Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 maja 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, pozbawił A. N. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. decyzją z dnia 18 marca 1976 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 1 lutego 1945 r. do 3 listopada 1945r.
A. N. wniosła o ponowne rozpoznanie jej sprawy, podnosząc że w latach 1942-1945 była członkiem działającej podziemnej organizacji [...], przekształconej w AK P. Natomiast do pracy w organach Milicji Obywatelskiej skierowana została przez w/w organizację po wyzwoleniu miasta B., gdzie pełniła służbę od 1 lutego do 3 listopada 1945 r. Wskazała, iż dokumenty potwierdzające jej działalność konspiracyjną znajdują się w aktach ZBoWiD, do których Kierownik Urzędu ma dostęp.
Decyzją z dnia 2 października 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. W uzasadnieniu wskazał, że uprawnienia kombatanckie A. N. zostały przyznane wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby pełnionej w organach Milicji Obywatelskiej. W takiej zaś sytuacji, w myśl przepisów art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach przewidziane tą ustawą przywileje tracą osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944–1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Wyjaśnił również, że Kierownik Urzędu w postępowaniu o pozbawienie uprawnień z ww. powodu nie jest zobowiązany do dokonywania ustaleń czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Ponieważ strona nie przedstawiła nowych dokumentów organ stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany dotychczasowej decyzji.
Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A. N. podnosząc, że uprawnienia kombatanckie powinny jej być przyznane za członkostwo w działającej na terenie P. organizacji podziemnej o nazwie Związek Walki Zbrojnej [...], przekształconej następnie w AK P. (której członkiem zwyczajnym była od jesieni 1942 r.) i działalność konspiracyjną przeciwko okupantowi hitlerowskiemu w jej szeregach. Skarżąca podkreśliła, że powyższa okoliczność znana była organowi, gdyż dokumenty ją potwierdzające znajdują się w aktach administracyjnych sprawy, w tym m.in. kopia legitymacji członka Armii Krajowej Okręg B. wydana przez Zarząd Okręgu AK B. w dniu 26 listopada 1992 r. Ponadto strona skarżąca wskazała, że na tę okoliczność organ winien był przeprowadzić dowód z jej akt osobowych znajdujących się w centrali Zarządu AK oraz w Zarządzie Okręgu AK B. Podniosła także, że do służby w organach MO skierowana została przez AK do pracy wywiadowczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał także, że podniesione przez skarżącą okoliczności dotyczące jej działalności konspiracyjnej w organizacjach podziemnych nie mają wpływu na wynik sprawy, podkreślając że skarżąca uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach z bandami i "reakcyjnym" podziemiem pełniąc służbę w organach Milicji Obywatelskiej, która nie miała charakteru militarnego.
W piśmie procesowym z dnia 24 grudnia 2001 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko przedstawione we wniesionej skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Nie jest trafne stanowisko Kierownika Urzędu, że w postępowaniu weryfikacyjnym gdy istnieją przesłanki do zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, to nie ma on obowiązku badania czy osobie poddanej weryfikacji przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie z innych określonych w ustawie tytułów.
Z utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego wynika, że jeśli kombatant posiada uprawnienia kombatanckie z takiego tytułu, że możliwe jest pozbawienie go tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a jednocześnie materiał dowodowy pozwala na ustalenie istnienia działalności kombatanckiej z innego tytułu objętego ustawą bądź kombatant zgłasza w postępowaniu weryfikacyjnym – prowadzonym także po dniu 31 grudnia 1998 r. – istnienie takiego tytułu, to przewidziany w art. 22 ust. 3 ustawy termin nie dotyczy takich sytuacji, a organ ma obowiązek rozpatrzyć, czy uprawnienia kombatanckie nie mogą być zachowane (uchwały składu Siedmiu Sędziów NSA z 3 grudnia 2001 r., sygn. akt OPS 11/01 i z 4 marca 2002 r., sygn. akt OPS 13/01; wyroki NSA z 31 lipca 2001 r., sygn. akt VSA 3431/00, z 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt VSA 3875/00; wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2002 r., sygn. akt III RN 166/01, z 27 marca 2002 r., sygn. akt III RN 207/01, z 27 marca 2002 r., sygn. akt III RN 211/01).
Zważyć należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia postępowania, w tym dowodowego, wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym organ powinien zgodnie z przepisami art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. rozpatrzyć czy skarżąca nabyła uprawnienia kombatanckie z innego przewidzianego w ustawie tytułu niż ustalone zaświadczeniem ZBoWiD-u i w zależności od poczynionych ustaleń wydać właściwe rozstrzygnięcie.
Sąd uznał, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchybił swym obowiązkom, wynikającym z powyższych przepisów. W rozpoznawanej sprawie organ orzekający nie przeprowadził stosownego postępowania wyjaśniającego, pozwalającego na ustalenie, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające zachowanie przez skarżącą uprawnień kombatanckich.
W myśl art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej.
Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w toku postępowania weryfikacyjnego wielokrotnie powoływała się na okoliczność, iż w roku 1942 została zaangażowana przez podoficera WP F. S. do pracy konspiracyjnej m.in. w charakterze łącznika, osoby udzielającej pomocy jeńcom radzieckim, francuskim i angielskim, pomocy w organizowaniu ucieczek w szeregach Związku Walki Zbrojnej [...] AK, której to organizacji została jesienią 1942 r. członkiem, i w której pełniła służbę aż do wyzwolenia miasta B. (24 stycznia 1945 r.). Na powyższą okoliczność strona przedłożyła kopię legitymacji potwierdzającej przynależność do Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Wzmianki o konspiracyjnej działalności skarżącej, a także o skierowaniu jej do służby w organach MO przez organizacje podziemne (ruch oporu) zawierają znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty m.in. wniosek o nadanie Złotego Krzyża Zasługi, deklaracja członkowska ZBoWiD, arkusz uzupełniający dokumenty skarżącej jako członka ZBoWiD-u, kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich oraz liczne pisma i oświadczenia skarżącej.
Mając na względzie powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organ administracji, aby należycie rozstrzygnąć wniosek skarżącej, powinien w oparciu o dostępną wiedzę historyczną, dokumenty, w tym akta osobowe skarżącej znajdujące się – według jej twierdzeń – w posiadaniu centrali Zarządu Armii Krajowej oraz Zarządu Okręgu AK B. oraz zeznania świadków i ewentualnie przesłuchanie skarżącej ustalić czy we wskazanej przez nią podziemnej organizacji, działającej najpierw pod nazwą Związek Walki Zbrojnej [...], a następnie AK P. rzeczywiście pełniła służbę. Wszelkie dowody winny zostać zebrane w sposób odpowiadający wymogom przepisów rozdziału 4 k.p.a., a ich ocena, którą organ administracji zobowiązany będzie poczynić w uzasadnieniu decyzji rozstrzygającej sprawę winna odpowiadać wymogom wynikającym z art. 80 k.p.a. Nie może być dowolna i musi opierać się na logicznych przesłankach.
Z podanych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 poz. 368 ze zm.).