Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 listopada 2000 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił J. B. dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich, przyznanych wyłącznie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej.
Organ administracji ustalił, że J. B., uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej z dnia 1 sierpnia 1983 r., potwierdzające, iż w okresie od 1 lipca 1945 r. do dnia 18 grudnia 1945 r., jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, brał udział w walkach z bandami.
Organ administracji wskazał, że art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy zobowiązuje do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".
Stosownie do tego przepisu uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Ponadto organ wskazał, że Milicja Obywatelska stanowiła organ chroniący bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia. Nie była zatem służbą zmilitaryzowaną.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, że uprawnienia kombatanckie przysługują mu również z tytułu walki zbrojnej w ruchu oporu - Batalionach Chłopskich. Skarżący wskazał, że w piśmie z dnia 28 lipca 2000 r., nadesłanym po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, wskazywał, iż już w czasie otrzymania pierwotnych uprawnień kombatanckich posiadał oświadczenia świadków, z których wynika, iż należał do organizacji podziemnej BCh. Oświadczenia te załączył do pisma.
Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych, decyzją z dnia 22 października 2001 r., nr [...] utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, podzielając w całości jego podstawy faktyczne i prawne.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano dodatkowo, że okoliczności podniesione przez skarżącego dotyczące działalności w organizacji Bataliony Chłopskie nie miały wpływu na wynik sprawy, albowiem skarżący nie złożył udokumentowanego wniosku wraz z rekomendacją właściwego stowarzyszenia, a ponadto zgodnie z art. 22 ust. 3 cyt. ustawy o kombatantach (...) termin składanie udokumentowanych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w art. 1-4 ustawy upłynął w dniu 31 grudnia 1998r.
J. B. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji wywodził, że uznanie, iż w otrzymał on uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej nie jest uzasadnione, albowiem działał on również na rzecz ruchu oporu, co jest jego zdaniem przesłanką do pozostawienia mu uprawnień kombatanckich.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z odwołaniem się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany granicami skargi (porównaj art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zważył co następuje:
Skargę należało uznać za uzasadnioną w części dotyczącej zarzutów niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było zagadnienie dotyczące pozbawienia skarżącego dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich, które przyznane zostały mu bezspornie wyłącznie z tego tytułu, że jako funkcjonariusz MO brał udział w walkach z tzw. reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej.
W toku postępowania administracyjnego, a w szczególności w piśmie z dnia 28 lipca 2000 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B. wskazał, że uprawnienia kombatanckie przysługiwały mu także z innego tytułu niż służba w MO - z tytułu walki w Batalionach Chłopskich. Skarżący przedstawił dodatkowo zaznania świadków, potwierdzających, iż był on członkiem ruchu oporu - Batalionów Chłopskich.
Okoliczność ta miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem wskazanie, przez skarżącego, że przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie z innego tytułu przewidzianego w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) nie dawałoby podstaw do pozbawienia go dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich.
Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. (por. uchwała NSA z dnia 4 marca 2002r., sygn. akt OPS 13/01, ONSA 2002/4/132).
W świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa obowiązkiem organu administracji było wezwanie skarżącego do złożenia udokumentowanego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach wraz z rekomendacją stowarzyszenia właściwego dla tego rodzaju działalności kombatanckiej.
Błędny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie mógł zgłosić tego zarzutu w postępowaniu weryfikacyjnym z uwagi na to, że termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich z innych tytułów upłynął w dniu 31 grudnia 1998r.
Zarzut skarżącego w tym zakresie był bowiem wyłącznie konsekwencją wszczęcia dopiero w 2000r. postępowania weryfikacyjnego, a zatem w tym postępowaniu mógł on wskazać, że uprawnienia kombatanckie przysługiwały mu również z innego tytułu, co pozwalało skarżącemu na zachowanie dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich.
Na marginesie wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02, uznał, że art. 22 ust. 3 ustawy (ograniczający termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich) jest niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji RP. W konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis ten stracił moc z dniem 29 kwietnia 2003r. (Dz.U. Nr 72, poz. 658).
W dalszym postępowaniu w tej sprawie obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. będzie ustalenie czy skarżący faktycznie był członkiem Batalionów Chłopskich.
Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) i w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) orzekł jak w sentencji wyroku.
O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271).
Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), określającego czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie, w ocenie Sądu jest obligatoryjne wówczas, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenie skargi przez Sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż z art. 26 cyt. ustawy o kombatantach... wynika, że utrata tych uprawnień następuje dopiero w skutek uprawomocnienie się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego Sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi.(por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2000r., sygn. akt S.A./Rz 2073/99, oraz wyrok NSA z dnia 24 maja 2001r., sygn. akt V S.A. 1095/00 – Baza orzeczeń LEX nr 56605).
Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to całkowicie bezprzedmiotowe byłoby orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.