orzeczeniu z dnia 8 stycznia 2003 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz ze wskazaniem, że może podjąć pracę lekką jak dla osoby niedosłyszącej, zakład pracy chronionej.
Wprawdzie aktualnie stan zdrowia męża odwołującej ze względu na szereg chorób pogorszył się, jednak zgodzono się z organem I instancji, że w sytuacji, gdy od 2006 r. odwołująca nie była aktywna zawodowo, oraz biorąc pod uwagę jej wiek (ukończenie 70 lat w chwili składania wniosku), a także brak wskazania przez stronę szczególnych kwalifikacji zawodowych, z racji których mogłaby obecnie podjąć pracę, wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W stanie sprawy, skoro fakt pobierania przez wnioskodawczynię emerytury nie jest jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji braku spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, to za pozbawione uzasadnienia jest poinformowanie odwołującej się o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu ich wypłat.
W dniu 23 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga strony na decyzję organu II instancji, której zarzucono naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu podniesiono, że organ - formułując wskazane w decyzji tezy, nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że mąż strony potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Wskazano również, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu.
Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo - będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1 a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas czy też potencjonalnego dochodu.
Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. W niniejszej sprawie zatem organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń zarówno prawa materialnego jak i procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W sprawie bezsporne było, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast kwestią sporną była ocena spełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Analiza akt sprawy wykazała, że strona nabyła prawo do emerytury 22 lutego 2012 r., lecz już od 1 maja 2006 r. nie podejmowała żadnego zatrudnienia. Od chwili, w którym zaczęła pobierać świadczenie emerytalne nie była także zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia, co de facto oznacza, że od momentu zakończenia ostatniego zatrudnienia w 2006 r. skarżąca nie była w żaden sposób aktywna zawodowo. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie wynika również aby skarżąca wykazywała wolę i chęć podjęcia dowolnej formy zatrudnienia zarówno do momentu przejścia na emeryturę jak i obecnie.
Dokonując oceny okoliczności zaistniałych w sprawie należy zgodzić się z organami obu instancji, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem. Przede wszystkim - zgodnie z treścią stosownego orzeczenia, trwała niepełnosprawność w stopniu znacznym męża skarżącej ma miejsce od 15 listopada 2002 r., natomiast mężczyzna jest osobą niepełnosprawną (wcześniej w stopniu umiarkowanym) od 10 roku życia. Stan znacznej niepełnosprawności męża skarżącej nastąpił zatem na kilka lat przez tym jak zrezygnowała ona z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Mając na uwadze stopniowe pogarszanie się stanu zdrowia męża skarżącej wymagającego opieki, trudno jest uznać, że wieloletnie niepozostawanie w jakiejkolwiek formie zatrudnienia przez skarżącą było wywołane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania trwałej i nieprzerwanej opieki nad mężem. Również obecnie nie sposób uznać, jak słusznie przyjęły organy, że została spełniona przesłanka niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad mężem. Jak wykazały bowiem organy obu instancji, skarżąca nie pracuje już od 2006 r., gdy stan zdrowia niepełnosprawnego nie był na tyle poważny by konieczna była opieka w rozumieniu przedmiotowej ustawy (ostatnie orzeczenie o niepełnosprawności męża skarżącej z 8 stycznia 2003 r. wskazuje, że mężczyzna zdolny jest do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej).
Zatem zaprzestanie wykonywania pracy przez skarżącą nie może być traktowane jako wywołane koniecznością stałej opieki nad bliskim w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy przy tym podkreślić także, iż z uwagi na wiek skarżącej (ukończone 71 lat), a także jej wieloletnią bierność zawodową, niewiarygodne byłoby przyjęcie, że gdyby nie obecny stan zdrowia męża skarżącej, to strona teraz byłaby zdolna do podjęcia jakiekolwiek zatrudnienia.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia powodowanego koniecznością sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, przy czym powodem braku aktywności zawodowej musi być wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie zaś inne przyczyny. Należy więc w tym kontekście wskazać, że jakkolwiek sam fakt posiadania prawa do emerytury nie przekreśla - w przypadku zawieszenia wypłaty świadczenia otrzymywanego z organu emerytalno-rentowego - przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1971/21 oraz z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1954/21) – to jednak nie zwalnia to organów z dokonania w takim przypadku oceny rzeczywistego zamiaru i możliwości wykonywania aktywności zawodowej w wieku emerytalnym, czy też – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – "wznowienia" takiej aktywności po ponad siedemnastu latach nieaktywności zawodowej.
Doświadczenie życiowe wskazuje na to, że celem złożenia w okolicznościach niniejszej sprawy wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jest chęć poprawy niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawczyni (uzyskanie wyższego świadczenia), nie zaś rezygnacja czy niepodejmowanie aktywności zawodowej, które powodowane jest koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty – utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Podzielić należy zatem stanowisko organu odwoławczego, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Aby możliwe było przyznanie tego świadczenia musiałby zostać wykazany związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżąca takiego związku nie wykazała. Sąd nie kwestionuje faktu, że mąż skarżącej jest osobą mocno schorowaną i wymagającą pomocy oraz wsparcia w codziennej i samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak należy podzielić stanowisko organów, że okoliczności sprawy nie pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku strony o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku żądania organu w zakresie przeprowadzenia rozprawy w określonym przepisami terminie.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).