Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 30 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 191/04

Uzasadnienie

II SA/ Gd. 191/ 04

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2002r. Prezydent Miasta działając na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego oraz na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości / Dz. U nr 113, poz. 1209/ po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez J. H. o nieodpłatne nabycie prawa własności udziału w ¼ części nieruchomości, A. R. o nieodpłatne nabycie prawa własności udziału w ¼ części nieruchomości oraz M. W. o nieodpłatne nabycie prawa własności udziału w ½ części nieruchomości, położonej w G. przy ul. Kołobrzeskiej 8 odmówił nieodpłatnego nabycia przez wyżej wymienionych użytkowników wieczystych nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę nr 238 o pow. 715 m², położonej w G. przy ul. Kołobrzeskiej 8, dla której to nieruchomości założona jest księga wieczysta KW nr 16846.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta powołał się na treść art. 1 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy, z którego wynika, że nieodpłatne nabycie przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przysługuje wyłącznie osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Zakres przedmiotowy ustawy, jak to ustalił organ I instancji, dotyczy więc wyłącznie nieruchomości /gruntów/ nadanych w trybie osadnictwa rolnego na terenach Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Organ ustalił, że nieruchomość gruntowa przy ul. Kołobrzeskiej 8 została nabyta w użytkowanie wieczyste na podstawie aktu notarialnego z dnia 27.

12. 1966 w oparciu o ustawę z 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach a nie w trybie dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.

Nadto organ ustalił, że wnioskodawcy nie byli użytkownikami wieczystymi na dzień 26 maja 1990r., a stali się nimi dopiero w okresie późniejszym- M. W. w dniu 16 maja 1996 poprzez nabycie ½ udziału nieruchomości na podstawie umowy darowizny, a J. H. i A. R. stały się współużytkownikami wieczystymi w dniu 6 stycznia 2000r. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego o nabytym spadku po M. P. Powołując się na powyższe ustalenia organ wskazał, że roszczenia wnioskodawców nie podlegają regulacji ustawy z dnia 26 lipca 2001r. a skoro nie zaistniały przesłanki określone w art. 1 ust. 1 cyt. ustawy organ orzekł zgodnie z sentencją decyzji.

J. H., A. R. i M. W. złożyły odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem.

W uzasadnieniu odwołania podniosły, że nie ma żadnego uzasadnienia wykładnia art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości dokonana przez organ administracji, gdyż przepis ten wyraźnie stwierdza, iż nieodpłatne nabywanie na własność dotyczy nieruchomości położonych na terenie Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. Przepis wskazuje więc jakie terytorialne nieruchomości objęte są działaniem ustawy z 26 lipca 2001r., natomiast nie stanowi, że przesłanką objęcia danej nieruchomości działaniem tej ustawy jest jej nabycie w trybie osadnictwa rolnego.

Stanowisku organu administracji, który ustalił, że wnioskodawczynie nie spełniają warunku wieczystego użytkowania w dniach 26 maja 1990r. i 24 października 2001r. zarzucono rażące naruszenie prawa. Wskazano, że J. H. i A. R. nabyły wieczyste użytkowanie jako spadkobierczynie udziału / 1/2/ M. P. zmarłej w dniu 24 sierpnia 1984r. Z tym właśnie dniem,tj. z dniem śmierci M. P. nastąpiło przejście wieczystego użytkowania na J. H. i A. R. Stosownie do treści art. 922 § 1 kc prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci, nie zaś jak przyjęto w decyzji z chwilą wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które ma charakter deklaratywny i potwierdza jedynie przejście prawa z dniem śmierci. W tym stanie rzeczy wnioskodawczynie J. H. i A. R. były użytkownikami wieczystymi zarówno 26 maja 1990r., jak i 24 października 2001r.

Wnioskodawczynie podniosły że także M. W. spełnia warunek określony w art. 1 ust. 1 ustawy. Jest ona bowiem następcą prawnym F. P.- swojego dziadka, od którego w drodze darowizny nabyła udział w użytkowaniu wieczystym nieruchomości. Jak wskazano w odwołaniu ustawa posługuje się nie tylko pojęciem osoby o której mowa w art. 1 ust 1 ale również jej następcy prawnego- w art. 1 ust.

1. 2. Tak więc według odwołujących się spełniony jest warunek użytkowania wieczystego w dniach 26 maja 1990r. i 24 października 2001r.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 lutego 2004r. sygn. akt [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji powołał się na zmianę treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r wprowadzoną z dniem 16 lipca 2003r. Stosownie do tej zmiany zgodnie z art. 1 ust. 1 osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności nieruchomości stała się ostateczna. Do postępowań wszczętych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001r., które nie zostały zakończone przed dniem wejścia w życie powyższej zmiany, tj. przed 16 lipca 2003r. stosuje się nowe uregulowanie. Powołując się na powyższe Kolegium wskazało, że jedna z okoliczności wskazana przez organ I instancji jako przyczyna decyzji odmownej w niniejszej sprawie stała się bezprzedmiotowa.

Kolegium wskazało jednakże, że zgodnie z cyt. przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. nabywają z mocy prawa własność nieruchomości te osoby fizyczne, które zarówno w dniu 26.05. 1990r., jak i w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24.

1. 10. 2001r. były użytkownikami wieczystymi. Podkreślono, że obie przesłanki / odnoszące się do trwania użytkowania wieczystego/ muszą być spełnione łącznie. Musi być przy tym zachowana tożsamość osób, to znaczy ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26.

1. 05. 1990r. status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24.
2. 10. 2001r.. Przepis ust. 2 przewiduje wprawdzie legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie własności także dla następców prawnych osób, o których mowa w ust. 1 art. 1, jednakże tym następcą prawnym będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego nie wcześniej niż w dniu 24.

1. 10. 2001r., od osób, które kwalifikowały się w świetle art. 1 ust. 1 ustawy.

Powołując się na powyższe ustalenie organ II instancji wskazał, że z akt administracyjnych wynika, że M. W. nabyła prawo użytkowania wieczystego w części, w dniu 16.05. 1996r., a więc nie jest podmiotem uprawnionym do nabycia prawa własności nieruchomości.

Jednocześnie Kolegium ustaliło, że podziela zarzuty odwołania wskazujące,iż J. H. i A. R. nabyły prawo użytkowania wieczystego 24.08. 1984r., tj. z dniem śmierci M. P. a więc w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26.07. 2001r. były one współużytkownikami wieczystymi. Mimo to jednak nie jest możliwym spełnienie ich żądania. Mianowicie w sytuacji, gdy na nieruchomości ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego gruntu w formie niepodzielnych udziałów / a więc tak jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie/, nabycie prawa własności jest możliwe jedynie przy jednoczesnym nabyciu wszystkich istniejących udziałów w użytkowaniu wieczystym danej nieruchomości. W niniejszej sprawie nie jest to możliwe, gdyż nabycie udziału przez M. W. nie jest możliwe z przyczyny wyżej wskazanej. Jako uzasadnienie prawne w tym zakresie przytoczono treść przepisu art. 232kc.

J. H., A. R. i M. W. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję z dnia 5 lutego 2004r. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem.

W uzasadnieniu skargi skarżące zarzuciły, że interpretacja art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest sprzeczna z ideą ustawy. Ustawa miała bowiem objąć swym działaniem wszystkie przypadki użytkowania wieczystego przez osoby fizyczne, które istniało w odniesieniu do osób fizycznych między dwoma datami: przed dniem 27 maja 1990r., tj. przed dniem utworzenia samorządu terytorialnego co stało się z dniem wejście w życie ustawy o samorządzie terytorialnym wprowadzonej ustawą z 5 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie przedmiotowej ustawy, tj. z dniem 24 października 2001r. Skoro ustawodawca wskazał na wieczystych użytkowników i ich następców prawnych, to trudno wywodzić, że spośród następców prawnych użytkowników wieczystych mających to prawo w 1990r. postawił w korzystniejszej sytuacji tych następców prawnych, którzy nabyli prawo później, czyli po 24 października 2001r., zaś w gorszej sytuacji postawił tych następców prawnych, którzy prawo wieczystego użytkowania nabyli już przed datą wejścia w życie ustawy, a więc dłużej są wieczystymi użytkownikami.

Skarżące wskazały, że tym samym uprawnienie do przekształcania prawa nabyłaby osoba, która nie była użytkownikiem wieczystym ani w 1990r., ani w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w 2001r., a jedynie od osoby spełniającej te warunki nabywa prawo użytkowania wieczystego, podczas gdy nie nabyłaby takiego uprawnienia osoba, która jest następcą użytkownika wieczystego z 1990r. i od kilku lat, jeszcze przed wejściem w życie ustawy w 2001r. prawo takie posiada.

Skarżące wskazały, że taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie- M. W. nabyła udział w prawie wieczystego użytkowania już w 1996r. w drodze darowizny od swojego dziadka i od tego czasu jest już wieczystym współużytkownikiem przedmiotowej działki. Natomiast interpretacja przedstawiona w zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż aby uzyskać uprawnienie do przekształcenia prawa powinna ona nabyć prawo wieczystego użytkowania ponad 5 lat później, a więc legitymować się krótszym okresem użytkowania wieczystego.

Powołując się na powyższe skarżące zarzuciły, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 26 lipca 2001r., wobec nieuzasadnionej interpretacji przepisów, niezgodnej z ideą ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Organ II instancji w całości podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ponownie podkreślając, że skoro jedna ze skarżących / M. W./ nabyła prawo użytkowania wieczystego w części w dniu 16 maja 1996r., to nie jest podmiotem uprawnionym do nabycia prawa własności nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153, poz. 1269/, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem / legalności/, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej art. 1 § 2/.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności ograniczać się do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika z niego, że właścicielem działki nr 238 o powierzchni 715 m² położonej w G. przy ul. Kołobrzeskiej 8 jest Gmina Miasta. Działka ta jest w użytkowaniu wieczystym- w księdze wieczystej jako wieczyści użytkownicy i właściciele budynku stanowiącego odrębną nieruchomość wpisani są J. H., A. R. i M. W. Podstawą nabycia użytkowania wieczystego przez J. H. i A. R. było nabycie tego prawa z dniem 24 sierpnia 1984r. jako spadku po M. P. Podstawą nabycia prawa użytkowania wieczystego omawianej nieruchomości przez M. W. była zawarta w dniu 16 maja 1996r. umowa darowizny między M. H. / obecnie W./ i F. P. na mocy której to umowy F. P. darował swój udział wynoszący ½ we współwłasności i współużytkowaniu wieczystym w nieruchomości stanowiącej działkę nr 238 o pow. 715 m swojej wnuczce M. H., która darowiznę przyjęła.

W dniu 26 listopada 2001r. skarżące powołując się na swoje uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości i postanowienia ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości złożyły wniosek o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości położonej w G. przy ul. Kołobrzeskiej 8 / kw 16846/.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji przez organ II instancji osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu własności nieruchomości stała się ostateczna. Natomiast zgodnie z ust. 2 art. 1 prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1.

Organ II instancji w niniejszej sprawie uznał, że dla zastosowania dobrodziejstwa uwłaszczenia w oparciu o przepisy analizowanej ustawy koniecznym jest, aby osobie wnioskodawcy przysługiwał przymiot użytkownika wieczystego nabywanej na własność nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990r., jak i jednocześnie w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 24 października 2001r. Dodatkowo zdaniem Kolegium, tylko następca prawny, który nabył użytkowanie wieczyste po dniu 24 października 2001r. będzie mógł wystąpić z wnioskiem o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości, ponieważ w dniu 26 maja 1990r. i w dniu 24 października 2001r. musi być zachowana tożsamość osoby fizycznej będącej poprzednikiem prawnym.

Tym samym z kręgu podmiotów uprawnionych zgodnie z powyższym przepisem / z kręgu następców prawnych/ wyłączono osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego jako następcy prawni przed dniem 24 października2001r. tak jak to ma miejsce w rozpatrywanym stanie faktycznym w odniesieniu do M. W., która prawo użytkowania nabyła w drodze darowizny od swojego dziadka w 1996r. Przy czym dziadek skarżącej F. P. był wieczystym użytkownikiem począwszy od 1966r.,a więc był nim również w dniu 26 maja 1990r.

Sąd orzekający w niniejszym składzie nie podziela wyżej wymienionego poglądu organu odwoławczego, dotyczącego podmiotowego zakresu stosowania art. 1 ust. 1 analizowanej ustaw. Powołując się w tej mierze na rozważania sądu poczynione w podobnej sprawie o sygnaturze akt II SA/ Gd. 173/ 04 /wyrok z dnia 15 grudnia 2004r./ stwierdzić należy, że wykładnia art. 1 ust. 1 i 2 analizowanej ustawy dokonana przez organ odwoławczy jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą równości wobec prawa. Wykładnia ta różnicuje bowiem obywateli bez istotnego powodu. W niniejszej sprawie wykładnia dokonywana przez organ II instancji różnicuje sytuację następców prawnych użytkowników wieczystych w ten sposób, że przy ustalaniu praw następców prawnych wieczystych użytkowników do nabycia prawa własności nieruchomości inna jest sytuacja osób, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed 24.10 2001 a inna gdy prawo to nabyły po 24.

1. 10. 2001r. przy uwzględnieniu, że w obu sytuacjach nabycie to nastąpiło od osób będących użytkownikami wieczystymi w dniu 26.05.1990r.

Zdaniem Sądu, odczytanie normy prawnej zawartej w cytowanym przepisie może nastąpić tylko poprzez sięgnięcie do przepisów Konstytucji RP i posłużenie się techniką wykładni ustawy w zgodzie z konstytucją, w tym wypadku w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami: zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa / art. 2/ oraz zasady równości wobec prawa / art. 32/.W przeciwnym wypadku sposób interpretacji zaproponowany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wzruszy zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego prawa, albowiem wyłączy z kręgu podmiotów uprawnionych do nieodpłatnego nabycia nieruchomości osoby, które na skutek, np. śmierci poprzednika prawnego czy też zawarcia umowy darowizny, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, przed datą wejścia w życie ustawy tj. przed dniem 24. 10 2001r. zostały pozbawione uprawnienia do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności.

Nadto interpretacja ta doprowadzi do złamania zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości, albowiem sytuacja prawna adresatów normy prawnej będzie zróżnicowana, po pierwsze, z przyczyny od nich niezależnej oraz po wtóre, z przyczyny nabycia użytkowania wieczystego przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001r.. Istota tej zasady sprowadza się do takiego nakazu stanowienia prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji. Zasada równości wobec prawa z kolei, najogólniej rzecz ujmując, oznacza nakaz jednakowego traktowania równych i podobnego traktowania podobnych, dopuszczalność uzasadnionych zróżnicowań, a także wiązanie równości z zasadą sprawiedliwości. Tak określona zasada równości stanowi podstawę do odczytania normy prawnej z art. 1 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy. Sytuacja, w której " następca prawny" nie może skorzystać z prawa do nieodpłatnej zamiany użytkowania wieczystego na własność tylko dlatego, że swój udział otrzymał w drodze darowizny przed wejściem w życie ustawy od osoby, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990r., a mógłby nabyć to prawo gdyby swój udział w drodze darowizny otrzymał po 24 października 2001r. i z tej przyczyny nie może spełnić wskazywanego przez organ II instancji warunku tożsamości osoby będącej użytkownikiem wieczystym w dniu 24 października 2001r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, zdaniem Sądu nie może uzyskać aprobaty w świetle przedstawionych wyżej zasad konstytucyjnych.

Stąd też dokonując wykładni omawianych przepisów art. 1 ust.1 i 2 ustawy z 26 lipca 2001r. w zgodzie z przedstawionymi wyżej zasadami wynikającymi z konstytucji uznać należało, że art. 1 ust. 1 i 2 ustawy odnosi się do następców prawnych niezależnie od formy następstwa prawnego oraz niezależnie od tego czy nastąpiło ono po 24.

1. 10. 2001r czy też po tej dacie, przy uwzględnieniu, że zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki ustalone w omawianej ustawie, a niezbędne dla nabycia prawa własności nieruchomości.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. a prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obowiązany jest uwzględnić zmianę stanu prawnego. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji nie może już stosować ustawy z dnia 26 lipca 2001. Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności / Dz. U. nr 175, poz. 1459/ ustawa z dnia 26 lipca 2001r. utraciła swoją moc.Stosownie natomiast do art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001r., i niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy z 2005r. Organy administracji będą więc zobowiązane do zażądania stanowiska skarżących co do ewentualnego podtrzymania wniosku czy też rezygnacji z niego.