Uzasadnienie
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 lipca 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił Z. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 4 listopada 1981 r. z tytułu działalności w ruchu oporu i walki o utrwalenie władzy ludowej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z pisma Komendy Wojewódzkiej Policji wynika, że Z. S. w okresie od 20 stycznia 1945 r. do 20 marca 1945 r. był zatrudniony w organach bezpieczeństwa publicznego w charakterze funkcjonariusza. Był on zatem zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Informacji Wojskowej pozbawia się uprawnień kombatanckich, osobom takim nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. S. powołał się na swoją służbę w Armii Krajowej, stwierdził, że z narażeniem życia walczył o wolną i suwerenną Polskę. Skarżący wskazał, że po wyzwoleniu pomagał zaprowadzić porządek i zorganizować polską władzę i nie działał nigdy przeciwko Narodowi Polskiemu, a wydana decyzja, podyktowana względami politycznymi, jest dla niego krzywdząca.
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 3 października 2001 r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję. Z uzasadnieniu decyzji wskazano, że ustalony w toku postępowania weryfikacyjnego fakt zatrudnienia Z. S. w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego jest bezsporny. W obecnym stanie prawnym zgodnie z art. art. 25 ust. 2 pkt 1lit. a w związku z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osobom, osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, pozbawia się uprawnień kombatanckich, chyba, że osoby te przedłożą dowody, świadczące o tym, że do organów tych zostały skierowane bądź zwerbowane przez organizacje niepodległościowe w celu udzielenia im pomocy. Skarżący nie przedstawił takich dowodów, a okoliczności takie nie wynikały z akt sprawy.
Z. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się je uchylenia. Skarżący zarzucił, że organ administracji wadliwie zinterpretował jego dwumiesięczna pracę w szeregach Milicji Obywatelskiej jako pełnienie służby w strukturach UB, związanej ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Skarżący stwierdził, że w decyzji nie ustosunkowano się do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z. S. wskazał, że fakt jego służby w UB został uznany za bezsporny, podczas gdy w dokumentacji był on różnie określany jako służba w MO lub jako służba w UB, istniały zatem wątpliwości co do tożsamości tego organu.
Skarżący stwierdził, że nawet jeśli nieświadomie przez dwa miesiące pełnił służbę w jednostce UB, ścigając ukrywających się żołnierzy niemieckich, działalność ta nie może przekreślać jego wcześniejszych zasług wynikających z dwuletniej walki z okupantem niemieckim w szeregach Armii Krajowej. Zdaniem skarżącego, przewidziana w art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, możliwość utraty statusu kombatanta i związanych z nim uprawnień, jest wyrazem dezaprobaty dla działalności w UB związanej ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Przewidziane w tym przepisie przesłanki utraty uprawnień nie mogą dotyczyć jego dwumiesięcznej pracy w MO lub UB, wydana decyzja jest zatem wadliwa.
Nadto skarżący powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., w którym przepis art. art. 21 ust.2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uznano za sprzeczny z Konstytucją, w części w jakiej nie przyznaje on uprawnień kombatanckich osobom spoza struktur UB, SB i Informacji Wojskowej.
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniach wydanych decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 25 ust. 2 tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3, stanowiącego, iż uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.
Z przepisów powyższych wynika, że z woli ustawodawcy, uprawnień kombatanckich pozbawia się wszystkie osoby zatrudnione i pełniące służbę lub funkcję w Urzędzie Bezpieczeństwa w latach 1944 – 1956 bez względu na to jak długo trwał okres ich pozostawania w wymienionych stosunkach z tym Urzędem i jakie były przyczyny nawiązania tych stosunków oraz jakie czynności były podejmowane w ich ramach. Jedyny przewidziany w ustawie wyjątek zachowania uprawnień dotyczy osób skierowanych do UB przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowaniu przez nie w celu pomocy. Z. S. nie wskazywał w toku postępowania okoliczności przewidzianych w 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Podnoszone przez niego okoliczności związane z motywami podjęcia służby, krótkim okresem jej pełnienia i nie uczestniczeniem w represjonowaniu organizacji niepodległościowych, w świetle brzmienia art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, nie mogły stanowić argumentu przemawiającego za zachowaniem przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Z woli ustawodawcy rodzaj czynności wykonywanych w czasie zatrudnienia w UB nie ma bowiem znaczenia dla zachowania uprawnień kombatanckich.
Z dniem 9 października 1999 r. z mocy art. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 77 poz. 862) skreślony został bowiem art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, umożliwiający uprzednio kombatantowi zatrudnionemu i pełniącemu służbę lub funkcję w UB, zachowanie uprawnień kombatanckich w razie udowodnienia, że wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95 (OSNAPiUS 1995 Nr 16 poz. 199), orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K 11/99 (OTK 1999/6/116) oraz uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r. sygn. akt OPS 2/02 (ONSA 2003/2/42) wyrażono pogląd, że dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania.
Wbrew stanowisku skarżącego treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 nie stanowi argumentu na poparcie stanowiska zajętego w skardze. Z uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjnego, wyraźnie bowiem wynika, że pozbawienie uprawnień kombatanckich osób pracujących w aparacie represji - strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, bez względu na pełnioną w nich funkcję nie narusza zasad sprawiedliwości. Współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i bez względu na to o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. (vide: OTK 1994 z. I poz. 4)
Ocena okoliczności podjęcia przez skarżącego służby i jej charakteru nie mogła prowadzić do zachowania przez niego uprawnień kombatanckich, a podniesione w tym zakresie zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Wyrażone przez skarżącego stanowisko, że organ administracji nie wyjaśnił wątpliwości co do tożsamości organu w jakim pełnił on służbę MO lub UB, nie jest uzasadnione. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił fakt służby skarżącego w UB na podstawie znajdującego się w aktach administracyjnych materiału dowodowego i oświadczeń składanych przez samego skarżącego. Podkreślić należy, że skarżący ubiegając się przyznanie uprawnień kombatanckich powoływał się na fakt służby w UB. Zarówno w deklaracji członkowskiej jak i załączonym do niej życiorysie Z. S. wskazywał na pełnienie służby w Państwowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od 20 stycznia 1945 r. do 20 marca 1945 r. (dowód k. 1, 2, 6 akt kombatanckich) Taka też informacja znajduje się w uzasadnieniu wniosku o nadanie skarżącemu medalu "Za udział w walkach w obronie władzy ludowej". Fakt, iż w wydanej na podstawie tych dokumentów decyzji ZBOWiD, sprzecznie z okolicznościami sprawy, zaliczono skarżącemu udział w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w szeregach MO, a nie PUBP, nie może stanowić argumentu na poparcie obecnych twierdzeń skarżącego odnośne wątpliwości co do tożsamości organu, w którym pełnił służbę.
Wątpliwości takie nie były przez skarżącego zgłaszane w toku postępowania weryfikacyjnego, a skarżący nie zawnioskował żadnych dowodów, które przeczyłyby faktowi jego służby w UB. Przeciwnie, w piśmie złożonym w toku postępowania weryfikacyjnego dnia 27 grudnia 2000 r. skarżący wyraźnie potwierdził fakt pracy w Państwowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego, tłumacząc motywy podjęcia tej służby. Skarżący opisał wówczas charakter podejmowanych czynności, polegających na wyłapywaniu ukrywających się w lasach żołnierzy niemieckich i wskazał, że o innych funkcjach Urzędu Bezpieczeństwa dowiedział się dopiero w marcu 1945 r. i wówczas z tego powodu porzucił służbę. (dowód: k. 41 v. akt kombatanckich)
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący sugerował, iż w rzeczywistości nie pracował w ogóle w Milicji lecz na rzecz miasta i nie przez okres 2 miesięcy lecz dwóch tygodni. Oświadczenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami i pozostaje w sprzeczności z twierdzeniami zawartymi w skardze, z których wynika, że skarżący jak twierdzi nie wie jaki charakter - MO czy UB miała formacja, w której był zatrudniony. Oświadczenie to pozostawało także w sprzeczności z wcześniejszymi deklaracjami skarżącego, w tym stanowiskiem zawartym w piśmie z dnia 27 grudnia 2000 r. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw do uznania twierdzeń skarżącego w tym zakresie za wiarygodne. W toku postępowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzyskał z Wojewódzkiej Komendy Policji informację potwierdzającą, iż Z. S. w okresie od 20 stycznia 1945 r. do 20 marca 1945 r. był zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego. (dowód k. 45 akt kombatanckich) Zasadnie zatem organ administracji uznał tę okoliczność za udowodnioną.
Organowi administracji nie można zatem postawić zarzutu wadliwej oceny materiału dowodowego, w toku postępowania nie naruszono przepisów procesowych o postępowaniu dowodowym - art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązującego do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, ani art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zatrudnienie w Urzędzie Bezpieczeństwa, w świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wyklucza możliwość zachowania uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu. Decyzja pozbawiająca skarżącego uprawnień kombatanckich jest zatem zgodna z prawem.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.