Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2009 r., A. Ż. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Małżonkowie utrzymują się z dochodu z tytułu kontraktu męża wnioskodawczyni w kwocie 4 000 USD. Wnioskodawczyni nie osiąga żadnych dochodów. Ponadto jest współwłaścicielką domu o powierzchni 387 m², mieszkania o powierzchni 46 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1,2 ha. Nadto posiada samochód osobowy Subaru Outback Diesel z 2008 r..
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2009 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest bardzo dobra i że jest ona w stanie, chociażby z bieżących dochodów ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.
Pismem z dnia 24 czerwca 2009 r. pełnomocnik A. Ż. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, argumentując, że skarżąca nie posiada własnych dochodów, a dochody jej męża nie są dochodami stałymi, bowiem uzależnione są od podpisania kontraktu o charakterze umowy na czas określony tj. na czas rejsu statku. Ponadto pokreślono, że nie można wymagać od strony postępowania, żeby wyzbywała się majątku trwałego w celu uiszczenia kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.).
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma na to dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 p.p.s.a. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach.
Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane
Sąd badając zebrany w sprawie materiał dowodowy ustalił, że miesięczne dochody skarżącej oraz jej męża wynoszą 4 000 USD miesięcznie. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni 387 m², mieszkania o powierzchni 46 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1,2 ha. oraz osiada samochód osobowy Subaru Outback Diesel z 2008 r.
Jak wyżej wskazano udzielnie pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę. Uzyskanie pomocy możliwe jest tylko w przypadku, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z materiału złożonego przez strony postępowania wynika, że skarżąca i jej mąż uzyskują bardzo wysokie dochody w kwocie 4 000 USD, które umożliwiają pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny oraz bez potrzeby wyzbywania się majątku trwałego.
Odnosząc się zaś do kolejnego argumentu wnioskodawczyni, wyjaśnić należy, że Sąd bada, czy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny na dzień złożenia wniosku. Pozostaje zatem bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy, jakie dochody uzyska w przyszłości wraz z mężem. W przypadku, gdy rzeczywiście dojdzie do gwałtownego pogorszenia sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, na przykład z powodu braku dochodu uzyskiwanego przez jej męża, Sąd na wniosek skarżącej może ponownie rozważyć możliwość przyznania jej prawa pomocy biorąc pod uwagę nowe okoliczności.
Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny – kierując się treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.