Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 lutego 2007 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. W. L, działając z upoważnienia Wójta, odmówił M. K. pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu powyższej decyzji stwierdził, że w dniu 23 października 2007 roku M. K. złożył wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji odmówił udzielenia tej formy pomocy. W wyniku odwołania wniesionego przez wnioskodawcę od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ pierwszej instancji - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - ustalił, że wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości 696,55 zł, jest właścicielem mieszkania i działki gruntu, bez pomocy innych osób załatwia swoje sprawy na terenie L. i N. W. L. (między innymi w dniu 5 stycznia 2007 roku załatwiał samodzielnie formalności związane z uzyskaniem pożyczki gotówkowej). Organ pierwszej instancji stwierdził także, iż zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje wyłącznie w wypadku obligatoryjnego spełnienia następujących przesłanek: zaawansowany wiek, choroba lub niepełnosprawność, niemożność samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, niemożność zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.
Jak wyjaśnił organ - bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje, że wnioskodawca jest osobą chorą i niepełnosprawną, jednakże nie można uznać, że w jego przypadku zachodzi przesłanka niemożności samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu. Potwierdzeniem tego są okoliczności załatwiania przez wnioskodawcę własnych spraw na terenie L. oraz N. W. L., a także zaświadczenie wydane przez lekarza rodzinnego z dnia 5 lutego 2007 roku, w którym stwierdzono, że stan zdrowia wnioskodawcy nie wymaga umieszczenia w domu pomocy społecznej. Organ zaznaczył przy tym, iż poprzednie zaświadczenie tego lekarza zostało wydane z uwzględnieniem obrażeń odniesionych przez wnioskodawcę w wyniku wypadku, czym należy tłumaczyć rozbieżności w ich treści, i uznał, że treść aktualnego zaświadczenia stanowiła potwierdzenie stanowiska organu o braku podstaw do umieszczenia wnioskodawcy w domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji stwierdził nadto, że w przypadku wnioskodawcy nie zaistniała także trzecia z wymienionych przesłanek, albowiem wnioskodawca w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 8 listopada 2006 roku oświadczył, że nie potrzebuje pomocy w formie usług opiekuńczych, ponieważ sam sobie dobrze radzi w życiu codziennym, co potwierdził w oświadczeniu złożonym dnia 14 lutego 2007 roku.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. stwierdził, że nie zgadza się z jej rozstrzygnięciem. W uzasadnieniu odwołania wskazał na swe liczne choroby i przebyte urazy oraz orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Wyjaśnił również, że jest zmuszony załatwiać wszystkie sprawy sam, gdyż nie ma nikogo kto by mu pomógł. Wskazał, że sprzedał zajmowany przez siebie lokal mieszkalny, a środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczył na spłatę długów, w innym miejscu odwołania stwierdził jednak, że formalności związane ze sprzedażą mieszkania są toku. Odwołujący się stwierdził również, że treść zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, iż nie wymaga on umieszczenia w domu pomocy społecznej, została wymuszona na lekarzu przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. W. L. Zdaniem odwołującego się uczciwe było jedynie zaświadczenie stare, w którym lekarz zmienił datę z 1 grudnia 2006 roku na 1 lutego 2007 roku.
W zaświadczeniu tym lekarz wymienił bowiem wszystkie jego schorzenia oraz potwierdził, że odwołujący się okresowo wymaga opieki drugiej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Ponadto odwołujący się wyjaśnił, że proponowana pomoc w formie usług opiekuńczych jest dla niego nieprzydatna, a niezbędna jest opieka całodobowa. Podniósł, że nigdy nie wyrażał i nie wyrazi zgody na udzielenie mu pomocy w formie usług opiekuńczych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 15 marca 2007 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się funkcjonuje samodzielnie w codziennym życiu, co potwierdza zarówno materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, jak i pośrednio sam odwołujący się - opisując zakres swych starań w poszczególnych instytucjach. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że odwołujący się nawet po wypadku, w którym doznał licznych urazów, zdolny był nie tylko do samoobsługi, ale również do dbania o hodowane zwierzęta. Organ II instancji stwierdził także, iż stan zdrowia odwołującego się wymaga wsparcia i udzielenia pomocy, jednak pomoc ta powinna być dostosowana do jego rzeczywistych potrzeb.
W ocenie Kolegium M. K. nie spełnia dwóch, z trzech, wymienionych w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej przesłanek umieszczenia w domu pomocy społecznej tj. niemożności samodzielnego funkcjonowania oraz niemożności zapewnienia mu niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Z pism odwołującego się zdaje się wynikać, że głównym motywem jego starań o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest chęć spieniężenia swego domu. Zdaniem Kolegium okoliczność ta nie jest przesłanką umieszczenia w domu pomocy społecznej, który przeznaczony jest dla osób, które nawet przy pomocy opiekunów z zewnątrz nie mogą sobie dać rady. Wnioskodawca tymczasem daje sobie radę nawet bez opiekunów, zaś Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N. W. L. kilkakrotnie deklarował możliwość przyznania mu pomocy w formie usług opiekuńczych, z której odwołujący się nie chce skorzystać.
W skardze na powyższą decyzję M. K. zarzucił organowi odwoławczemu jednostronne podejście do sprawy. W uzasadnieniu skargi wskazał, że ma [...] lata i jest osobą samotną. Nie zgodził się z treścią zaświadczenia lekarskiego z dnia 5 lutego 2007 roku twierdząc, iż winien zostać umieszczony w domu pomocy społecznej ze względu na swoje liczne schorzenia oraz treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdził także, iż proponowana mu pomoc w formie usług opiekuńczych nie jest mu potrzebna, albowiem jedynie pomoc całodobowa
- - w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej, spełni swoją rolę. Wskazał nadto, że załatwia obecnie formalności związane ze sprzedażą mieszkania, zaś po ich zakończeniu nie będzie miał gdzie mieszkać. Wyjaśnił również, że zasiłek pielęgnacyjny odbiera osobiście, albowiem nikt nie może mu w tym pomóc.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku
- - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.).
Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 cytowanej ustawy), zaś specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 cytowanej ustawy). Usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze stanowią zatem formę pomocy społecznej skierowanej do osób samotnych, które z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, przy czym pomoc ta jest świadczona w miejscu zamieszkania osoby objętej usługami.
Pomoc w formie usług opiekuńczych przysługuje osobie, która wymaga pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, zaleconej przez lekarza pielęgnacji lub zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Natomiast pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych skierowana jest do osób, które ze względu na rodzaj schorzenia lub niepełnosprawności wymagają usług dostosowanych do ich szczególnych potrzeb, świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (np. pielęgniarskim).
Stanowiący podstawę prawną kwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej stanowi zaś, iż osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Z brzmienia przepisów art. 50 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej wynika, że pomoc w formie usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobom, które nie wymagają całodobowej opieki oraz które mogą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, jednak z uwagi na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają pomocy w postaci uzależnionej od indywidualnych potrzeb osoby objętej usługami opiekuńczymi. Dopiero gdy pomoc świadczona w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych okaże się niewystarczająca lub nie spełni należycie swojej roli ze względu na okoliczność, iż osoba objęta taką pomocą wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności oraz nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, należy rozważyć możliwość umieszczenia jej w domu pomocy. Powyższa gradacja form pomocy znajduje swoje uzasadnienie także w treści przepisów art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, z których wynika, że głównym celem pomocy społecznej jest umożliwienie danej osobie, która pomocy tej potrzebuje, życiowego usamodzielnienia się oraz integracji ze środowiskiem.
Potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione tylko wtedy gdy odpowiadają temu celowi i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia zawsze muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Jak z powyższego wynika - dom pomocy społecznej jest placówką przeznaczoną dla osób najbardziej tego potrzebujących, znajdujących się w skomplikowanej sytuacji życiowej, dla których - po wyczerpaniu wszystkich możliwości pomocy dostępnych w środowisku - jedynym wyjściem staje się umieszczenie w placówce stałego pobytu zapewniającej całodobową opiekę i pielęgnację. Pobyt w domu pomocy społecznej
- - jako forma pomocy - jest zatem w zasadzie ostatecznością. Preferowana powinna być bowiem pomoc środowiskowa. (por. Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański, Wydawnictwo Prawnicze "Leges", Kutno 2006, str. 96, oraz nadal aktualny w tym zakresie Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, C. Martysz, S. Nitecki, G. Szpor, Wydawnictwo "Arche", Gdańsk 2001, str. 108). Brak jest zatem podstaw do kierowania do domu pomocy społecznej osoby, która nie wymaga takiej pomocy, a z powodu stanu zdrowia jest jedynie częściowo niezaradna życiowo i wymaga tylko silnego wsparcia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Po pomoc w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej należy bowiem sięgać dopiero po wykorzystaniu wszystkich możliwości pomocy środowiskowej udzielanej w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Takie stanowisko prezentowane jest w nadal aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 roku, nr 64, poz. 414 ze zm.) i Sąd orzekający w niniejszej sprawie je podziela, albowiem uregulowania ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej w tym zakresie pokrywają się z regulacją ustawy poprzednio obowiązującej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 1998 roku, sygn. akt I SA 1231/98, Baza Orzeczeń Lex nr 45761; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1998 roku, sygn. akt I SA 24/98, Baza Orzeczeń Lex nr 45794).
Odmawiając przyznania skarżącemu pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżący nie spełniał dwóch, z trzech, przesłanek wskazanych w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, koniecznych do przyznania mu tej formy pomocy, to jest
- - niemożności samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu oraz niemożności zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostawało, iż Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N. W. L. kilkakrotnie proponował skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych, jednak skarżący nie chciał z proponowanej pomocy skorzystać twierdząc, że usługi opiekuńcze są dla niego niewystarczające i niepotrzebne. Skarżący w toku postępowania administracyjnego wskazywał, że domaga się umieszczenia w domu pomocy społecznej, albowiem jest schorowany, wymaga stałej opieki, której nikt inny nie może mu zapewnić, a zamieszkiwanie na wsi powoduje, iż ma wszędzie daleko.
Z materiału dowodowego zebranego przez organy obu instancji wynika, iż skarżący samodzielnie funkcjonuje w środowisku, jeździ do L. oraz N. W. L., porusza się bez pomocy innych osób (vide znajdujące się w aktach administracyjnych – informacja z dnia 14 marca 2007 roku, wywiad środowiskowy z dnia 2 lutego 2007 roku, decyzje organu I instancji z 14 i 15 lutego 2007 roku k. 23 i 24 akt, na których widnieje potwierdzenie, iż skarżący odebrał je osobiście). Potwierdzeniem możności samodzielnego funkcjonowania skarżącego w codziennym życiu jest zaświadczenie lekarskie z dnia 5 lutego 2007 roku (k. 18 akt administracyjnych), wystawione przez lekarza rodzinnego skarżącego, stwierdzające brak konieczności umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej oraz zawierające wskazanie opieki siostry PCK.
W ocenie Sądu brak było podstaw do kwestionowania przez organy prawdziwości powyższego zaświadczenia lekarskiego. Zaświadczenie to ponadto wystawione zostało bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, w związku z czym organy prawidłowo właśnie jego treść uwzględniły ustalając stan faktyczny sprawy. Skarżący uległ wypadkowi komunikacyjnemu w sierpniu 2006 roku i jak wynikało z pozostałych zaświadczeń lekarskich stan jego zdrowia ulegał stopniowej poprawie. W zaświadczeniu z dnia 17 października 2006 roku stwierdzono, że skarżący wymagał stale całodobowej opieki, zaś w zaświadczeniu z dnia 9 listopada 2006 roku wskazano, że wymaga opieki osób drugich.
Następnie w zaświadczeniu z dnia 1 grudnia 2006 roku (na które powoływał się w odwołaniu skarżący), którego aktualność przedłużono do dnia 1 lutego 2007 roku, stwierdzono, że skarżący okresowo wymaga opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji.
Organy obu instancji prawidłowo uznały zatem, że skarżący funkcjonuje samodzielnie w codziennym życiu, zaś ze względu na wiek, posiadane schorzenia oraz znaczny stopień niepełnosprawności (vide: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 5 lutego 2007 roku, k.14 akt administracyjnych) wymaga objęcia pomocą. Przy czym, z uwagi na brak zgody skarżącego na udzielenie mu oferowanej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, trafnie przyjęły, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka niemożności zapewnienia mu niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Naczelny Sąd Administracyjny - orzekając na gruncie przepisów art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej, stwierdził, że skoro usługi opiekuńcze oferowane przez gminę mogłyby pomóc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, a osoba zainteresowana nie chce z nich skorzystać, a jednocześnie stan jej zdrowia nie wskazuje, że wymaga ona stałej całodobowej opieki i pielęgnacji, to należy dojść do wniosku, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, które uzasadniałyby skierowanie do domu pomocy społecznej (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 1999 roku, sygn. akt I SA 1901/98, Baza Orzeczeń Lex nr 47402).
W innym orzeczeniu stwierdził natomiast, że w sytuacji gdy ośrodek pomocy społecznej proponował usługi opiekuńcze, których skarżący nie przyjął, nie można wyprowadzić wniosku, iż usługi te w zakresie dla niego niezbędnym nie mogą być zapewnione w miejscu zamieszkania (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 1998 roku, sygn. akt I SA 936/98, Baza Orzeczeń Lex nr 45768). Powyższe poglądy, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, w pełni zachowują aktualność również na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, albowiem – jak to już wskazywano powyżej
- - zawarte w niej uregulowania dotyczące usług opiekuńczych i prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej są zbieżne z przepisami regulującymi tę kwestię, zawartymi w ustawie z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej. W świetle powyższych rozważań organom orzekającym w niniejszej sprawie nie można więc zarzucić błędu w ocenie, że ww. przesłanka skierowania do domu pomocy społecznej wymagana przepisami nie została spełniona.
W tym miejscu wyjaśnić również należy, iż sam fakt uzyskania przez skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza o konieczności umieszczenia go w domu pomocy społecznej. W orzeczeniu tym stwierdzono bowiem jedynie, iż do skarżącego mają zastosowanie wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (vide: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 5 lutego 2007 roku, k.14 akt administracyjnych). Powyższe wskazania – zdanie Sądu – obejmują zarówno pomoc w formie usług opiekuńczych, jak i domu pomocy społecznej. Przy czym wybór jednej z tych form pomocy zależy od spełnienia przesłanek wynikających z ustawy o pomocy społecznej.
Wskazać ponadto należy, że podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż zamierza dokonać sprzedaży zajmowanego lokalu mieszkalnego, a uzyskane w ten sposób środki przeznaczyć na spłacenia własnego zadłużenia, nie stanowi przesłanki do umieszczenia go w domu pomocy społecznej. Jedynie na marginesie można wyjaśnić skarżącemu, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest co do zasady odpłatny, a zobowiązanym do wnoszenia opłat za pobyt jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu (art. 60 i 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej), w związku z czym skarżący byłby zobowiązany do pokrycia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej również ze środków uzyskanych z ewentualnej sprzedaży lokalu mieszkalnego.
Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę M. K. za bezzasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), ją oddalił.