Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 34/23

Uzasadnienie

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 29 grudnia 2020 r. T. K. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Sierakowice (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. K. Decyzją z 23 lutego 2021 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J. K. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 10 maja 2021 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium nie zgodziło się z Wójtem w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że w przypadku pobierania świadczenia emerytalno-rentowego przez osobę sprawującą opiekę przepisy umożliwiają jej wybór świadczenia, gdyż art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do emerytury (renty) pobiera emeryturę (rentę) i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować, dlatego w niniejszej sprawie nie istnieje także negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.

Kolegium uznało natomiast, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki nie wymusza na Stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przez co w sprawie nie występuje związek przyczynowy wymagany przez art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Na powyższą decyzję organu odwoławczego T. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: "WSA") w Gdańsku, który wyrokiem z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 547/21 uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu WSA w Gdańsku wskazał, że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności męża Skarżącej nie może być podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu Sąd za błędne uznał stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego przyjął także okoliczność, że skoro niepełnosprawność jej męża powstała w 40. roku życia, to stanowi to okoliczność wyłączającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

WSA w Gdańsku zgodził się także ze stanowiskiem Kolegium, że sam fakt legitymowania się przez Skarżącą prawem do renty nie może - co do zasady - skutkować odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia.

Zdaniem Sądu z akt sprawy nie sposób jest jednak niewątpliwie stwierdzić, czy Strona jest aktualnie (potencjalnie) zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Z oświadczenia Wnioskodawczyni z 29 grudnia 2020 r. wynika, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Okoliczność ta powinna zostać w niniejszej sprawie należycie wyjaśniona. Organy powinny bowiem ustalić, czy całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym Skarżącej (jako beneficjentki renty rolniczej) oznacza także jej całkowitą niezdolność do pracy w innych sferach gospodarki; czy z uwagi na stan zdrowia Strony wskazana niezdolność eliminuje ją całkowicie z kręgu osób potencjalnie zdolnych do wykonywania pracy czy może tylko częściowo, tj. w rolnictwie, co nie wyklucza możliwości podjęcia pracy lub zatrudnienia innego rodzaju poza rolnictwem.

WSA w Gdańsku podniósł, że w zależności od ustalenia "zakresu" niezdolności Skarżącej do pracy, w przypadku całkowitego braku jej zdolności do pracy, a tym samym niewypełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., organy powinny odmówić wnioskowanego świadczenia, w przypadku jednak ustalenia częściowej niezdolności do pracy, czyli potencjalnej możliwości podejmowania przez Skarżącą aktywności zawodowej w określonym zakresie, organy powinny umożliwić Stronie skorzystanie z prawa wyboru świadczenia. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

Oceniając stanowisko organów w zakresie braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że J. K. cierpi na przewlekłe zaburzenia nerwicowe z nawarstwieniem lękowym oraz organiczne zaburzenie osobowości, a także na przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i wielopoziomowej dyskopatii odcinka lędźwiowo-krzyżowego. W tej sytuacji konieczne i istotne dla należytego dokonania oceny istnienia w tym przypadku ww. związku przyczynowego powinno być wyjaśnienie, jaki - z uwagi na charakter konkretnych schorzeń psychiczno-neurologicznych występujących u J. K. - powinien być zakres czasowej i wymaganej (koniecznej) opieki nad nim i dopiero na podstawie dokonanych w tym zakresie szczegółowych ustaleń, ewentualne wykazanie, że rzeczywisty zakres koniecznej opieki nie wymaga od Skarżącej czasowo na tyle zaangażowania, że faktycznie może ona potencjalnie podejmować aktywność zawodową, bez uszczerbku dla wykonywania koniecznej opieki nad mężem.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt decyzją z 31 marca 2022 r. odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J. K. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w toku ponownie przeprowadzonego postępowania oraz ściśle według wskazań WSA w Gdańsku zgromadził kolejne dowody w sprawie mające na celu rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wójt wskazał, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, iż czynności stricte opiekuńcze wykonywane przez Stronę względem męża sprowadzają się do: pomocy w ubieraniu, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia oraz pomocy przy porannej i wieczornej toalecie. Pozostałe opisane czynności, tj. sprzątanie, gotowanie, pranie, odśnieżanie, dokładanie do pieca, robienie zakupów, to czynności związane z prowadzeniem domu, a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie organu pierwszej instancji nie można uznać, że opisane przez Wnioskodawczynię czynności, tj. załatwianie spraw urzędowych, czytanie prasy i książek, wyjścia na spacery, stanowią o sprawowaniu stałej permanentnej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia.

Odwołując się do judykatury Wójt wskazał, że konieczność sprawowania opieki oznacza całkowitą zależność osoby wymagającej opieki od otoczenia, co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Ponadto ustalono, że wobec faktu posiadania przez Stronę orzeczenia lekarza orzecznika KRUS o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie zachodzi przesłanka prawna rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ponieważ to stan chorobowy Wnioskodawczyni całkowicie uniemożliwia jej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że podjął działania zmierzające do ustalenia, czy stan zdrowia/stan chorobowy Strony całkowicie uniemożliwia jej wykonywanie pracy w innych sferach gospodarki poza gospodarką rolną. W związku z czym dwukrotnie wezwano Stronę (wezwania z 7 grudnia 2021 r. i z 1 lutego 2022 r.) do dostarczenia niezbędnych dokumentów, w tym dokumentacji medycznej oraz złożenia wyjaśnień w postaci pisemnego oświadczenia w przedmiocie aktualnego stanu zdrowia wraz ze wskazaniem schorzeń, na podstawie których orzeczono jej całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. W odpowiedzi Strona dostarczyła jedynie zaświadczenia lekarskie, z treści których wynika, że jest zdolna do sprawowania opieki nad mężem oraz oświadczenie, że dokumenty medyczne znajdują się w kartotece u lekarza specjalisty i nie ma do nich dostępu. Oceniając te twierdzenia Wójt wskazał, że w świetle przepisów pacjent ma pełny dostęp do swojej dokumentacji medycznej, zaś organ nie ma możliwości samodzielnego pozyskania informacji medycznej. Wobec czego uznał, że Strona nie spełniła wskazanej przesłanki dostarczenia niezbędnej dokumentacji.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją z 16 listopada 2022 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 u.ś.r., wskazując następnie, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym to nie to samo co niezdolność do pracy w ogóle. Odwołując się do orzecznictwa sądowego Kolegium podniosło, że zbyt daleko idący jest wniosek, jakoby orzeczenie o okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wykluczało podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zawodowej. Orzeczenie rzeczoznawcy KRUS odnosi się wyłącznie do zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a nie do jakiejkolwiek pracy zawodowej.

Tym samym niezdolność do pracy w systemie ubezpieczenia rolniczego ma zupełnie inny charakter niż pojęcie niezdolności do pracy w systemie ogólnego ubezpieczenia społecznego. Zatem całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym Wnioskodawczyni (jako beneficjentki renty rolniczej) nie oznacza także jej całkowitej niezdolność do pracy w innych sferach gospodarki.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że w wyroku z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt

III SA/Gd 547/21 WSA w Gdańsku zobowiązał organy do wyjaśnienia, czy z uwagi na stan zdrowia Strony wskazana niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym eliminuje ja całkowicie z kręgu osób potencjalnie zdolnych do wykonywania pracy czy może tylko częściowo, tj. w rolnictwie. Kolegium zwróciło uwagę, że pomimo dwukrotnego wezwania pełnomocnika Strony (pisma z 7 grudnia 2021 r. i 1 lutego 2022 r.) nie udokumentowano w żaden sposób stanu zdrowia Wnioskodawczyni i jej schorzeń, na podstawie których orzeczono jej całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Organ odwoławczy podniósł, że ponieważ Strona uniemożliwiła ustalenie okoliczności wskazanej przez Sąd, tj. zakresu jej niezdolności do pracy, można przyjąć, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie wynika wyłącznie z konieczność opieki nad mężem, ale także z innych przyczyn, np. ze względu na stan jej zdrowia. Kolegium podkreśliło, że niepodejmowanie zatrudnienia musi być spowodowana wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami.

Organ odwoławczy zauważył także, że zgodnie z oświadczeniem Strony jej ostatnie zatrudnienie zakończyło się 12 września 1999 r., zaś od 1997 r. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem od 23 lat Wnioskodawczyni nie pracuje, zaś w okresie pobierania renty rolniczej pracowała tylko dwa lata. Świadczy to z jednej strony o tym, że przyczyną niepodejmowania aktywności zawodowej Strony, będącej na rencie rolniczej, nie jest wyłącznie konieczność opieki nad mężem. Z drugiej strony trudno uznać, że osoba nie pracująca od ponad 20 lat i przebywająca od ponad 20 lat na rencie rolniczej chce obecnie podjąć aktywność zawodową. Wskazano, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. K. wynika, iż znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 7 września 2020 r. Tym samym, przed podjęciem się opieki nad mężem Strona była także nieaktywna zawodowo, nie podejmowała zatrudnienia, stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy.

Mimo niesprawowania opieki nad mężem Wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej (stan ten trwał ponad 20 lat). Trudno zatem uznać, że obecnie nadal przebywając na rencie rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym Strona chciałaby rzeczywiście podjąć aktywność zawodową.

W ocenie Kolegium w sprawie nie występuje okoliczność rezygnacji Strony z aktywności zawodowej (niepodejmowania zatrudnienia) w celu sprawowania opieki nad mężem.

Organ odwoławczy stwierdził także, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na Wnioskodawczyni niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tym zakresie Kolegium wskazało, że J.K. porusza się samodzielnie, korzysta z laski, wychodzi z żoną na zewnątrz, która go asekuruje, samodzielnie spożywa przygotowane przez Stronę posiłki oraz samodzielnie przyjmuje przygotowane leki, jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych, korzysta z roweru stacjonarnego i innych urządzeń rehabilitacyjnych, może przebywać w szpitalu rehabilitacyjnym i korzystać tam z rehabilitacji kręgosłupa.

Organ odwoławczy wskazał, że czynności opiekuńcze związane z mężem to pomoc przy porannej i wieczornej toalecie, w zależności od pogody mierzenie ciśnienia, masaż kończyn górnych i dolnych, smarowanie ciała, asekuracja podczas spacerów. Natomiast pozostałe czynności wskazane przez J. K. i jego żonę - jak sprzątanie, pranie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów, realizacja recept, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze - są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkują razem małżonkowie i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków, po ubraniu męża) Strona mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie są to także czynności o bardzo czasochłonnym charakterze i nie świadczą zarazem o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad mężem.

Większa część z czynności wykonywanych przez Stronę nie jest lub nie musi być wykonywana codziennie (realizacja recept, wizyty lekarskie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków).

Zdaniem Kolegium czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad mężem nie zajmują stale czasu Wnioskodawczyni, są realizowane w pewnych odstępach czasowych (masaż kończyn, pomoc w porannych i wieczornych czynnościach higienicznych, przygotowywanie leków) i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu Strony wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym mężem, aby nie można było podjąć zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślono, że niepełnosprawność męża nie wyklucza samodzielnego przyjmowania wcześniej przygotowanych przez żonę leków, czy też spożycia posiłku wcześniej przez nią przygotowanego.

Natomiast okoliczność, że mąż czuje się osamotniony, gdy zostaje sam w domu, jest nerwowy, ma lęki, nie może stanowić przesłanki przesądzającej o tym, iż opieka nad nim musi mieć charakter stały i nie może być tak zorganizowana, aby Strona mogła choć w niepełnym wymiarze czasu podjąć pracę. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że J. K. przebywał w szpitalu psychiatrycznym, zatem jest w tym kierunku leczony, pozostaje pod kontrolą lekarską, musi kontynuować w tym zakresie leczenie w kierunku poprawy stanu psychicznego. Ponadto przebywanie męża w szpitalu psychiatrycznym (ok. 1 miesiąca) i szpitalu rehabilitacyjnym (kilkukrotnie) świadczy o tym, że opieka Strony nad mężem nie jest sprawowana stale i długotrwale.

W skardze na decyzję organu odwoławczego T. K., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stawiając ten zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniesiono, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się to z wykonywaniem w nim określonej działalności rolniczej. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika bowiem z zapisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która przez rolnika rozumie pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia (art. 6 pkt 1). Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika ze stanu faktycznego.

Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 16 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Sierakowice z 31 marca 2022 r. odmawiającą T. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. K. Należy wskazać, że ww. decyzje zostały wydane po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 547/21) decyzji Kolegium z 10 maja 2021 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta z 23 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268).

Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił, że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA:

z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt

III SA/Gd 547/21.

Uchylając decyzję Kolegium z 10 maja 2021 r. i poprzedzającą ją decyzję Wójta z 23 lutego 2021 r. WSA w Gdańsku ocenił, że z akt sprawy nie sposób jest niewątpliwie stwierdzić, czy istotnie Skarżąca jest aktualnie (potencjalnie) zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia Wnioskodawczyni z 29 grudnia 2020 r. wynika, że jest całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Okoliczność ta powinna zatem zostać w sprawie należycie wyjaśniona. Organy powinny ustalić, czy całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym Skarżącej (jako beneficjentki renty rolniczej) oznacza także jej całkowitą niezdolność do pracy w innych sferach gospodarki; czy z uwagi na stan zdrowia Skarżącej wskazana niezdolność eliminuje ją całkowicie z kręgu osób potencjalnie zdolnych do wykonywania pracy czy może tylko częściowo, tj. w rolnictwie, co nie wyklucza możliwości podjęcia pracy lub zatrudnienia innego rodzaju poza rolnictwem.

WSA w Gdańsku podniósł, że w zależności od ustalenia "zakresu" niezdolności Skarżącej do pracy, w przypadku całkowitego braku zdolności Skarżącej do pracy, a tym samym niewypełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. organy powinny odmówić wnioskowanego świadczenia, w przypadku jednak ustalenia częściowej niezdolności do pracy, czyli potencjalnej możliwości podejmowania przez Skarżącą aktywności zawodowej w określonym zakresie, organy powinny umożliwić Skarżącej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

W ocenie WSA w Gdańsku, zważywszy na to, że J. K. cierpi na przewlekłe zaburzenia nerwicowe z nawarstwieniem lękowym oraz organiczne zaburzenie osobowości, a także na przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i wielopoziomowej dyskopatii odcinka lędźwiowo-krzyżowego, to koniecznym i istotnym dla należytego dokonania oceny istnienia w tym przypadku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością (potrzebą) sprawowania opieki przez Skarżącą nad mężem w wymaganym (koniecznym) zakresie a niepodejmowaniem/rezygnacją przez nią w tym celu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, powinno być wyjaśnienie, jaki - z uwagi na charakter konkretnych schorzeń psychiczno-neurologicznych występujących u J. K. - powinien być zakres czasowej i wymaganej (koniecznej) opieki nad nim i dopiero na podstawie dokonanych w tym zakresie szczegółowych ustaleń, ewentualne wykazanie, że rzeczywisty zakres koniecznej opieki nie wymaga od Skarżącej czasowo na tyle zaangażowania, że faktycznie może ona potencjalnie podejmować aktywność zawodową, bez uszczerbku dla wykonywania koniecznej opieki nad mężem.

W ocenie składu rozpoznającego niniejszą sprawę w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy zastosowały się do wskazań i zaleceń zawartych w uzasadnieniu ww. wyroku.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z 7 grudnia 2021 r. Wójt wezwał pełnomocnika Skarżącej do uzupełnienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne poprzez złożenie wyjaśnień w przedmiocie stanu zdrowia Strony wraz ze wskazaniem schorzeń, na które cierpi. Wezwano również do dostarczenia pełnej dokumentacji medycznej potwierdzającej obecny stan zdrowia Skarżącej. W odpowiedzi (pismo z 23 grudnia 2021 r.) pełnomocnik Skarżącej wniósł o wydłużenie terminu na realizację wezwania informując, że Strona zarejestrowała osobę niepełnosprawną do lekarza neurologa, jednak najwcześniejszym dostępnym terminem był 3 stycznia 2022 r., a więc dzień przypadający już po terminie na realizację wezwania. Pismem z 31 grudnia 2021 r. Wójt wydłużył Skarżącej termin na dostarczenie dokumentów i wyjaśnień. W dniu 10 stycznia 2022 r. Strona złożyła w Urzędzie Gminy w Sierakowicach wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z 5 lipca 2019 r. oraz zaświadczenie lekarskie z 3 stycznia 2022 r., z którego wynika, że aktualny stan zdrowia Skarżącej nie jest przeciwwskazaniem do sprawowania opieki nad chorym mężem.

Pismem z 1 lutego 2022 r. organ pierwszej instancji ponownie wezwał pełnomocnika Strony do uzupełnienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne informując, że poza dokumentami dostarczonymi 10 stycznia 2022 r. do tej pory nie otrzymał żadnej innej dokumentacji medycznej oraz żadnego innego oświadczenia wyjaśniającego w przedmiocie stanu zdrowia Skarżącej pozwalających na bezsporne zbadanie, czy schorzenia, na które cierpi Strona eliminują ją z możliwości podjęcia pracy. W odpowiedzi (pismo z 21 lutego 2022 r.) Skarżąca oświadczyła, że nie posiada dokumentacji medycznej potwierdzającej obecny stan zdrowia, posiada zaświadczenie lekarskie wystawione 3 stycznia 2022 r. przez lekarza neurologa, w którym wskazano, że stan jej zdrowia pozwala na opiekę nad mężem. Strona dodała, że dokumenty medyczne są w kartotece u lekarza specjalisty i nie ma do nich dostępu.

Z akt sprawy wynika również, że 22 grudnia 2021 r. w miejscu zamieszkania Skarżącej i jej męża przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy. Kolejny wywiad przeprowadzono 13 października 2022 r., na etapie postępowania odwoławczego.

Również Kolegium wystosowało do Strony wezwanie (pismo z 22 września 2022 r.) zobowiązując do wyjaśnienia, czy posiada aktualne orzeczenie o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. W odpowiedzi (pismo z 5 października 2022 r.) Skarżąca podała, że legitymuje się orzeczeniem z 4 sierpnia 2022 r., z którego wynika, że jest okresowo niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym do kwietnia 2025 r.

Na podstawie materiału dowodowego, zgromadzonego zarówno przed wydaniem przez WSA w Gdańsku wyroku z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 547/21, jak i po jego wydaniu, orzekające w sprawie organy uznały, że pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem brak jest związku przyczynowego (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając wydane w sprawie decyzje w pierwszej kolejności należy wskazać, że ich materialnoprawną podstawą są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce lub ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez J. K. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 19 października 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych (z 20 stycznia 2021 r., z 21 grudnia 2021 r. i z 13 października 2022 r.) oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia J. K., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.

Z wywiadów środowiskowych wynika m.in., że T. K. (ur. w 1964 r.) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. (ur. w 1959 r.).

U męża Skarżącej rozpoznano przewlekłe zaburzenia nerwicowe, z nawarstwieniem lękowym, stan po urazie czaszkowo-mózgowym ze wstrząsem pnia mózgu, złamaniem lewej kości skroniowej, trepanacją lewostronną następczą, encefalopatią pourazową, organiczne zaburzenie osobowości, przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i wielopoziomowej dyskopatii odcinka lędźwiowo-krzyżowego, stan po złamaniu kości udowej lewej. Pomimo posiadanych schorzeń J. K. do 30 listopada 2020 r. był aktywny zawodowo (wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia). Podczas wywiadu ustalono, że mąż Skarżącej wstaje około 9., żona pomaga mu w porannej toalecie, przygotowuje śniadanie i lekarstwa, które spożywa samodzielnie, następnie wspólnie czytają gazety i książki. Przy zmiennej pogodzie pojawiają się bóle głowy, wówczas Skarżąca mierzy mężowi ciśnienie, wykonuje masaż kończyn górnych i dolnych, które często drętwieją.

Później Strona przygotowuje obiad, który mąż spożywa około 13.-14., po czym przyjmuje leki przygotowane przez żonę. J. K. ucina sobie następnie poobiednią drzemkę, później żona czyta mu prasę, książki, wychodzą na wspólny spacer. Około 18. Skarżąca przygotowuje kolację, podaje lekarstwa, a około 21. pomaga mężowi w wieczornej toalecie. Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny zaznaczył, że po mieszkaniu J. K. porusza się samodzielnie, natomiast kiedy wychodzi na zewnątrz wspomaga się laską bądź prosi żonę o asekurację.

T. K. otrzymuje rentę rolniczą z KRUS. W aktach sprawy znajduje się wypis z treści orzeczenia z 4 sierpnia 2022 r. Lekarza Rzeczoznawcy KRUS uznającego Skarżącą za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym "od nadal do kwietnia 2025 r.", nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Z orzeczenia wynika, że stopień naruszenia sprawności organizmu powoduje całkowitą okresową niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Należy podkreślić, że organy obu instancji wzywały Stronę (Wójt pismami z 7 grudnia 2021 r. i 1 lutego 2022 r., Kolegium pismem z 22 września 2022 r.) do złożenie wyjaśnień w przedmiocie aktualnego stanu jej zdrowia wraz ze wskazaniem schorzeń, na które cierpi. Wezwano również do dostarczenia pełnej dokumentacji medycznej potwierdzającej obecny stan zdrowia Skarżącej. Pomimo trzykrotnego wezwania Strona nie udokumentowała swojego aktualnego stanu zdrowia przedkładając jedynie wypisy z treści orzeczeń Lekarza Rzeczoznawcy KRUS oraz zaświadczenie lekarskie z 3 stycznia 2022 r., z którego wynika, że aktualny stan jej zdrowia nie jest przeciwwskazaniem do sprawowania opieki nad chorym mężem. A zatem, to sama Skarżąca uniemożliwiła organom ustalenie okoliczności wskazanej przez WSA w Gdańsku w wyroku z 5 sierpnia 2021 r. III SA/Gd 547/21, tj. zakresu jej niezdolności do pracy. Nie można tym samym przyjąć, że niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia wynika wyłącznie z konieczności opieki nad mężem.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21). Zgodnie z oświadczeniem Strony jej ostatnie zatrudnienie zakończyło się 12 września 1999 r., zaś od 1997 r. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem od prawie 24 lat Skarżąca nie pracuje, zaś w okresie pobierania renty rolniczej pracowała tylko 2 lata. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. K. wynika natomiast, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 7 września 2020 r. Zdaniem Sądu okoliczności te jednoznacznie wskazują, że Strona przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad mężem nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej i stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy.

Okoliczność ta nie może pozostać obojętna przy ocenie, czy ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Strona spełnia ustawową przesłankę "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez Skarżącą opieką nad mężem zrezygnowała ona z zatrudnienia, czy też nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Należy również zauważyć, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż Skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, wychodząc na zewnątrz wspomaga się laską bądź korzysta z asekuracji żony, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki i przyjmuje lekarstwa. Już z tego powodu należy uznać, że zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącą w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że ze złożonego przez Stronę formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20).

Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (o ile stan zdrowia jej na to pozwoli), chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 7 akt sądowych).[pic]