Uzasadnienie
W. B. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona czteroosobowe gospodarstwo domowe, wraz z mężem, synem i córką. Wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 655 zł miesięcznie netto. Jej mąż natomiast pracuje na gospodarstwie rolnym, z czego miesięczny dochód – wedle oświadczenia – wynosi 2000 zł netto miesięcznie. Łącznie zatem dochody rodziny skarżącej kształtują się na poziomie ponad 2 600 zł miesięcznie netto. Wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają dom o powierzchni 100 m2, mieszkanie o powierzchni 38 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 18,33 ha wraz zabudowaniami gospodarczymi. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej sytuacja materialna jest dość ciężka, koszty utrzymania domu i dzieci są bardzo wysokie, do tego jeszcze co miesiąc duże kwoty wydaje na leki dla siebie i członków rodziny (dzieci mają orzeczony stopień niepełnosprawności – lekki i umiarkowany).
Wydatki na media wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 350 zł (energia, woda, ścieki, internet), podatki i ubezpieczenia – około 300 zł, paliwo – około 400 zł miesięcznie, koszt utrzymania dzieci – około 750 zł miesięcznie, żywność – 600 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni, na wezwanie referendarza sądowego przedłożyła dokumenty źródłowe, z których wynika, że mieszkanie o powierzchni 38 m2 wynajmuje – lokatorzy opłacają czynsz. Jednak – z uwagi na to, że w mieszkaniu tym mieszka syn siostry – nie pobiera opłaty za najem. Wskazała nadto, że w 2008 r. z uwagi na klęskę suszy poniosła stratę, którą oszacowano na kwotę około 10 000 zł. Jednocześnie – z tego tytułu mąż wnioskodawczyni zaciągnął kredyt klęskowy na kwotę 10 000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że mąż jest właścicielem ciągnika [...], rocznik 1989 o wartości 20 000 zł oraz dwóch samochodów osobowych – [...] (rocznik 1985) oraz [...] (rocznik 1992).
Przedłożone do akt kserokopie rachunków obrazują ponoszone koszty, wykazane w formularzu PPF. Nadto, z akt wynika, że w 2008 r. wnioskodawczyni otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 10 172 zł tytułem płatności obszarowych oraz 3 078,80 zł – tytułem płatności ONW (wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach).
Zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), strona skarżąca działanie lub bezczynność w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Oznacza to zatem, że skarżąca z mocy samej ustawy zwolniona jest od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, gdyż należy ona do kategorii spraw z zakresu pomocy społecznej. O powyższej okoliczności skarżąca została pouczona w piśmie z dnia 16 czerwca 2009 r. W tej sytuacji, należało wniosek skarżącej ocenić pod kątem jej wniosku o ustanowienia adwokata, tj. w zakresie częściowym.
Stosownie zatem do treści art. 245 § 3 cytowanej wyżej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strona obowiązana jest pokrywać koszty wywołane swoim uczestnictwem w sprawie. Rzeczą wnioskodawcy jest zatem wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach.
Biorąc pod uwagę zawarte we wniosku dane, odzwierciedlające aktualną sytuację majątkową i zarobkową rodziny skarżącej uznać należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia jej wniosku w zakresie ustanowienia adwokata. Dochody rodziny skarżącej kształtują się na poziomie ponad 2 600 zł miesięcznie. Dodatkowo – raz w roku rodzina skarżącej otrzymuje dopłaty bezpośrednie do posiadanych gruntów rolnych – na poziomie około 15 000 zł. Poza osiąganymi dochodami, wnioskodawczyni i jej mąż są właścicielami majątku w postaci: domu, zabudowań gospodarczych, mieszkania oraz nieruchomości rolnej.
W ocenie referendarza, zarówno osiągane dochody jak i posiadany majątek wskazują, że wnioskodawczyni – przy uwzględnieniu, faktu, że korzysta z ustawowego zwolnienia z kosztów sądowych – jest w stanie ponieść pozostałe koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Ponadto, zauważyć należy, że wnioskodawczyni może czerpać pożytki z tak dużego majątku – choćby z wynajmu mieszkania, z czego jednak dobrowolnie rezygnuje. Jak bowiem wynika z jej oświadczenia z dnia 2 lipca 2009 r., mieszkanie jest wynajmowane, jednak – skarżąca zrezygnowała z pobierania opłaty za najem, gdyż w mieszkaniu tym zamieszkuje syn siostry.
Zarówno zatem osiągane dochody jak i posiadany majątek nie uzasadniają twierdzenia o niemożności uczestniczenia przez skarżącą w ponoszeniu pewnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, iż instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Skarżąca – posiadając majątek w postaci domu, mieszkania, nieruchomości rolnej oraz dysponując stałymi dochodami, do grona osób ubogich nie należy. Wskazać przy tym należy, iż udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane).
Z tych względów Referendarz, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.