Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 13 września 2021 r. M. Z. K. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (dalej: "MOPR") w Gdańsku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, tj. posiłków, środków pieniężnych na zakup: żywności, odzieży, środków czystości, gazu do butli gazowej, leków, okularów, karty do telefonu i książek specjalistycznych oraz środków pieniężnych na opłatę stałą miesięczną za mieszkanie.
Decyzją z 7 października 2021 r. Kierownik Centrum Pracy Socjalnej MOPR w Gdańsku, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdańska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", odmówił przyznania Wnioskodawcy świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, środków czystości, gazu do butli gazowej, leków, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumentów zebranych w trakcie postępowania ustalił, iż Strona: jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s., dzieci Strony przebywają za granicą i nie udzielają Stronie pomocy, zamieszkuje w lokalu należącym do spółdzielni mieszkaniowej, jest w wieku poprodukcyjnym, jest emerytem, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.p.s., uzyskuje dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. w łącznej kwocie 2.033,73 zł, dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi 701 zł.
Prezydent przyznał, że na podstawie art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy, jednakże w niniejszej sprawie świadczenie to Stronie nie przysługuje.
Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. ma charakter fakultatywny, a jego przyznanie uzależnione jest od tego, czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje akurat ośrodek pomocy społecznej. Zaznaczono, że u.p.s. nie precyzuje, co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek", pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Prezydent ocenił, że sytuacja życiowa Strony nie ma cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., gdyż Wnioskodawca uzyskuje dochód w kwocie 2.033,73 zł, który co prawda jest obciążony zajęciem komorniczym, lecz pozostałe środki umożliwiają Stronie samodzielne zabezpieczenie potrzeb wymienionych we wniosku z 13 września 2021 r. Wskazano, że potrzebę taką jak posiadanie książek Wnioskodawca może zabezpieczyć poprzez skorzystanie z powszechnie dostępnych usług świadczonych przez biblioteki publiczne.
Natomiast opłaty czynszowe w sytuacji, której Strona jest zobligowana do ponoszenia opłat wynikających z użytkowania lokalu, jak każda osoba zajmująca lokal mieszkalny - nie czyni takiej sytuacji w sposób szczególnie odbiegający od sytuacji od innych osób zobligowanych do ponoszenia takich opłat, zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy znaczna cześć tej opłaty wynika z bezumownego korzystania z lokalu.
Prezydent podkreślił, że - mając na względzie okoliczności podniesione we wniosku - nie pozostawił Strony bez wsparcia, adekwatnego do aktualnych możliwości w tym zakresie, gdyż przyznał Wnioskodawcy w odpowiedzi na wniosek z 4 maja 2021 r. świadczenia w formie pieniężnej - zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu osłonowego "Posiłek w szkole i w domu na lata 2019-2023" w kwocie 200 zł w lipcu 2021 r. i wrześniu 2021 r. (łącznie 400 zł). Wcześniej zaś Stronie udzielono pomocy w formie: specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 100 zł w lutym 2021 r. oraz na zakup okularów w kwocie 400 zł w lutym 2021 r. (łącznie 500 zł, decyzja z 11 stycznia 2021 r.), zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu osłonowego "Posiłek w szkole i w domu na lata 2019-2023" w kwocie po 300 zł w lutym i kwietniu 2021 r. (decyzja z 11 stycznia 2021 r.) oraz w kwocie 200 zł w maju 2021 r. (decyzja z 6 kwietnia 2021 r.). Łącznie na podstawie tych decyzji udzielono Stronie w 2021 r. pomocy finansowej na łączną kwotę 1.700 zł.
Organ pierwszej instancji zaznaczył, że nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłoszonych przez Stronę potrzeb z uwagi na występujące po jego stronie ograniczenia finansowe. Wskazano, że MOPR w Gdańsku dysponuje na jedno środowisko na 2021 r. średnio kwotą 735,91 zł, co miesięcznie daje kwotę 61,33 zł.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 21 lutego 2022 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że Wnioskodawca zwrócił się do MOPR w Gdańsku o pomoc finansową na zakup żywności, odzieży, środków czystości, gazu lub butli gazowej, okularów, leków, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych. W dniu 30 września 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono sytuację Strony.
Kolegium podało, że zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenia z pomocy społecznej co do zasady przyznawane są osobom, których dochody nie przekraczają kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Specjalny zasiłek celowy wyróżnia się tym, że jest przyznawany osobom, które wymagają wsparcia, choć ich dochody wykraczają poza kryterium dochodowe.
Biorąc pod uwagę szczególny charakter wsparcia i ograniczone środki publiczne na realizację zadań w zakresie pomocy społecznej, co sprawia, że musi ona trafiać do osób najbardziej potrzebujących, specjalny zasiłek celowy jest traktowany jako świadczenie wyjątkowe, które może być przyznane w sytuacjach nadzwyczajnych.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie utrzymuje kontaktu z najbliższą rodziną. Strona podaje, że dzieci zamieszkują za granicą, bez możliwości powrotu do Polski. Wnioskodawca otrzymuje emeryturę w wysokości netto 2.033,73 zł, która jest obciążona zajęciem komorniczym. Na podstawie zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") ustalono, że na konto osobiste Wnioskodawcy przekazywana jest kwota 1.114,45 zł, już po potrąceniu zajęcia komorniczego w kwocie 471,76 zł. Ponadto z akt organu pierwszej instancji wynika, że w 2021 r. udzielono Stronie pomocy finansowej na łączną kwotę 1.700 zł. Ponadto decyzją z 1 października 2021 r. przyznano Wnioskodawcy pomoc w postaci gorących posiłków przez 5 dni w tygodniu.
Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, tj. uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zauważono ponadto, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten ma obowiązek objąć pomocą wszystkich, którzy spełniają warunki do jej otrzymania i oczywiste jest, że udzielając pomocy musi uwzględnić swoje możliwości finansowe, a także potrzeby innych osób i rodzin oczekujących wsparcia, które znajdują się w sytuacji trudniejszej i wymagającej pomocy ze środków, którymi dysponuje ośrodek.
Mając na uwadze ustaloną sytuację Strony, a także przedstawione informacje o wysokości środków, jakimi dysponował ośrodek pomocy społecznej oraz o sposobie ich wydatkowania, organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja nie przekracza granic uznaniowości i nie nosi cech dowolności.
W skardze na decyzję organu odwoławczego, M. Z. K. zaskarżając ją w całości, nie sformułował żadnych zarzutów wobec zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. Skarżący przedstawił zdjęcia posiłków wydawanych przez Stowarzyszenie - Gdański Komitet Obywatelski, z datami ich wydania. Skarżący zarzucił, że posiłki te nie posiadają kalkulacji kosztów, a różnica w ich wartości jest przejmowana przez Prezydenta Miasta Gdańska na podstawie wydanego przez niego zarządzenia. Stąd zasadny jest wniosek o wezwanie Najwyższej Izby Kontroli i prokuratora. Strona podniosła również zarzut nieważności decyzji organu pierwszej instancji ze względu na brak podpisu na decyzji oraz błędne wskazanie jej adresata, tj. M. K. zamiast M. Z. K. Ponadto decyzja organu pierwszej instancji została wydana przez osobę nieupoważnioną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 7 października 2021 r. odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, środków czystości, gazu do butli gazowej, leków, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust.
1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Właśnie o przyznanie takiej m.in. formy pomocy wystąpił Skarżący we wniosku z 13 września 2021 r.
Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że - jak wynika z art. 8 u.p.s. w powiązaniu z zapisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej";
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zatem pomoc w ramach zasiłku celowego może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie u.p.s., których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy.
W trybie aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że Skarżący (ur. 26 marca 1953 r.) jest osobą niepełnosprawną, jest niezdolny do pracy. otrzymuje emeryturę z ZUS w wysokości 1.586,21 zł, z której komornik dokonuje egzekucji sądowej w kwocie 471,76 zł. Skarżący nie utrzymuje kontaktu z najbliższą rodziną, twierdzi że jego dzieci mieszkają za granicą bez możliwości powrotu do Polski. Skarżący podał, że w sądzie toczy się wiele spraw związanych z jego byłym gospodarstwem domowym w J., toczy spór z gminą Gdańsk, czuje się dyskryminowany politycznie. Podał również, że zajmowany przez niego lokal jest typowo miejscem gospodarczym, zdarza mu się nocować u znajomych, ale zaprzecza aby był osobą bezdomną. Podczas wywiadu zaproponowano Skarżącemu wsparcie specjalistyczne: psychologa i radcę prawnego MOPR w Gdańsku, ale oświadczył, że nie widzi potrzeby skorzystania z tej oferty.
Sądowi znana jest sytuacja Skarżącego oraz zakres udzielanej mu pomocy z szeregu innych spraw zainicjowanych jego skargami (m.in. w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 572/21, III SA/Gd 573/21, III SA/Gd 662/21, III SA/Gd 663/21, III SA/Gd 664/21, III SA/Gd 665/21). Skarżący systematycznie składa wnioski o pomoc i wielokrotnie pomoc taką otrzymuje, a jego niezbędne potrzeby, jak wyżywienie, ogrzewanie mieszkania, leki i środki higieniczne zaspokajane są - przynajmniej częściowo - ze środków finansowych pozostawionych do dyspozycji organu pomocy społecznej oraz w wysokości zbliżonej do średniej wysokości świadczeń realizowanych w tym zakresie.
Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy u.p.s. z przedstawionym powyżej stanem faktycznym stwierdzić należy, że Skarżący nie spełnia wszystkich warunków, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia pieniężnego, jakim jest zasiłek celowy. Jak słusznie wskazały organu obu instancji - dochód Skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w sierpniu 2021 r., przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., wyniósł bowiem 1.114,45 zł.
W sytuacji braku podstaw - ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania Skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s., organy rozważyły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie Stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s.. ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym jednak, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 711/17, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 8 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 4/22).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że decyzja odmawiająca przyznania Skarżącemu pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu żywności, odzieży, środków czystości, gazu do butli gazowej, leków, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania, nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.
Sąd zwraca uwagę, że sytuacja życiowa Skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłoszonej potrzeby w postaci pokrycia kosztów czynszu (która odnosi się do potrzeb mieszkaniowych), związana jest z zaspokajaniem potrzeb bytowych Skarżącego, niemniej jego sytuacja jest w swoisty sposób stabilna, albowiem Skarżący pobiera emeryturę oraz od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej, choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje.
Skarżący w ostatnim czasie otrzymał pomoc w formie posiłków z jadłodajni, zasiłku celowego na zakup żywności (w grudniu 2020 r. 400 zł, w lutym 2021 r. 300 zł, w kwietniu 2021 r. 300 zł), w grudniu 2020 r. formie pomocy rzeczowej (paczki świątecznej) o wartości 96,38 zł, specjalnego zasiłku celowego na zakup w lutym 2021 r. leków (100 zł) i okularów (400 zł).
Zaznaczyć trzeba, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że Skarżący opłaca czynsz i energię elektryczną z własnych środków, zaś zaległości w opłatach za mieszkanie są egzekwowane przez komornika ze świadczenia z ZUS. Skarżący również z własnych środków kupuje kartę telefoniczną. Co więcej, zakup karty telefonicznej, czy też opłaty czynszowe należą do typowych, planowanych wydatków.
Niezależnie od powyższego zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że zakup książek oraz karty do telefonu nie można rozpatrywać w kontekście kryterium niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy.
Jak wskazał, powołując się na literaturę przedmiotu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 1181/13, niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem obywatela. Pojęcie "bytowanie" jest co do zasady utożsamiane z zachowywaniem życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, zadość której czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 178-179).
Za niezbędną potrzebę życiową, w świetle powyższej interpretacji tego sformułowania, nie można zatem uznać zakupu książek i karty do telefonu, bowiem niezaspokojenie tych potrzeb nie stanowi żadnego zagrożenia dla egzystencji Skarżącego.
Z uwagi na powyższe Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje naruszały przepisy u.p.s. Nie stwierdził też naruszenia przepisów k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniach swoich decyzji organy w sposób dostateczny wykazały, że wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w wydanych w sprawie decyzjach argumentacja odmowy przyznania analizowanego świadczenia nakazywała uznać, że ich uzasadnienia spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawierają bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygające sprawę organy się oparły oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.
Nie można pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w u.p.s.
Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że Skarżący nie pozostaje bez wsparcia organu opieki społecznej, a dalszą żądaną pomoc (środków pieniężnych na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania), należało ocenić jako nieznajdującą uzasadnienia w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (zob. wyrok NSA z 1 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2408/16). Ustalając wysokość zasiłku celowego organ jest zobligowany wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.
Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1153/21, z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, z 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06).
Całokształt powyższych okoliczności przemawiał za prawidłowością podjętych przez organy rozstrzygnięć. Należy podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek, czy też nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.
Odnosząc się końcowo do zarzutów Skarżącego sformułowanych na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. należy zauważyć, że decyzja organu pierwszej instancji - wbrew twierdzeniom Strony - zawiera podpis. Decyzja została podpisana przez A. R. - Kierownika Centrum Pracy Socjalnej, działającej z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdańska (upoważnienie do wydania decyzji wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zarządzenia Prezydenta Miasta Gdańska nr 1025/20 z dnia 23 lipca 2020 r. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku do prowadzenia postępowania, wydawania postanowień i decyzji administracyjnych należących do właściwości gminy). Istotnie, zarówno w tej decyzji, jak i w decyzji organu odwoławczego, jako ich adresata wskazano M. K., a nie M. Z. K., jednakże - zdaniem Sądu - brak drugiego imienia Strony nie powoduje, że decyzje te są wadliwe. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. decyzja zawiera oznaczenie strony lub stron.
W ocenie Sądu w wydanych w sprawie decyzjach prawidłowo oznaczono Skarżącego jako ich adresata, czyli stronę niniejszego postępowania, decyzje zostały bowiem skierowane do M. K. zamieszkałego w Gdańsku przy ul. [...]. Wątpliwości w tym zakresie nie miał również sam Skarżący, skoro od tych rozstrzygnięć, jako skierowanych do niego, wywiódł środki zaskarżenia (odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, skarga na decyzję organu odwoławczego). Z tych względów w żaden sposób nie można uznać, że w sprawie zachodzi zarzucana przez Skarżącego nieważność postępowania.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.[pic]