Uzasadnienie
Z wnioskiem z dnia 25 czerwca 1991 r. o zwrot nieruchomości położonej w K. przy ul. K., obejmującej działkę nr [...] M. X, wystąpiła I. W. wskazując, iż pozbawiano ją tej nieruchomości częściami na przestrzeni lat 1958 – 1972. Wniosek swój ponowiła w piśmie z dnia 20 listopada 2000 r. Do wskazanego wniosku dołączyły się również jej córki – następczynie prawne I. W. – męża I. W.: D. M., E. G., oraz A. B. M..
Decyzją z dnia 22 czerwca 2001 r., nr [...], Starosta w oparciu o przepisy art. 104, art. 105 § 1 i art. 56 § 1 k.p.a. oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami umorzył powstępowanie w sprawie z wniosku I. W., D. M., E. G. i A. M. o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako parcele nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0.45.60 ha położonej w K., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, w części dotyczącej działek o aktualnych nr [...], [...], [...], [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z wyciągów z wykazów zmian gruntowych wynika, że wywłaszczone na podstawie umowy z dnia 2 lipca 1964 r. parcele nr [...] i [...] posiadają aktualnie nr [...] i [...], natomiast grunt wywłaszczony na podstawie umowy sprzedaży z dnia 9 lipca 1973 r. aktualnie oznaczony jest jako działki nr [...] i [...].
W obecnym stanie prawnym działka nr [...] oraz działka nr [...] (Kw 2481) stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa P. K. S. w G. na podstawie umowy z dnia 12 października 1993 r. Działka nr [...] (Kw [...]) stanowi własność M. i T. M. na podstawie decyzji Burmistrza Gminy K. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z dnia 13 grudnia 1999 r. Natomiast działka nr [...] (Kw [...]) jest własnością Gminy K. w użytkowaniu wieczystym "A" Sp. z o.o. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 30 listopada 1994 r. Wskazane wyżej podmioty ujawniły swe prawa w księgach wieczystych Sądu Rejonowego w K. przed dniem 1 stycznia 1998 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonych nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Nadto, organ nie uwzględnił wniosku o zwrot kosztów podróży związanych ze stawiennictwem wnioskodawców na oględzinach przeprowadzonych w dniu 23 maja 2001 r., albowiem ich przyznanie możliwe jest jedynie w razie wszczęcia postępowania z urzędu bądź błędnego wezwania strony do stawiennictwa, które nie miały miejsca w niniejszej sprawie.
Odwołanie od wskazanej decyzji złożyli I. W., E. G. oraz A. M. wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu skarżące wskazały, iż oględziny przedmiotowych działek, które miały miejsce w dniu 23 maja 2001 r. nic do sprawy nie wniosły i niczego nie wyjaśniły. W zaskarżonej decyzji w żadnym zakresie nie odniesiono się do "pierwszej części działki" należącej do skarżących, na której Przedsiębiorstwo B. T. w K. rozpoczęło budowę dwupiętrowego biurowca. Skarżący powołali się na pismo ww. Przedsiębiorstwa z dnia 10 października 1963 r. informujące o oszacowaniu wartości działki położonej w K. przy ul. K. podlegającej przejęciu przez to Przedsiębiorstwo. Przejęcie wskazanej nieruchomości skarżący potraktowali jako wywłaszczenie nieruchomości. Nadto, skarżący wystąpili o zwrot kosztów podróży.
Decyzją z dnia 14 października 2002 r., nr [...], [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Po analizie odwołania oraz całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie organ odwoławczy wskazał, że dnia 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która obecnie reguluje kwestie dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Wywłaszczone nieruchomości mogą podlegać zwrotowi niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. W niniejszej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wniosek o zwrot mogą złożyć następcy prawni poprzedniego właściciela, a zobowiązanym do zwrotu jest tylko Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego będąca aktualnym właścicielem.
Zgodnie z art. 229 cytowanej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone przed dniem wejścia w życie tej ustaw, nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Wykładnia taka pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w sytuacji, gdy Skarb Państwa nie dysponuje nieruchomością, postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest bezprzedmiotowe. Ustanowienie więc w niniejszej sprawie użytkowania wieczystego na przedmiotowych nieruchomościach i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości.
W skardze na powyższą decyzję skarżący I. W., D. M., E. G. oraz A. B. M. wskazali, że I. i I. W. byli zmuszeni bezprawnie do oddania przedmiotowej nieruchomości, co miało miejsce w 1959 r., a nie jak wskazuje organ na podstawie ustawy z 1961 r. Już w 1959 r. Przedsiębiorstwo B. T. w K. zawłaszczyło sobie części ich działki nr [...] M. X w K., na której wybudowało piętrowy budynek – obecnie Urząd Skarbowy przy ul. K.
13. Dopiero w piśmie z dnia 10 października 1963 r. poinformowano skarżących o wycenie należącej do nich nieruchomości podlegającej przejęciu przez wskazane Przedsiębiorstwo. W ocenie skarżących pozbawienie skarżących nieruchomości na podstawie umowy było już kolejnym, drugim bezprawnym "zaborem" ich nieruchomości. Dowodem na bezprawne działania wywłaszczeniowe organów administracji jest m.in. fakt, że działka nr [...] oddana została w wieczyste użytkowanie Państwu M. w dniu 14 listopada 1996 r., czyli 5 lat po wystąpieniu przez I. W. z wnioskiem o zwrot nieruchomości. Organ winien był w pierwszej kolejności rozpoznać żądanie byłej właścicielki, a dopiero potem oddawać nieruchomość osobie trzeciej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Wbrew zarzutom skargi organy administracji obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego.
Na wstępie wskazać należy, iż organy administracji orzekając w zakresie wniosku o zwrot nieruchomości stanowiących działki gruntu oznaczone obecnie nr [...], [...], [...] i [...] poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.), roszczenie poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie, a w szczególności z odpisu z księgi wieczystej Kw nr 2481, wynika, że działki nr [...] i nr [...] stanowiące własność Skarbu Państwa od 1993 r. pozostają obecnie w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa P. K. S. w G.. Prawo to ustanowione zostało na podstawie umowy z dnia 12 października 1993 r. i ujawnione w księdze wieczystej w dniu 23 lutego 1994 r. Z odpisu księgi wieczystej nr 33215 wynika, iż działka nr [...] stanowi własność Gminy K., a od 1994 r. pozostaje w użytkowaniu wieczystym "A" Sp. z o.o. w K.. Prawo to ustanowione zostało na podstawie umowy z dnia 30 listopada 1994 r. i ujawnione w księdze wieczystej w dniu 13 stycznia 1995 r. Natomiast działka nr [...], objęta księgą wieczystą Kw nr 8180, stanowi obecnie własność M. i Marii M. na podstawie prawomocnej decyzji Burmistrza Gminny K. z dnia 13 grudnia 1999 r., nr AG [...], o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności. Nieruchomość ta przed przekształceniem stanowiła własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym M. M., którego prawo ujawniono w księdze wieczystej w dniu 8 listopada 1996 r.
Powyższe okoliczności wypełniają hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, która uniemożliwia zwrot wskazanych nieruchomości byłym właścicielom. Zaznaczyć należy, iż w niniejszej sprawie Sąd badał legalność, czyli zgodność z prawem, podjętych przez organy administracji decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przedmiotem badania Sądu nie mogła być i nie była prawidłowość i zgodność z prawem procedur, które doprowadziły do przekazania wskazanych nieruchomości w prawne władanie osób trzecich na zasadzie prawa własności bądź użytkowania wieczystego. W niniejszej sprawie dla Sądu najistotniejsze było ustalenie rzeczywistego stanu prawnego istniejącego na przedmiotowych działkach w dacie orzekania przez organy administracji, który – jak organy dobrze oceniły- uniemożliwił ich zwrot.
Zaznaczyć tu należy, że w orzecznictwie i doktrynie zarysowały się dwa stanowiska w odniesieniu do rodzaju rozstrzygnięcia w razie ustalenia istnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Według jednego z nich postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000r., sygn. akt I SA 1539/99 – LEX nr 75555), zaś wg drugiego należało odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. glosę Ludwika Żukowskiego do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2000r., sygn. akt I SA 276/99 – OSP 2001/5/80). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela to drugie stanowisko. Niemniej sposób rozstrzygnięcia nie miał wpływu na wynik sprawy, gdyż umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości sprowadzają się do tego, że skarżący nie mogą jej otrzymać.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.