Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 16 lutego 2001 r. Nr [[...]] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił J. O. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 13 maja 1987 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 16 sierpnia 1947 r. do 31 grudnia 1947 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. O. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. O. zarzucił, że organ administracji nie uwzględnił, iż w okresie od 8 czerwca 1945 r. do 2 lipca 1947 r. odbywał on służbę w Wojsku Polskim jako żołnierz z poboru.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 26 października 2001 r. Nr [[...]] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. O. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną i jakiekolwiek zadania wykonywane w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie stanowią w świetle obowiązujących przepisów podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.
Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że rozpatrzenie wniosku o przyznanie nowego tytułu uprawnień kombatanckich bez udokumentowanego wniosku i rekomendacji właściwego stowarzyszenia byłoby naruszeniem przepisu art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i art. 22 ust. 3 tej ustawy, w myśl którego wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 mogły być kierowane do Urzędu w określonym trybie do dnia 31 grudnia 1998 r.
J. O. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 107 k.p.a. Skarżący wskazał, iż w zawiadomieniu z dnia 22 sierpnia 2000 r. o wszczęciu postępowania Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał skarżącego do nadesłania wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących się przyczynić ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia - w związku z tym skarżący szczegółowo opisał swoją służbę w Wojsku Polskim jak i w organach Milicji Obywatelskiej. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził natomiast, iż z uwagi na upływ terminu nie bada innych przesłanek nabycia uprawnień. Skarżący wskazał, że organ administracji błędnie utożsamia postępowanie weryfikujące przyznanie uprawnień z postępowaniem o przyznanie uprawnień kombatanckich.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione wart. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.
4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełniły służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Skarżący który nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", w toku postępowania weryfikacyjnego powoływał się na fakt odbywania służby wojskowej z poboru w okresie od 8 czerwca 1945 r. do 2 lipca 1947 r. i składał wnioski dowodowe na poparcie swoich twierdzeń w tym zakresie. Pełnienie służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w tym okresie stanowi zgodnie z art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przesłankę zachowania uprawnień kombatanckich. Organ administracji nie rozważył tej okoliczności wskazując na brak podstaw do badania w toku postępowania weryfikacyjnego innych przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich i upływ terminu do składania wniosków o nabycie uprawnień z tego tytułu w dniu 31 grudnia 1998 r.
Stanowisko organu administracji odnośnie braku podstaw do badania w toku postępowania weryfikacyjnego innych przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich nie dotyczy niniejszej sprawy i jest błędne. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pelnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Pełnienie służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. stanowi zatem przesłankę zachowania uprawnień nabytych z tytułu utrwalania władzy ludowej a nie odrębną przesłankę ich nabycia.
Nie jest ono bowiem "innym określonym w ustawie tytułem uzyskania uprawnień", o którym jest mowa w cytowanym art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy lecz warunkiem zachowania uprawnień przyznanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.
Zaskarżona decyzja narusza zatem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Na marginesie wskazać należy, że także w przypadku jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, powołuje się na nabycie uprawnień z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2172/99 Lex Nr 79622) Art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. Nr 142 z 1997 r., poz. 950 ze zm.), zakreślający ostateczny termin składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce do dnia 31 grudnia 1998 r., na który powołano się w zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku organu nie uzasadniał pominięcia innych podstaw nabycia uprawnień.
Z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy wynika, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli przysługują mu uprawnienia z innych tytułów określonych w ustawie. Oznacza to, że powoływanie się przez stronę na inny określony w ustawie tytuł nabycia uprawnień w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie takich uprawnień.(vide: uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 ONSA 2002/4/132) Termin, o którym jest mowa w art. 22 ust. 3 ustawy nie mógł zatem uzasadniać pominięcia innych podstaw nabycia uprawnień kombatanckich, tym bardziej, że podstawy te wynikały z pozostających w dyspozycji organu akt kombatanckich skarżącego.
Nadto wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 (Dz.U. Nr 72 poz. 658) uznał zakreślenie terminu do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich zawarte w 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, za niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utracił moc obowiązującą z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - 29 kwietnia 2003 r.
Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego ustalenia prawdy materialnej.
Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez J. O. podstawy zachowania uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia braku podstaw pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich z uwagi na pełnienie służby w Wojsku Polskim z poboru w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń i oceny prawnej wskazywanej przez skarżącego i przewidzianej w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego podstawy zachowania uprawnień kombatanckich.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.