Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
W dniu 19 sierpnia 2020 r. S. S. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej (dalej: "MOPS") wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki N. S. na okres świadczeniowy 2020/2021.
Decyzją z 24 lutego 2021 r. Dyrektor MOPS, działający z upoważnienia Burmistrza (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji"), na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.) - dalej: "u.p.o.u.a.", przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej N. S. w kwocie 346,65 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 8 kwietnia 2021 r. uchyliło ją w całości i przyznało N. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.
W dniu 30 września 2021 r. S. S. złożyła w MOPS wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki N. S. na okres świadczeniowy 2021/2022.
Pismem z 26 października 2021 r. Burmistrz, na podstawie art. 9, art. 10, art. 41 i art. 61 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego decyzją z 8 kwietnia 2021 r. za okres od 1 do 30 września 2021 r.
Decyzją z 25 listopada 2021 r. Dyrektor MOPS, działający z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 2 pkt 7, art. 9, art. 12 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 oraz art. 23 u.p.o.u.a.:
- 1. uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone S. S. na córkę N. S. za okres od 1 do 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego;
- 2. zobowiązał S. S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 do 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia, które na dzień wystawienia decyzji wynoszą 4,80 zł i biegną do czasu całkowitej spłaty zadłużenia.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł, przy czym w okresie świadczeniowym trwającym od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na podstawie dochodu rodziny uzyskanego w 2019 r.
Burmistrz wskazał, że w 2019 r. na dochód rodziny złożył się dochód S. S. opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych (26.638,98 zł) oraz dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych 531,51 (niewykorzystana ulga na dzieci) i 3.986,84 zł (alimenty). Ogółem w 2019 r. rodzina uzyskała dochód 31.157,33 zł. Organ pierwszej instancji podał, że 11 października 2021 r. S. S. dostarczyła zaświadczenie z zakładu pracy "P.", z którego wynika, że jest zatrudniona od 1 lipca 2021 r. (dochód netto za sierpień wyniósł 2.943,21 zł).
Burmistrz podniósł, że zgodnie z art. 2 pkt 18 lit. c u.p.o.u.a. ilekroć w tej ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazano, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a.).
Po ponownym przeliczeniu dochodów organ pierwszej instancji ustalił, że przeciętny miesięczny dochód rodziny, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego, wyniósł 3.319,74 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1.106,58 zł, przekraczając tym samym ustawowe kryterium dochodowe (900 zł).
Odwołując się do treści art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a. Burmistrz wskazał, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty.
Podsumowując organ pierwszej instancji uznał, że świadczenie wypłacone za okres od 1 do 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i zobowiązał Stronę do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją z 3 lutego 2022 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisów m.in. art. 9 ust. 1, 1a, 2, 2a, 2b, 3, 4, 4a i 4b oraz art. 2 pkt 17 i 18 u.p.o.u.a. Kolegium wskazało następnie, że wydając decyzję z 8 kwietnia 2021 r., przyznającą Wnioskodawczyni świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę N. S. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2020 r. do 31 września 2021 r., Kolegium ustaliło, że miesięczny dochód rodziny Strony wyniósł 2.596,44 zł (31.157,33 zł: 12), co w przeliczeniu na członka rodziny dawało kwotę 865,48 zł, która nie przekracza kwoty kryterium dochodowego (900 zł). Jednakże 1 lipca 2021 r., a więc już w trakcie okresu świadczeniowego, Strona podjęła zatrudnienie u nowego pracodawcy, tj. "P." Sp. z o.o.
Z tego tytułu w sierpniu 2021 r. uzyskała wynagrodzenie w kwocie 2.943,21 zł netto (dochód uzyskany - art. 2 pkt 18c u.p.o.u.a.), które należało doliczyć do miesięcznego dochodu ustalonego w oparciu o dane z 2019 r. W konsekwencji, na podstawie art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a., organ odwoławczy przyjął, że dochód rodziny Strony począwszy od sierpnia 2021 r. wynosił 5.539,65 zł (2.596,44 zł + 2.943,21 zł) miesięcznie. W przeliczeniu na członka rodziny dawało to kwotę 1.846,55 zł (5.539,65 zł: 3 osoby), która przekraczała kryterium dochodowe (900 zł) warunkujące przyznanie jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego o 946,55 zł.
Kolegium podało, że zgodnie z art. 9 ust. 2a i 2b u.p.o.u.a. w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę kryterium dochodowego o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W przypadku jednak, gdy wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej, ustalona zgodnie z powyższym schematem, jest niższa niż 100 zł, świadczenie to nie przysługuje.
Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie kryterium dochodowe zostało przekroczone o kwotę 946,55 zł, a więc o kwotę wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego małoletniej N. S., tj. 500 zł. W konsekwencji, począwszy od 1 września 2021 r., a więc miesiąca następującego po miesiącu, w którym doszło do uzyskania dochodu, Stronie nie przysługiwało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Kolegium podniosło, że o treści art. 19 w zw. z art. 2 pkt 7 i art. 23 u.p.o.u.a., tj. o ciążącym na wnioskodawcy obowiązku informacyjnym i skutkach jego niedopełnienia, a także o znaczeniu terminu uzyskanie dochodu, Strona została w sposób przystępny, skutecznie pouczona już na etapie składania wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Nie poinformowała jednak organu pierwszej instancji o podjęciu w dniu 1 lipca 2021 r. zatrudnienia i uzyskaniu w związku z tym dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę, którego wysokość spowodowała przekroczenie kryterium dochodowego. Mimo niespełniania przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Strona we wrześniu 2021 r. pobrała 500 zł, które w świetle ww. okoliczności należało uznać za nienależnie pobrane i zobowiązać ją do jego zwrotu wraz z odsetkami.
Analizując postępowanie organu pierwszej instancji organ odwoławczy stanął na stanowisku, że dokonał on właściwej oceny stanu faktycznego i wykładni obowiązujących przepisów u.p.o.u.a. W ocenie Kolegium, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo i nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani naruszenia przepisów k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.
W skardze na decyzję organu odwoławczego S. S. zarzuciła wydanym w sprawie decyzjom błędne przeliczenie dochodu rodziny po zmianie przez nią zakładu pracy, tj. jednoczesnej utracie dochodu na skutek rozwiązania umowy o pracę w jednym zakładzie pracy i równoczesnym uzyskaniu dochodu w innym zakładzie pracy. Skarżąca zarzuciła również nie zastosowanie się do mechanizmu "złotówka za złotówkę" w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego.
Stawiając powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji w całości jako nieprawidłowych i niezgodnych z prawem, spowodowanie wydania nowych decyzji w przedmiocie uznania świadczeń za dany okres jako należnych w ograniczonej kwocie oraz zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała, że 30 czerwca 2021 r. rozwiązała umowę o pracę u dotychczasowego pracodawcy, przez co utraciła dochód z tytułu zatrudnienia, ale 1 lipca 2021 r. podpisała umowę o pracę z nowym pracodawcą, przez co uzyskała nowy dochód, wypłacony jako pierwszy 10 sierpnia 2021 r. Dalej Skarżąca wskazała, że 11 października 2021 r. dostarczyła zaświadczenie z nowego zakładu pracy, z którego wynika, że dochód netto za sierpień wyniósł 2.943,21 zł, bez uwzględnienia w nim kosztów uzyskania przychodu. Zmiany te miały wpływ na prawo pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i skutkowało ponownym przeliczeniem dochodu.
Skarżąca nie zgodziła się z decyzją organu pierwszej instancji, gdyż dochód miesięczny po utracie i uzyskaniu wprawdzie wyniósł 3.319,74 zł, ale nie został pomniejszony o koszty jego uzyskania, tj. o kwotę 250 zł. Zdaniem Skarżącej dochody brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznaczają m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o: składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, należny podatek dochodowy oraz koszty uzyskania przychodu, które w przypadku Skarżącej są kosztami zryczałtowanymi, ustalonymi zgodnie z art. 22 ust. 2 tej ustawy i wynoszą 250 zł, w przypadku uzyskania przychodu z tytułu jednego stosunku pracy (a więc tak jak u Skarżącej).
Odwołując się do treści art. 9 ust. 2a u.p.o.u.a. Strona wskazała, że w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na które jest ustalone prawo do tego świadczenia, świadczenie to przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, czyli mechanizm "złotówka za złotówkę". Skarżąca podniosła, że w jej przypadku jest to kwota 376,65 zł (1.023,25 - 900 = 123,25; 500 - 123,25 = 376,65) i w takiej kwocie powinno być przyznane świadczenie za wrzesień 2021 r. córce N. S. Strona nie zgodziła się również z argumentacją organu odwoławczego, który przyjął, że po zmianie zatrudnienia kryterium dochodowe zostało przekroczone o kwotę 946,55 zł na osobę (do dochodu całkowitego z 2019 r. dodano dochód uzyskany w sierpniu 2021 r. po zmianie pracy, traktując tym samym ten dochód jako dochód dodatkowy).
Skarżąca powtórzyła, że w czerwcu 2021 r. rozwiązała umowę o pracę z poprzednim pracodawcą i utraciła tym samym dochód z tytułu zatrudnienia; 1 lipca 2021 r. nawiązała nową umowę, nie uzyskując w lipcu 2021 r. żadnego dochodu z tego tytułu - pierwszym dochodem po zmianie pracy był dochód osiągnięty w sierpniu 2021 r.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) - dalej: "P.u.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 3 lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z 25 listopada 2021 r., którą organ pierwszej instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone S. S. na córkę N. S. za okres od 1 do 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązał Skarżącą do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.p.o.u.a., której celem jest pomoc państwa osobom i rodzinom o najniższych dochodach. Co do zasady ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną kwotę dzieli się przez dwanaście, a także na liczbę osób w rodzinie. Należy jednak zaznaczyć, że taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, a więc gdy nie nastąpiła ani utrata, ani uzyskanie dochodu, bowiem wówczas ustawodawca przewidział inny sposób obliczenia dochodu.
Zgodnie z art. 9 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo (ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f (ust. 2). W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 3). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4).
Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a).
Uznając, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone Skarżącej na córkę N. S. za okres od 1 do 30 września 2021 r. w kwocie 500 zł i zobowiązując do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami orzekające w sprawie organy odwołały się do treści przytoczonego wyżej art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. Organy wskazały w tym zakresie na przedłożone przez Stronę w dniu 11 października 2021 r. zaświadczenie wystawione przez nowego pracodawcę Skarżącej, tj. "P." Sp. z o.o., z którego wynika, że Strona jest zatrudniona w tym zakładzie pracy od 1 lipca 2021 r., zaś dochód netto za sierpień 2021 r. wyniósł 2.943,21 zł.
Po ponownym przeliczeniu dochodu organ pierwszej instancji ustalił, że przeciętny miesięczny dochód rodziny Skarżącej, po uwzględnieniu ww. dochodu uzyskanego, wyniósł 3.319,74 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1.106,58 zł, przekraczającą tym samym kryterium dochodowe o 206,58 zł. Organ odwoławczy obliczył z kolei, że dochód rodziny Strony począwszy od sierpnia 2021 r. wynosił 5.539,65 zł (2.596,44 zł + 2.943,21 zł) miesięcznie. W przeliczeniu na członka rodziny dawało to kwotę 1.846,55 zł (5.539,65 zł: 3 osoby), która przekraczała kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego o 946,55 zł (1.846,55 zł - 900 zł).
Orzekające w sprawie organy całkowicie pominęły jednak okoliczność, że z dniem 30 czerwca 2021 r. Skarżąca utraciła zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, tj. "A." Sp. z o.o., które trwało nieprzerwanie od 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2021 r. w wymiarze 1/1. Okoliczność tę potwierdza złożona do akt administracyjnych sprawy w dniu 11 października 2021 r. kserokopia świadectwa pracy wystawionego w dniu 30 czerwca 2021 r.
W tym miejscu należy powtórzyć, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy administracyjne są uprawnione do wyważenia racji stron postępowania w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych.
W ocenie Sądu nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów u.p.o.u.a. w sposób, który prowadziłby do sytuacji, w której świadczeniobiorca byłby obciążany konsekwencjami uzyskania dochodu (w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c u.p.o.u.a.), przy całkowitym pominięciu okoliczności równoczesnej utraty dochodu (w rozumieniu art. 2 pkt 17 lit. c u.p.u.o.a.) wskutek zmiany pracodawcy.
Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 17 lit. c u.p.o.u.a. ilekroć w tej ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei uzyskanie dochodu zdefiniowano w omawianej ustawie jako uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18 lit. c).
Zagadnieniem, które wymagało rozważenia w realiach rozpoznawanej sprawy, a które zostało przez organy całkowicie pominięte, była wykładania pojęcia "utraty dochodu", o którym mowa w art. 9 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 17 lit. c u.p.o.u.a.
Należy zaznaczyć, że dokonując wykładni art. 2 pkt 17 lit. c u.p.o.u.a. nie można poprzestać na literalnym odczytaniu definicji legalnej pojęcia "utraty dochodu", albowiem z pola widzenia nie powinien umknąć cel wprowadzenia do systemu prawnego omawianej ustawy, który został wyeksponowany w jej preambule. Jest nim pomocnicze dostarczanie przez państwo środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom. To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć.
Trzeba również pamiętać o tym, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek stania na straży praworządności, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przywołana wyżej preambuła do u.p.o.u.a. kreuje właśnie ów "słuszny interes" strony, który manifestuje się w roszczeniu osoby uprawnionej do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co organ powinien brać pod uwagę na każdym etapie postępowania, odwołując się zarazem do takiej wykładni, której zastosowanie pozwoli ten interes urzeczywistnić.
Należy również wskazać, że nawet w sytuacji uzyskania jednoznaczności językowej przepisu jest on poddawany wykładni systemowej i funkcjonalnej m.in. po to, aby ocenić czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości. Dlatego też dla ustalenia znaczenia tekstu prawnego konieczne jest przejście przez wszystkie fazy wykładni, w tym wykorzystanie wszystkich wyróżnionych w nauce reguł interpretacyjnych, tj. językowych, systemowych oraz funkcjonalnych. W przypadku tekstów prawnych nie chodzi bowiem o to, aby po prostu rozumieć tekst czy jakiś jego przepis (bez wysiłku, czy z jakimś szczególnym wysiłkiem), ale o to, aby zrozumieć ten tekst (przepis) zgodnie z treścią nadaną mu przez prawodawcę (por. wyroki NSA: z 18 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2780/14, czy z 9 maja 2017 r. sygn. II FSK 978/15, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, a także A. Municzewski, Reguły interpretacyjne w działalności orzeczniczej Sądu Najwyższego, Szczecin 2004 s. 103-104, 151-152, 217, E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - kpa, Białystok 1994 s. 18-51; J.P.
Tarno, Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego, Warszawa 1999, s. 52-53, M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, LexisNexis 2008, s. 57-64). Przepisy nie mogą być interpretowane w oderwaniu od celów, którym miało służyć ich powołanie przez ustawodawcę.
Jak już wyżej wskazano, z dniem 30 czerwca 2021 r. Skarżąca utraciła zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy ("A." Sp. z o.o.), natomiast z dniem 1 lipca 2021 r. uzyskała zatrudnienie u nowego pracodawcy ("P." Sp. z o.o.
). Okoliczność uzyskania zatrudnienia i związany z tym fakt uzyskania z tego tytułu pierwszego dochodu w sierpniu 2021 r. zostały uwzględnione przez orzekające w sprawie organy w świetle art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. Nie może jednak budzić wątpliwości, że z dniem 30 czerwca 2021 r. doszło do utraty przez Skarżącą zatrudnienia, a przez to do utraty dochodu w rozumieniu art. 9 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 17 lit. c u.p.o.u.a. Lektura uzasadnień wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że organy nie uwzględniły tej okoliczności. Organy nie rozważyły tym samym, czy zmiana miejsca zatrudnienia Skarżącej spowodowała zmianę wysokości uzyskanego przez nią dochodu, w sposób mający wpływ na wysokość kryterium dochodowego. Takiego działania orzekających w sprawie organów nie można tym samym uznać za działania zgodnego z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności. Działanie na podstawie prawa obejmuje bowiem kilka elementów, w tym ustalenie jaka norma prawa materialnego obowiązuje oraz ustalenie jej rozumienia w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia, a więc dokonanie wykładni przepisu.
Z całą pewnością za taki proces nie można uznać wyłącznie przytoczenia pełnej treści odpowiednich przepisów lub ich fragmentu. Wobec tego Skarżąca mogła mieć uzasadnione wątpliwości co do tego, czy rzeczywiście i z jakich powodów świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone jej na córkę N. S. za okres od 1 do 30 września 2021 r. jest świadczeniem nienależnym.
Zważywszy na okoliczności rozpoznawanej sprawy, a także cel u.p.o.u.a., jakim jest dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, wydane w sprawie decyzje uznać należy za co najmniej przedwczesne. Organy poprzestały bowiem na założeniu, że fakt zatrudnienia Skarżącej z dniem 1 lipca 2021 r. musiał prowadzić do zmiany jej sytuacji dochodowej. Całkowicie pominięto natomiast okoliczność utraty przez Skarżącą dochodu (z dniem 30 czerwca 2021 r.) na skutek zmiany pracodawcy. Nie powinno budzić wątpliwości, że przepisy określające przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinny być wykładane w sposób pozwalający realizować ustawowy cel tego świadczenia, a zatem zaspokajanie potrzeb dziecka w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o tego rodzaju świadczenia.
Aktualna sytuacja finansowa takiej osoby determinowana jest nie tylko uzyskaniem zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej), ale również utratą zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej), które to zdarzenia wpływają na zwiększenie (zmniejszenie) jej dochodów.
Dokonana przez orzekające w sprawie organy wykładnia art. 9 u.p.o.u.a., nie uwzględniającą wszystkich jednostek redakcyjnych tego przepisu, skutkowała nieprawidłowym ustaleniem dochodu rodziny Skarżącej, co miało kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 do 30 września 2021 r. Należy przy tym podkreślić, że Sąd w tym zakresie nie może dokonywać własnych ustaleń i zastępować w tym względzie organów administracji publicznej. To te organy powinny, stosownie do postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., to uczynić, a następnie - w myśl art. 107 § 3 k.p.a. - przedstawić je w uzasadnieniu podjętych decyzji, w sposób zrozumiały dla strony ze wskazaniem motywów podjętego rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organy będą związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji wskazanych wyżej przepisów u.p.o.u.a. Organy ponownie przeliczą dochody Skarżącej uwzględniając nie tylko fakt uzyskania zatrudnienia z dniem 1 lipca 2021 r., ale również fakt utraty zatrudnienia z dniem 30 czerwca 2021 r. Dopiero takie przeliczenie dochodów Strony pozwoli organom na podjęcie decyzji odnośnie do tego, czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone Skarżącej na córkę N. S. za okres od 1 do 30 września 2021 r. było świadczeniem należnym, czy nienależnym.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 12 akt sądowych), a Skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]