Uzasadnienie
T. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on trzyosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód miesięczny stanowi kwotę 4 461,49 zł netto. Z wniosku wynika nadto, że posiada on majątek w postaci: domu o powierzchni 270 m2, "firmy i jej składników" oraz oszczędności w kwocie 11 000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował na kwotę około 2700 zł. Wskazał, że ma kredyt na dom w wysokości 576 000 zł, kredyt na "firmę" w kwocie 160 000 zł oraz zobowiązanie z tytułu leasingu samochodu w kwocie 45 000 zł.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077).
Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie lub rodziny.
W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 270 m2 oraz bliżej niesprecyzowanych przedmiotów wartościowych - "firmy i jej składników". Posiadanie majątku, w tym nieruchomości niewątpliwie rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.).
Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi.
Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, z uwzględnieniem uzyskiwanych co miesiąc dochodów, posiadanego majątku i w relacji do zobowiązań, wynikających z prowadzeniem danego postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wskazano zaś powyżej, wnioskodawca uzyskuje stałe miesięczne dochody, których łączna kwota – w skali miesiąca - kształtuje się na średnim poziomie około 4600 zł. Wydatki rodziny z kolei są na poziomie około 2700 zł, co oznacza że na "życie" rodzinie pozostaje około 2 000 zł. Wnioskodawca przy tym, jak wskazał, ma oszczędności w wysokości 11 000 zł, co oznacza, nie tylko, że jest w stanie opłacić wpis od skargi choćby z tych pieniędzy, ale także – że uzyskiwane dochody, mimo wskazywanych w treści formularza zobowiązań – pozwalają mu na czynienie takich oszczędności.
Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy sądowoadministracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanych dochodów, ewentualnie - oszczędności. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącego, zwalniając go z kosztów niniejszego postępowania, tym bardziej w sytuacji, gdy znajdują one pokrycie w dochodach i majątku skarżącego.
Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.